میخچه سخت (هلوما دوروم): هسته متراکمی که به داخل فشار میآورد
میخچه سخت ضایعهای کانونی با هسته متراکم مخروطی است که نوک آن به داخل فشار میآورد و تقریبا همیشه روی یک برجستگی استخوانی ایجاد میشود. برداشتن هسته درد را فورا کم میکند، اما بدون اصلاح کفش و ارتز، هسته ظرف چند هفته بازمیگردد.
ارزیابی و مراقبت این عارضه در همین مرکز انجام میشود.
این صفحه آموزشی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمیگیرد.
میخچه سخت یک ضایعه کانونی با مرز مشخص است که در مرکز آن یک هسته متراکم مخروطی شکل گرفته و نوک آن به سمت داخل، یعنی به سمت بافت زنده، فشار میآورد. تقریبا همیشه روی یک برجستگی استخوانی ایجاد میشود. درد آن تیز و دقیقا روی همان نقطه است. برداشتن هسته درد را فورا برطرف میکند، اما بدون برداشتن فشار، هسته بازمیگردد.
چرا میخچه به داخل رشد میکند
وقتی فشار روی یک نقطه بسیار کوچک متمرکز شود، پوست نمیتواند مانند پینه به شکل یک لایه پهن ضخیم شود. به جای آن، کراتین در همان نقطه انباشته میشود و ساختاری مخروطی میسازد که قاعده آن روی سطح و نوک آن به سمت داخل است. این مخروط سخت، در هر قدم مانند یک میخ به بافت نرم زیر خود فشار میآورد. به همین دلیل درد میخچه با درد پینه فرق دارد: تیز است، دقیق است و با فشار مستقیم روی همان نقطه بازتولید میشود. زیر نوک مخروط، بافت ملتهب میشود و در موارد طولانی مدت میتواند یک کیسه التهابی یا حتی زخم بسازد. عامل تعیینکننده تقریبا همیشه یک برجستگی استخوانی است: مفصل انگشت چکشی که به سقف کفش میخورد، کندیل استخوان انگشت که به انگشت مجاور فشار میآورد، سر استخوان کف پایی برجسته، یا نوک انگشتی که در کفش کوتاه جمع شده است.
محلهای شایع
- سطح پشتی مفصل میانی انگشتان دوم تا چهارم: کلاسیکترین محل، در انگشت چکشی و چنگالی که به سقف کفش میخورد.
- نوک انگشتان: در انگشتی که در کفش کوتاه یا نوک تنگ جمع شده و نوک آن به کف کفش فشرده میشود.
- لبه خارجی مفصل پایه انگشت پنجم: در کفش کم عرض و در پای پهن.
- کف پا زیر سر استخوانهای کف پایی: میخچهای که درون یک ناحیه پینهای نشسته است.
- کنار ناخن و روی برجستگیهای کوچک استخوانی انگشت شست.
- پاشنه در محل تماس با لبه سخت کفش.
- نکته: محل میخچه، جای برجستگی استخوانی را میگوید. هر میخچه یک نشانه ساختاری است.
مدیریت: برداشتن هسته و سپس برداشتن فشار
برداشتن هسته میخچه، یعنی خارج کردن مخروط متراکم به شکل کامل و بدون آسیب به بافت زنده اطراف، معمولا درد را بلافاصله و به شکل چشمگیری کم میکند. اما این نیمه اول کار است. اگر برجستگی استخوانی و کفشی که آن را میفشارد سر جای خود بمانند، مخروط ظرف چند هفته دوباره ساخته میشود. نیمه دوم، برداشتن فشار است: کفش با ارتفاع و عرض کافی، ارتز موضعی مانند حلقه یا جداکننده انگشتی، ارتز سیلیکونی ساخته شده برای همان انگشت، و در تغییر شکل پایدار، کفی ساخته شده بر اساس قالب پا. در مواردی که تغییر شکل استخوانی ثابت است و با هیچ کفشی قابل جبران نیست، تنها راه حل پایدار جراحی اصلاحی است و آن تصمیم با جراح پاست. صادقترین جملهای که میتوان به مراجع گفت این است: میخچه شما تا وقتی که علت آن هست، برمیگردد؛ فاصله میان جلسات را اصلاح مکانیکی تعیین میکند، نه مهارت برداشتن هسته.
چسب میخچه، و چرا توصیه نمیشود
چسبهای میخچه بر معمولا اسید سالیسیلیک با غلظت بالا دارند. مشکل آنها انتخابی نبودن است: اسید نمیداند کجا هسته است و کجا پوست سالم. نتیجه، سفید و ماسره شدن یک ناحیه بزرگتر از ضایعه و ساخته شدن یک زخم شیمیایی است. در فرد سالم این معمولا به یک ناحیه دردناک و چند هفته گرفتاری ختم میشود. در فرد دیابتی، نوروپاتیک، ایسکمیک، یا با پوست شکننده و سرکوب ایمنی، همین زخم میتواند به عفونت و به زخم مزمن برسد و در راهنماهای پای دیابتی به صراحت منع شده است. ضمنا چسب فشار را برنمی دارد؛ حتی وقتی هسته را نرم کند، علت را دست نخورده باقی میگذارد. تراشیدن با تیغ در خانه هم همان مشکل را دارد با یک تفاوت: خونریزی و آسیب، فوری است.
