عرق تازه معمولاً بوی شدیدی ندارد؛ بوی پا بیشتر از فعالیت میکروبهای پوست در محیط مرطوب ایجاد میشود. کفش بسته، جوراب نامناسب، تعریق زیاد و بعضی عفونتهای سطحی میتوانند نقش داشته باشند. کنترل رطوبت و بررسی پوست، از پوشاندن بو مؤثرتر است.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- بوی بد جدید و ناگهانی در پای دیابتی: امروز.
- بوی شدید همراه با درد، ترشح چرکی یا رنگ سبز: امروز؛ عفونت باکتریایی.
- بو همراه با قرمزی گرم و گسترشیابنده: امروز؛ سلولیت.
- حفرههای ریز متعدد در کف پا با بوی شدید: ارجاع برای درمان کراتولیز نقطهای؛ ضدقارچ پاسخ نمیدهد.
- بویی که با برنامه کامل رطوبت و بهداشت پس از چند هفته پابرجاست: بررسی از نظر عفونت درمان نشده.
- بو همراه با زخم یا بافت مرده: اورژانس در پای دیابتی.
- تعریق شبانه یا تعریق منتشر همراه با بو: بررسی علل سیستمیک.
بو از کجا میآید
غدد عرق اکرین کف پا مایعی ترشح میکنند که تقریبا بی بو است. باکتریهای ساکن پوست، از جمله گونههای کورینه باکتریوم، استافیلوکوک و برخی گونههای دیگر، این مایع و همچنین کراتین لایه شاخی را تجزیه میکنند. محصولات این تجزیه، اسیدهای چرب کوتاه زنجیر و ترکیبات گوگردی فرارند و همانها بو را میسازند. یکی از شناختهشدهترین آنها، اسیدی است که همان بوی مشخص پنیر کهنه را دارد و ترکیبات گوگردی، بوی تندتر و نافذتر را. سه نتیجه عملی از این توضیح بیرون میآید. اول، هر چه رطوبت بیشتر و طولانیتر باشد، فعالیت باکتری بیشتر است. دوم، هر چه لایه شاخی ضخیمتر و ماسرهتر باشد، ماده خام بیشتری در دسترس است. سوم، کاهش بو، یا از راه کم کردن رطوبت است یا از راه کم کردن جمعیت باکتری؛ و مؤثرترین برنامهها هر دو را با هم انجام میدهند.
چه چیزی پشت بوی شدید نشسته است
- تعریق زیاد پا؛ شایعترین زمینه.
- کراتولیز نقطهای؛ عفونت باکتریایی سطحی با حفرههای ریز در کف پا. بوی آن مشخص و شدید است و این تشخیص بارها بهعنوان صرفاً بوی پا نادیده گرفته میشود.
- قارچ پا، به ویژه شکل بینانگشتی همراه با عفونت باکتریایی.
- عفونت باکتریایی فضای بینانگشتی؛ بوی بسیار شدید همراه با درد، ترشح و گاهی رنگ سبز که به سودوموناس اشاره دارد.
- اریتراسما؛ عفونت باکتریایی سطحی با لکههای قهوهای و پوستهریزی ظریف.
- کفش غیرقابل تنفس و بدون چرخش، و جورابی که رطوبت را نگه میدارد.
- هایپرکراتوز ضخیم که در محیط مرطوب، بستر رشد باکتری میشود.
- بهداشت ناکافی، که برخلاف تصور عمومی، در بسیاری از موارد اصلا عامل نیست.
- زخم یا بافت نکروتیک؛ بوی بد ناگهانی و جدید در پای دیابتی میتواند نشانه عفونت باشد و ارجاع فوری دارد.
برنامهای که واقعا جواب میدهد
- علت زمینهای را پیدا کنید. بدون این، هیچ برنامهای پایدار نیست. اگر حفرههای ریز کف پا یا پوستهریزی و خارش لای انگشتان وجود دارد، مسیر شما ارجاع است، نه اسپری خوشبوکننده.
- رطوبت را کم کنید: شستوشوی روزانه، خشک کردن کامل لای انگشتان، فرآورده کنترل تعریق روی پوست سالم.
- جوراب را یک تا دو بار در روز عوض کنید و در بالاترین دمای مجاز بشویید.
