واژهنامهای از اصطلاحات رایج پوست، ناخن و ساختار پا، همراه با معادل فارسی، نام لاتین و توضیحی کوتاه. این صفحه برای فهم بهتر گزارش پزشک و مطالب پودوگرافیا نوشته شده است، نه خودتشخیصی.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- هر خط تیره طولی جدید روی ناخن.
- زخمی که هفتهها بهبودنیافته.
- قرمزی گسترشیابنده همراه با تب.
- بیحسی جدید پا.
چرا این واژهنامه
بخش زیادی از اصطلاحات این حوزه لاتین یا یونانیاند و در فارسی معادل جاافتاده ندارند. نتیجه این است که یک عارضه با سه نام گفته میشود و مراجع نمیداند آیا درباره یک چیز صحبت میشود یا سه چیز. این صفحه هر اصطلاح را با نام لاتین، نام رایج فارسی و یک توضیح کوتاه میآورد. هدف، دقت است نه فضل فروشی: وقتی بدانید «اونیکولیز» یعنی جدا شدن ناخن از بستر، گزارش پزشک خود را بهتر میخوانید و در گفتوگو با ما هم دقیقتر میشوید.
ساختار ناخن
| صفحه ناخن (Nail plate) | همان بخش سختی که میبینید و کوتاه میکنید؛ از سلولهای شاخی مرده ساخته شده و عصب ندارد. |
|---|---|
| ماتریکس (Matrix) | کارخانه ناخن، زیر چین پشتی. هر آسیبی به آن، اثر دائمی روی شکل ناخن میگذارد. |
| بستر ناخن (Nail bed) | بافت زنده زیر صفحه، پرخون و حساس. رنگ صورتی ناخن از آن است. |
| لونولا (Lunula) | هلال سفید نزدیک کوتیکول، بخش قابلرؤیت ماتریکس. |
| هایپونیشیوم (Hyponychium) | مرز زیر لبه آزاد ناخن؛ سد دفاعی در برابر ورود میکروب. |
| شیار کناری (Sulcus) | فرورفتگی بین لبه صفحه ناخن و پوست کناری؛ محل شکلگیری ناخن فرورفته. |
| کوتیکول (Eponychium) | چین پوستی روی قاعده ناخن؛ کندن آن راه ورود عفونت را باز میکند. |
عارضههای ناخن
| اونیکوکریپتوزیس (Onychocryptosis) | ناخن فرورفته؛ فشار یا فرو رفتن لبه صفحه در بافت نرم شیار کناری. |
|---|---|
| اونیکومایکوزیس (Onychomycosis) | عفونت قارچی ناخن؛ ضخیم شدن، تغییر رنگ و پودری شدن صفحه. |
| اونیکاکسیس (Onychauxis) | ضخیم شدن صفحه ناخن بدون تغییر شکل شدید. |
| اونیکوگریفوزیس (Onychogryphosis) | ناخن قوچی؛ ضخامت زیاد همراه با انحنا و رشد نامنظم. |
| اونیکولیز (Onycholysis) | جدا شدن صفحه ناخن از بستر، از لبه آزاد به سمت عقب. |
| اونیکورکسیس (Onychorrhexis) | شکنندگی و شیارهای طولی صفحه. |
| پارونیشیا (Paronychia) | التهاب و عفونت چینهای اطراف ناخن. |
| ملانونیشیا (Melanonychia) | خط یا نوار تیره طولی روی ناخن؛ همیشه نیازمند ارزیابی است. |
| لکونیشیا (Leukonychia) | لکه یا خط سفید روی صفحه ناخن. |
| خطوط بو (Beau's lines) | فرورفتگی عرضی صفحه، نشانه توقف موقت فعالیت ماتریکس. |
| اونیکومادزیس (Onychomadesis) | جدا شدن ناخن از قاعده و ریزش کامل آن. |
| رترونیشیا (Retronychia) | رشد ناخن به سمت عقب و فرو رفتن آن در چین پشتی. |
پوست و بافت شاخی
| هایپرکراتوز (Hyperkeratosis) | ضخیم شدن لایه شاخی پوست در پاسخ به فشار یا اصطکاک. |
|---|---|
| تیلوما (Tyloma) | پینه؛ ضخیمشدگی منتشر با مرز نامشخص. |
| هلوما (Heloma) | میخچه؛ هسته متمرکز و متراکم که به داخل فشار میآورد. |
| هلوما موله (Heloma molle) | میخچه نرم بین انگشتان، سفید و مرطوب. |
| هلوما واسکولاره (Heloma vasculare) | میخچهای که عروق در آن رشد کرده و خونریزی میدهد. |
| زروزیس (Xerosis) | خشکی پوست. |
| فیشر (Fissure) | ترک پوست، اغلب در پاشنه. |
| ماسراسیون (Maceration) | سفید و نرم شدن پوست بر اثر رطوبت طولانی، به ویژه لای انگشتان. |
| وروکا پلانتاریس (Verruca plantaris) | زگیل کف پا؛ ضایعه ویروسی با قطع خطوط پوستی و نقاط سیاه ریز. |
ساختار و راه رفتن
| هالوکس والگوس (Hallux valgus) | کج شدن شست به سمت انگشتان دیگر و برجستگی بونیون. |
|---|---|