نقش پودولوژیست
برداشتن هسته میخچه و مدیریت مکانیکی آن، مرکز کار پودولوژی است و در حوزه او قرار دارد: ارزیابی، برداشتن هسته با اسکالپل به شکل آتروماتیک و بدون خونریزی، ساخت یا انتخاب ارتز موضعی، توصیه کفش، ارجاع برای کفی و در موارد ساختاری، ارجاع به جراح پا. آنچه انجام نمیدهد: کار روی زگیل، کار روی ضایعه رنگی، استفاده از فرآوردههای اسیدی قوی روی پای پرخطر، و کار روی میخچهای که زیر آن التهاب فعال، ترشح یا زخم است. در پای دیابتی، همه قواعد مدخل پای دیابتی حاکم است. و یک قاعده تشخیصی ثابت: پیش از هر برشی، پیوستگی خطوط پوستی بررسی میشود؛ اگر خطوط قطع شدهاند، این میخچه نیست.
نشانههای هشدار: همین امروز به پزشک مراجعه کنید
- ترشح، بوی بد یا نرمی زیر هسته: امروز؛ احتمال زخم یا عفونت زیر ضایعه.
- میخچه در فرد دیابتی، نوروپاتیک یا ایسکمیک: کار فقط زیر نظر پزشک و با محافظهکاری کامل.
- قرمزی گرم و گسترشیابنده اطراف ضایعه: امروز؛ سلولیت.
- قطع شدن خطوط پوستی یا نقاط سیاه ریز: تشخیص افتراقی زگیل، ارجاع.
- هرگونه رنگدانه در ضایعه: بدون هیچ برشی، ارجاع به متخصص پوست.
- ضایعهای که با برداشتن درست هسته و اصلاح مکانیکی پاسخ نمیدهد یا رشد میکند: بازبینی تشخیص و در نظر گرفتن نمونهبرداری.
- بازگشت هسته ظرف کمتر از دو تا سه هفته: فشار بسیار بالاست؛ اصلاح مکانیکی فوری یا ارجاع جراحی.
تشخیص افتراقی: با چه چیزی اشتباه گرفته میشود
- زگیل کف پا: قطع شدن خطوط پوستی، نقاط سیاه ریز از مویرگهای ترومبوزه، و درد بیشتر با فشار از دو طرف تا با فشار مستقیم.
- پینه: منتشر، بدون مرکز متراکم، درد سوزشی و پخش شده.
- پوروکراتوز کف پایی: هسته کراتینی کوچک، بسیار سفت و بسیار دردناک با مرز بسیار مشخص، معمولا زیر سر استخوان کف پایی؛ اغلب با زگیل و میخچه اشتباه میشود و به مداخله مکانیکی معمول به سختی پاسخ میدهد.
- میخچه عروقی: میخچهای که در آن مویرگها به داخل ضایعه رشد کردهاند و در برداشتن، به سادگی خونریزی میکند.
- میخچه نرم: در فضای بینانگشتی، سفید و ماسره، با تصویر و مدیریت متفاوت.
- جسم خارجی فرورفته در پوست: سابقه، درد کاملا موضعی و گاهی واکنش التهابی اطراف.
- بورسیت زیر ضایعه: تورم و درد بدون هسته کراتینی متناسب.
- کارسینوم سلول سنگفرشی یا ملانوم آملانوتیک: ضایعهای که با مداخله درست پاسخ نمیدهد، رشد میکند یا خونریزی خودبهخودی دارد. نمونهبرداری لازم است.
ارجاع: به چه کسی و چرا
برداشتن هسته میخچه و مدیریت مکانیکی آن در حوزه پودولوژی است. ارجاع در سه وضعیت لازم میشود. اول، تغییر شکل استخوانی ثابتی که با کفش، ارتز و کفی جبران نمیشود و میخچه را مکررا بازمی گرداند؛ در این حالت ارجاع به جراح پا یا ارتوپد برای بررسی اصلاح جراحی مطرح است. دوم، پای دیابتی، نوروپاتیک یا ایسکمیک، که کار در آن باید با پزشک معالج هماهنگ شود و هر زخم زیر ضایعه همان روز به پزشک میرود. سوم، تردید تشخیصی: قطع شدن خطوط پوستی، نقاط سیاه، رنگدانه، رشد پیشرونده یا مقاومت به مداخله درست، همگی به متخصص پوست ارجاع داده میشوند و در موارد لازم نمونهبرداری انجام میشود. پودولوژیست دارو تجویز نمیکند، زگیل را درمان نمیکند و روی ضایعه ملتهب یا عفونی کار نمیکند.
مراقبت خانگی
- کفش با ارتفاع و عرض کافی در جلو؛ در میخچههای انگشتی، کفش بیش از هر مداخله دیگری تعیینکننده است.
