درد پشت پاشنه میتواند از تاندون آشیل، محل اتصال آن به پاشنه یا فشار کفش روی برجستگی پشت پا ناشی شود. تغییر ناگهانی فعالیت و کفش نامناسب از عوامل احتمالیاند. پارگی ناگهانی، ناتوانی در راهرفتن یا درد مداوم نیاز به ارزیابی پزشک یا فیزیوتراپیست دارد.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- شروع ناگهانی درد با صدای پاره شدن و ناتوانی در بلند کردن پاشنه.
- شکاف قابل لمس در مسیر تاندون.
- شروع درد تاندون در حین مصرف آنتیبیوتیکهای کینولونی.
- قرمزی، گرمی، تورم گسترده یا تب.
- زخم باز پشت پاشنه.
- ضخیمشدگی دوطرفه بدون درد تاندون، که میتواند نشانه اختلال چربی خون ارثی باشد.
- درد دوطرفه در فرد جوان همراه با کمردرد التهابی.
دو نوع درد که با هم فرق دارند
| نوع میانی | درد و ضخیمشدگی در تنه تاندون، حدود ۲ تا ۶ سانتی متر بالاتر از استخوان پاشنه. با فشار روی همان نقطه درد میگیرد و اغلب برجستگی دوکی شکل قابل لمس است. |
|---|---|
| نوع اتصالی | درد دقیقاً در محل چسبیدن تاندون به استخوان پاشنه. با بالا آوردن پنجه و با فشار لبه پشتی کفش بدتر میشود و اغلب با برجستگی هاگلوند همراه است. |
| بورسیت پشت پاشنه | التهاب کیسه مایع بین تاندون و استخوان، با تورم موضعی در دو طرف تاندون درست بالای محل اتصال. |
| برجستگی هاگلوند | برجستگی استخوانی گوشه بالایی و بیرونی استخوان پاشنه که به لبه سفت کفش میساید. در فارسی گاهی «قوز پاشنه» گفته میشود. |
نشانهها
- سفتی و درد تاندون در اولین دقایق صبح یا پس از نشستن طولانی.
- درد در شروع فعالیت که با گرم شدن کمتر میشود و پس از پایان فعالیت برمیگردد.
- ضخیم شدن قابل لمس تاندون در نوع میانی.
- درد و تورم دقیقاً روی محل اتصال در نوع اتصالی، بدتر با پله و سربالایی.
- پوست ضخیم، میخچه یا تاول در پشت پاشنه، در محل تماس با لبه کفش.
- درد شدیدتر با کفش پشت سفت و راحتی نسبی با کفش پشت باز.
- قرمزی و برجستگی گوشه بالایی بیرونی پاشنه در هاگلوند.
قانون بار: چرا پشت پاشنه پینه میزند
پینه و میخچه پشت پاشنه یک اتفاق تصادفی نیست. لبه بالایی و پشتی کفش، یعنی همان قسمت سفتی که پاشنه را در جای خود نگه میدارد، در هر گام روی برجستگی استخوانی پشت پاشنه فشار و اصطکاک وارد میکند. اگر برجستگی هاگلوند وجود داشته باشد، این تماس روی یک نقطه کوچک متمرکز میشود و پوست همان جا سخت میشود. برداشتن آن پینه یا میخچه، درد را برای چند هفته کم میکند و بعد دقیقاً همان جا برمیگردد، چون کفش عوض نشده است. راهحل در سه چیز است با هم: کاهش ضایعه، محافظ موضعی، و مهمتر از هر دو، کفشی که لبه پشتی آن نرم باشد یا پایینتر از محل برجستگی بنشیند. در دوره حاد، کفش پشت باز بهترین انتخاب است.
عوامل خطر
- افزایش ناگهانی حجم دویدن، پیاده روی یا تمرین.
- کوتاهی و سفتی عضلات ساق.
- کفش با لبه پشتی سفت و بلند، و کفش نو با پشت سخت.
- کف پای گود و پاشنه چرخیده به داخل.
- افزایش وزن، دیابت و اختلال چربی خون.