| هالوکس ریجیدوس (Hallux rigidus) | خشکی و محدودیت حرکت مفصل شست. |
| پس پلانوس (Pes planus) | کف پای صاف. |
| پس کاووس (Pes cavus) | کف پای گود. |
| متاتارس (Metatarsal) | استخوانهای کف پا، بین مچ و انگشتان. |
| متاتارسالژی (Metatarsalgia) | درد ناحیه جلوی پا، زیر سر متاتارسها. |
| فاشیای پلانتار (Plantar fascia) | نوار محکم زیر کف پا، از پاشنه تا انگشتان. |
| اگزوستوز (Exostosis) | برجستگی استخوانی اضافه؛ نوع زیرناخنی آن ناخن را بالا میبرد. |
اصطلاحات کار و ایمنی
| دبریدمان (Debridement) | پیرایش و برداشتن بافت شاخی مرده. |
|---|---|
| کراتولیتیک (Keratolytic) | فرآوردهای که پیوند سلولهای لایه شاخی را سست میکند. |
| ارتونیکسی (Orthonyxia) | اصلاح شکل ناخن با سیستمهای بریس. |
| تامپوناد (Tamponade) | قرار دادن فاصلهانداز بین لبه ناخن و بافت نرم. |
| اسپیکول (Spicule) | تکه باریک و تیز باقی مانده از صفحه ناخن در شیار. |
| آسپسیس (Asepsis) | مجموعه اقداماتی که ورود میکروب به ناحیه کار را جلوگیری میکند. |
| اتوکلاو (Autoclave) | دستگاه استریل با بخار تحت فشار. |
| مونوفیلامان (Monofilament) | ابزار ساده سنجش حس محافظتی پا، به ویژه در دیابت. |
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- پودولوژیست و پزشک: پودولوژیست مراقبت مکانیکی پوست و ناخن پا را انجام میدهد؛ تشخیص و درمان بیماری کار پزشک است.
- پدیکوریست و پودولوژیست: اولی بر خدمات زیبایی تمرکز دارد و دومی مراقبت تخصصی و غیرپزشکی از پوست و ناخن پا را انجام میدهد.
- ارتز و بریس ناخن: ارتز، توزیع بار پا را اصلاح میکند؛ بریس، شکل صفحه ناخن را.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
این صفحه یک مرجع واژگانی است و جای معاینه را نمیگیرد. اگر اصطلاحی را در گزارش پزشک خود دیدهاید و معنای آن را اینجا یافتهاید، تفسیر آن یافته درباره وضعیت شما همچنان بر عهده همان پزشک است. برای هر یافتهای که در این واژهنامه با نشانه هشدار همراه شده، مسیر درست، ویزیت پزشک است و نه جستوجوی بیشتر.
مراقبت خانگی
- اصطلاحات گزارش پزشک خود را یادداشت کنید و در جلسه بپرسید.
- نام دقیق عارضه خود را بدانید؛ جستوجوی درست از همان جا شروع میشود.
- به نامهای عامیانه متفاوت یک عارضه توجه کنید تا سردرگم نشوید.
پیشگیری
- دانستن نام درست عارضه، که اولین قدم مراقبت درست است.
- پرسیدن معنی هر اصطلاحی که در جلسه شنیدهاید.
پرسشهای پرتکرار
فرق پودولوژیست با پزشک چیست
پودولوژیست مراقبت تخصصی و مکانیکی پوست و ناخن پا را انجام میدهد: پیرایش بافت شاخی، مراقبت ناخن، اصلاح شکل ناخن، پروتز و آموزش. تشخیص بیماری، تجویز دارو و هر اقدام تهاجمی کار پزشک است. در بسیاری از عارضهها این دو کنار هم کار میکنند: پزشک صاحب تشخیص است و پودولوژیست مسئول بخش مکانیکی مراقبت.
چرا اسم عارضهها این قدر سخت است
چون بیشتر آنها ریشه یونانی یا لاتین دارند و در فارسی معادل جاافتاده ندارند. برای مثال «اونیکو» یعنی ناخن، پس اونیکومایکوزیس یعنی قارچ ناخن و اونیکولیز یعنی جدا شدن ناخن. دانستن چند ریشه، بیشتر این نامها را قابل حدس میکند و همین دلیل وجود این صفحه است.
میخچه و پینه یکی هستند
نه. پینه یا تیلوما، ضخیمشدگی منتشر با مرز نامشخص است که روی ناحیه پرفشار ساخته میشود. میخچه یا هلوما، هستهای متراکم و متمرکز با مرز مشخص است که به سمت داخل فشار میآورد و درد نقطهای میدهد. هر دو از فشار ساخته میشوند اما مدیریت و تکنیک پیرایش آنها متفاوت است.
منابع
- Baran R, Dawber R. Diseases of the Nails and their Management, 5th edition, Wiley-Blackwell
- Dorland's Illustrated Medical Dictionary, podiatric terminology
- Yale RJ, Yale's Podiatric Medicine, terminology reference