- کفش را بچرخانید؛ هیچ جفتی دو روز پشت سر هم پوشیده نشود و هر جفت یک روز کامل خشک شود. این تنها اقدام، در بسیاری از افراد بیشترین اثر را دارد.
- کفی قابل تعویض داشته باشید و آن را جدا خشک کنید؛ کفی، اغلب منبع اصلی بوی کفش است.
- کفش با تهویه بهتر و پرهیز از کفش کاملاً بسته و پلاستیکی.
- هایپرکراتوز ضخیم را کاهش دهید؛ کمتر شدن ماده خام، بو را کم میکند.
- درمان قارچ و کراتولیز نقطهای را با پزشک پیگیری کنید.
- انتظار واقع بینانه: بو در چند روز کاملاً برطرف نمیشود و برنامه باید چند هفته پیوسته اجرا شود.
نقش پودولوژیست
مدیریت بوی پا تا حد زیادی در حوزه پودولوژی است، چون بیشتر آن، مدیریت رطوبت و مدیریت لایه شاخی است: کاهش هایپرکراتوز، کنترل پوسیدگی لای انگشتان، انتخاب فرآورده مناسب، برنامه جوراب و کفش، و آموزش. اما یک بخش تشخیصی هم دارد که مهم است: پودولوژیست باید کراتولیز نقطهای، قارچ و عفونت باکتریایی بینانگشتی را بشناسد و ارجاع دهد. بوی شدید همراه با حفرههای ریز کف پا، یا همراه با درد و ترشح و رنگ سبز، دارو میخواهد و نه اسپری. و در پای دیابتی، بوی بد جدید و ناگهانی هرگز به حساب بهداشت گذاشته نمیشود؛ ارجاع همان روز دارد.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- کراتولیز نقطهای: حفرههای ریز و متعدد در کف پا با بوی مشخص و شدید؛ عفونت باکتریایی سطحی که درمان آن ضدباکتریایی است.
- قارچ پا: پوستهریزی، خارش و درگیری لای انگشتان؛ اغلب همراه با بو.
- عفونت باکتریایی فضای بینانگشتی: بوی بسیار شدید با درد، ترشح و گاهی رنگ سبز؛ ارجاع فوری.
- اریتراسما: لکههای قهوهای مایل به قرمز با پوستهریزی ظریف و درخشش مرجانی زیر نور وود.
- تعریق زیاد بدون عفونت: بو متناسب با رطوبت و بدون یافته پوستی دیگر.
- زخم یا بافت نکروتیک: بوی جدید و شدید، به ویژه در پای دیابتی؛ ارجاع فوری.
- بوی ناشی از کفش و کفی آلوده: بو در کفش شدیدتر از خود پا است.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
بوی بد پا اغلب با مدیریت رطوبت، کاهش هایپرکراتوز و برنامه جوراب و کفش قابل کنترل است و این بخش در حوزه پودولوژی قرار دارد. اما بو یک نشانه است و در بسیاری از موارد پشت آن یک وضعیت قابل درمان نشسته که ارجاع میخواهد: کراتولیز نقطهای که درمان آن ضدباکتریایی موضعی با نسخه است، قارچ پا که نیازمند آزمایش و داروی ضدقارچ است، عفونت باکتریایی فضای بینانگشتی که ارجاع فوری دارد، و اریتراسما که درمان جداگانهای میخواهد. تفکیک اینها با معاینه پزشک و در موارد لازم با آزمایش انجام میشود. در پای دیابتی، بوی جدید و ناگهانی ارجاع همان روز دارد چون میتواند نشانه زخم پنهان یا عفونت باشد. پودولوژیست دارو تجویز نمیکند.
مراقبت خانگی
- پا را روزانه بشویید و کاملاً خشک کنید، به ویژه لای انگشتان.
- جوراب را یک تا دو بار در روز عوض کنید و در بالاترین دمای مجاز پارچه بشویید.
- کفشها را بچرخانید؛ به هر جفت یک روز کامل فرصت خشک شدن بدهید. این مؤثرترین اقدام خانگی است.
- کفی قابل تعویض داشته باشید و آن را جدا دربیاورید و خشک کنید.
- کفش با تهویه بهتر بپوشید.
- فرآورده کنترل تعریق را روی پوست سالم و خشک استفاده کنید.