- برخی داروها: آنتیبیوتیکهای گروه کینولون مثل سیپروفلوکساسین و لووفلوکساسین با تاندینوپاتی و حتی پارگی تاندون آشیل مرتبط دانسته شدهاند؛ این ارتباط شناخته شده است و در صورت شروع درد تاندون هنگام مصرف، باید با پزشک تجویزکننده مطرح شود. مصرف طولانی کورتیکواستروئید هم عامل شناختهشدهای است.
- سن میانسالی و کاهش کیفیت بافت تاندون.
درمان: چه کسی و چگونه
درمان اصلی تاندینوپاتی آشیل، تمرین است نه استراحت. برنامههای تمرین با بار کنترلشده، از جمله تمرینهای اکسنتریک و تمرین مقاومتی آهسته با بار سنگین، بیشترین شواهد را دارند و آنها را فیزیوتراپ طراحی و پیگیری میکند. یک نکته عملی مهم: در نوع اتصالی، تمرین نباید در حالت کشیدگی کامل مچ به سمت بالا انجام شود، چون همان حرکت، تاندون را روی استخوان میفشارد؛ به همین دلیل برنامه نوع میانی و نوع اتصالی یکسان نیست. پاشنه بلند کوچک داخل کفش، در دوره دردناک تسکین میدهد. شوک ویو تراپی در موارد مقاوم استفاده میشود. تزریق کورتون به داخل تاندون به دلیل خطر پارگی انجام نمیشود و هر تزریقی در این ناحیه باید با نظر پزشک و با احتیاط باشد. جراحی، شامل برداشتن برجستگی هاگلوند و بازسازی محل اتصال، آخرین گزینه و کار جراح است.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- پارگی کامل تاندون آشیل: شروع ناگهانی با احساس ضربه، ناتوانی در بلند کردن پاشنه، شکاف قابل لمس. یک فوریت.
- بورسیت پشت پاشنه: تورم موضعی در دو طرف تاندون بالای محل اتصال، بدون ضخیمشدگی تنه تاندون.
- پینه و میخچه ساده پشت پاشنه از کفش: درد فقط سطحی و با فشار پوست، بدون درد در فشار خود تاندون.
- شکستگی استرسی استخوان پاشنه: درد با فشار دوطرفه استخوان.
- درد پاشنه کف پایی: درد در زیر پاشنه است نه پشت آن و الگوی صبحگاهی متفاوتی دارد.
- اسپوندیلوآرتریت و بیماریهای التهابی: درد دوطرفه محل اتصال در فرد جوان با سفتی صبحگاهی و کمردرد التهابی.
- زانتوم تاندون آشیل: ضخیمشدگی دوطرفه و بدون درد در اختلال ارثی چربی خون؛ نیازمند بررسی پزشکی.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
تاندینوپاتی آشیل را فیزیوتراپ و پزشک مدیریت میکنند و اساس درمان، برنامه تمرین با بار کنترل شده است که باید متناسب با نوع میانی یا اتصالی طراحی شود. در موارد مقاوم، شوک ویو تراپی و در نهایت جراحی مطرح میشود و برداشتن برجستگی هاگلوند کار جراح است. مشکوک بودن به پارگی، یک فوریت است و همان ساعت ارجاع میشود. اگر درد در حین مصرف آنتیبیوتیکهای کینولونی شروع شده، مراجع باید فورا با پزشک تجویزکننده تماس بگیرد. پودولوژیست پینه و میخچه پشت پاشنه را کاهش میدهد، محافظ میگذارد، محل تماس لبه کفش را مشخص میکند و درباره کفش پشت باز یا لبه نرم مشاوره میدهد، اما تاندون را درمان نمیکند و برنامه تمرینی تجویز نمیکند.
مراقبت خانگی
- در دوره دردناک از کفش پشت باز استفاده کنید یا لبه پشتی کفش را با محافظ نرم بپوشانید.
- کفش نو با پشت سفت را برای پیاده روی طولانی نپوشید.
- برنامه تمرینی داده شده توسط فیزیوتراپ را روزانه و طولانیمدت ادامه دهید؛ استراحت مطلق درمان نیست.
- افزایش حجم فعالیت را تدریجی انجام دهید.