- ارتز یا جداکننده تجویزشده را مرتب استفاده کنید، نه فقط وقتی درد دارید.
- از چسب و محلول اسیدی میخچه بر استفاده نکنید.
- با تیغ، قیچی یا سوهان، هسته را خودتان نتراشید.
- مرطوبکننده روزانه بزنید تا پوست اطراف انعطاف خود را حفظ کند.
- به محل نگاه کنید و هر قرمزی، ترشح یا نرمی را گزارش کنید.
- فاصله بازبینی تعیین شده را رعایت کنید؛ برداشتن هسته پیش از رسیدن به مرحله التهاب، سادهتر و کم خطرتر است.
- اگر هسته خیلی زود برگشت، به جای تحمل کردن، زودتر مراجعه کنید؛ این یعنی اصلاح مکانیکی کافی نبوده است.
پیشگیری
- کفش با ارتفاع کافی در جلو برای انگشتان چنگالی و چکشی.
- کفش با عرض کافی برای پیشگیری از میخچه لبه انگشت پنجم.
- طول کافی کفش تا انگشتان در جلو جمع نشوند.
- ارتز و جداکننده مناسب در تغییر شکلهای اصلاحناپذیر.
- کفی برای پخش کردن فشار در میخچههای کف پایی.
- مرطوبسازی منظم و کاهش دورهای ضخامت پیش از رسیدن به درد.
- اصلاح جراحی تغییر شکل در موارد منتخب، به تصمیم جراح.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 4 قسمت است: تکنیک برداشتن هسته، ارتز و اصلاح مکانیکی، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
برای دانشآموختگان دوره رایگان است.پرسشهای پرتکرار
میخچه چیست و چرا درد دارد؟
میخچه ضایعهای کانونی با یک هسته متراکم مخروطی است که نوک آن به سمت داخل فشار میآورد. تقریبا همیشه روی یک برجستگی استخوانی ایجاد میشود. درد آن تیز و دقیقا روی همان نقطه است، چون در هر قدم مانند یک میخ به بافت نرم زیر خود فشار میآورد. برداشتن هسته درد را فورا کم میکند.
میخچه را چطور از بین ببرم؟
با دو کار همزمان: برداشتن هسته توسط فرد آموزش دیده، و برداشتن فشاری که آن را ساخته است. کفش با ارتفاع و عرض کافی، ارتز یا جداکننده مناسب و در موارد لازم کفی. اگر فقط هسته برداشته شود، ظرف چند هفته برمیگردد. در تغییر شکل استخوانی ثابت، راه حل پایدار ممکن است جراحی باشد.
چسب میخچه خوب است؟
توصیه نمیشود. این چسبها معمولا اسید سالیسیلیک با غلظت بالا دارند و اسید فقط روی هسته اثر نمیکند؛ پوست سالم اطراف را هم میسوزاند و زخم شیمیایی میسازد. ضمنا فشار را برنمی دارد و علت را دست نخورده رها میکند. در دیابت، نوروپاتی یا کمخونی پا، استفاده از آن ممنوع است.
میخچه بین انگشتان با میخچه روی انگشت فرق دارد؟
بله. میخچه بین انگشتان به دلیل رطوبت آن فضا سفید و نرم میشود و به آن میخچه نرم میگویند؛ تصویر، خطر عفونت و مدیریت آن متفاوت است و مدخل جداگانهای دارد. میخچه روی سطح پشتی یا نوک انگشت، سخت و خشک است و هسته متراکم مشخصی دارد.
میخچه دوباره برمیگردد؟
اگر فشار برداشته نشود، بله. برداشتن هسته یک راه حل فوری برای درد است، نه درمان علت. فاصله میان جلسات را کیفیت اصلاح مکانیکی تعیین میکند: کفش، ارتز و کفی. بازگشت ظرف کمتر از دو تا سه هفته یعنی فشار بسیار بالاست و باید فوری بازبینی شود، و گاهی یعنی نیاز به ارزیابی جراحی.
- تاریخ انتشار
- آخرین بهروزرسانی
- آخرین بازنگری
- — مهشید حسینی
منابع
- Freeman DB. Corns and calluses resulting from mechanical hyperkeratosis. Am Fam Physician. 2002;65(11):2277-2280.
- Farndon L, Concannon M, Stephenson J. A survey to investigate the association of pain, foot disability and quality of life with corns. J Foot Ankle Res. 2015;8:70.
- Farndon LJ, Vernon W, Walters SJ, et al. The effectiveness of salicylic acid plasters compared with scalpel debridement in the treatment of corns: a randomised controlled trial. J Foot Ankle Res. 2013;6(1):40.
- Landorf KB, Morrow A, Spink MJ, et al. Effectiveness of scalpel debridement for painful plantar calluses in older people: a randomized trial. Trials. 2013;14:243.
- Singh D, Bentley G, Trevino SG. Callosities, corns, and calluses. BMJ. 1996;312(7043):1403-1406.