- پوست ضخیم کف پا را با برنامه منظم کاهش دهید؛ لایه شاخی ضخیم، ماده خام باکتری هاست.
- اسپری خوشبوکننده، بو را میپوشاند و علت را برطرف نمیکند؛ به آن تکیه نکنید.
- اگر روی کف پای شما حفرههای ریز هست یا بین انگشتان پوستهریزی و خارش دارید، مراجعه کنید؛ اینها درمان دارویی میخواهند.
- اگر دیابت دارید و بوی جدیدی حس کردید، همان روز مراجعه کنید.
پیشگیری
- کنترل رطوبت بهعنوان پایه هر برنامهای.
- چرخش کفش و خشک شدن کامل آن.
- تعویض مکرر جوراب و شستوشوی آن در دمای بالا.
- کاهش دورهای هایپرکراتوز.
- درمان به موقع قارچ پا و کراتولیز نقطهای.
- پرهیز از کفش کاملاً بسته و بدون تهویه در گرما.
- بازبینی دورهای در افراد با تعریق زیاد.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 3 قسمت است: ارزیابی، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
چرا پام بو میدهد؟
عرق پا خودش بی بو است. بو زمانی ساخته میشود که باکتریهای ساکن پوست، عرق و کراتین را تجزیه کنند و ترکیبات فرار بدبو بسازند. بنابراین سه جزء لازم است: رطوبت، باکتری و لایه شاخی بهعنوان ماده خام. در بسیاری از موارد، پشت بوی شدید یک وضعیت قابل درمان مانند کراتولیز نقطهای یا قارچ پا نشسته است.
چطور بوی پا را از بین ببرم؟
با کم کردن رطوبت و کم کردن ماده خام باکتریها: شستوشو و خشک کردن کامل، تعویض جوراب یک تا دو بار در روز، چرخش کفش با یک روز کامل خشک شدن، کفی قابل تعویض، و کاهش پوست ضخیم کف پا. اسپری خوشبوکننده بو را میپوشاند و علت را برطرف نمیکند. اگر با این برنامه بو ماند، علت زمینهای دارد.
بوی پام خیلی شدید است و با هیچ کاری بهتر نمیشود، چرا؟
احتمال زیادی وجود دارد که یک وضعیت درمان نشده پشت آن باشد. سه احتمال اصلی: کراتولیز نقطهای که با حفرههای ریز در کف پا شناخته میشود و درمان آن ضدباکتریایی است؛ قارچ پا؛ و عفونت باکتریایی فضای بینانگشتی که بوی بسیار شدید و گاهی رنگ سبز دارد. اینها معاینه و دارو میخواهند.
بوی کفش را چطور از بین ببرم؟
بیشتر بو در کفی و آستر است. کفی قابل تعویض بگذارید و آن را هر شب دربیاورید و جدا خشک کنید. کفشها را بچرخانید؛ هیچ جفتی را دو روز پشت سر هم نپوشید و به هر جفت یک روز کامل فرصت خشک شدن بدهید. تنها همین یک عادت، در بسیاری از افراد بیشترین اثر را دارد.
بوی بد پا نشانه بیماری است؟
میتواند باشد. بوی شدید همراه با حفرههای ریز کف پا، کراتولیز نقطهای است. بوی همراه با پوستهریزی و خارش، قارچ. بوی بسیار شدید همراه با درد و ترشح، عفونت باکتریایی و ارجاع فوری. و در فرد دیابتی، بوی جدید و ناگهانی میتواند نشانه زخم پنهان یا عفونت باشد و همان روز باید بررسی شود.
منابع
- Ara K, Hama M, Akiba S, et al. Foot odor due to microbial metabolism and its control. Can J Microbiol. 2006;52(4):357-364.
- Semkova K, Gergovska M, Kazandjieva J, Tsankov N. Hyperhidrosis, bromhidrosis, and chromhidrosis: fold (intertriginous) dermatoses. Clin Dermatol. 2015;33(4):483-491.
- Kanlayavattanakul M, Lourith N. Body malodours and their topical treatment agents. Int J Cosmet Sci. 2011;33(4):298-311.
- Longshaw CM, Wright JD, Farrell AM, Holland KT. Kytococcus sedentarius, the organism associated with pitted keratolysis, produces two keratin-degrading enzymes. J Appl Microbiol. 2002;93(5):810-816.