- پاشنه بلند کوچک داخل کفش در دوره دردناک تسکین میدهد؛ آن را دائمی نکنید مگر با نظر درمانگر.
- پینه پشت پاشنه را با تیغ خودتان برندارید؛ زیر آن تاندون است.
- اگر آنتیبیوتیک کینولونی مصرف میکنید و درد تاندون گرفتید، فورا با پزشک خود تماس بگیرید.
پیشگیری
- افزایش تدریجی بار تمرین و پرهیز از جهش ناگهانی مسافت.
- کشش و تقویت منظم عضلات ساق.
- انتخاب کفش با لبه پشتی نرم یا کوتاهتر از محل برجستگی پاشنه.
- مدیریت زودهنگام پینه و میخچه پشت پاشنه پیش از رسیدن به مرحله تاول و زخم.
- کنترل وزن، قند خون و چربی خون.
- احتیاط و آگاهی هنگام مصرف آنتیبیوتیکهای کینولونی، به ویژه در ورزشکاران و سالمندان.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 3 قسمت است: ارزیابی در جلسه، کار روی ضایعه پوستی پشت پاشنه، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
چرا پشت پاشنهام پینه زده و درد میکند؟
چون لبه سفت پشت کفش در هر گام روی برجستگی استخوانی پشت پاشنه فشار و اصطکاک وارد میکند. اگر برجستگی هاگلوند وجود داشته باشد، این فشار روی یک نقطه کوچک متمرکز میشود. کاهش پینه درد را کم میکند، اما تا وقتی لبه پشتی کفش عوض نشود، دقیقاً همان جا برمیگردد.
درد تاندون آشیل با استراحت خوب میشود؟
استراحت مطلق درمان نیست و اغلب بازگشت به فعالیت را سختتر میکند. اساس درمان، برنامه تمرین با بار کنترل شده است که فیزیوتراپ طراحی میکند. نکته مهم این است که برنامه نوع میانی و نوع اتصالی یکسان نیست؛ در نوع اتصالی نباید تمرین در حالت کشیدگی کامل مچ انجام شود.
برجستگی پشت پاشنهام باید عمل شود؟
در بیشتر افراد نه. اول باید فشار کفش برداشته شود، ضایعه پوستی مدیریت شود و برنامه تمرینی انجام شود. جراحی برای برداشتن برجستگی هاگلوند فقط در مواردی مطرح است که این اقدامات ماهها جواب نداده باشد و تصمیم آن با جراح است. دوره بهبود پس از این جراحی طولانی است.
آیا آنتیبیوتیک میتواند به تاندون آشیل آسیب بزند؟
بله. آنتیبیوتیکهای گروه کینولون مثل سیپروفلوکساسین و لووفلوکساسین با تاندینوپاتی و حتی پارگی تاندون آشیل مرتبط دانسته شدهاند. خطر در سالمندان، در مصرف همزمان کورتیکواستروئید و در ورزشکاران بیشتر است. اگر در حین مصرف این داروها درد تاندون گرفتید، فورا با پزشک تجویزکننده تماس بگیرید.
منابع
- Martin RL, Chimenti R, Cuddeford T, et al. Achilles pain, stiffness, and muscle power deficits: midportion Achilles tendinopathy revision 2018. J Orthop Sports Phys Ther. 2018;48(5):A1-A38.
- Alfredson H, Pietila T, Jonsson P, Lorentzon R. Heavy-load eccentric calf muscle training for the treatment of chronic Achilles tendinosis. Am J Sports Med. 1998;26(3):360-366.
- Beyer R, Kongsgaard M, Hougs Kjaer B, et al. Heavy slow resistance versus eccentric training as treatment for Achilles tendinopathy: a randomized controlled trial. Am J Sports Med. 2015;43(7):1704-1711.
- Stephenson AL, Wu W, Cortes D, Rochon PA. Tendon injury and fluoroquinolone use: a systematic review. Drug Saf. 2013;36(9):709-721.
- Vaishya R, Agarwal AK, Azizi AT, Vijay V. Haglund's syndrome: a commonly seen mysterious condition. Cureus. 2016;8(10):e820.