کراتولیز نقطهای یک عفونت باکتریایی سطحی است که حفرههای ریز در نواحی پرفشار کف پا ایجاد میکند و اغلب با بوی شدید و تعریق همراه است. ممکن است با قارچ اشتباه شود؛ تشخیص و انتخاب درمان دارویی بر عهده پزشک است و کنترل رطوبت بخش مهم مراقبت به شمار میرود.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- ضایعهای که ماهها با ضدقارچ درمان شده و پاسخ نداده است: بازبینی تشخیص؛ این تصویر شاید اصلا قارچ نباشد.
- بوی شدید همراه با درد، ترشح یا رنگ سبز: امروز؛ عفونت باکتریایی عمیقتر.
- قرمزی گرم و گسترشیابنده: امروز؛ سلولیت.
- کراتولیز نقطهای در فرد دیابتی: ارجاع و ارزیابی از نظر آسیب سد پوستی.
- ضایعه در فرد تحت سرکوب ایمنی: آستانه ارجاع پایینتر.
- درد قابل توجه، که در این وضعیت انتظار نمیرود: بازبینی تشخیص.
- نبود پاسخ به درمان ضدباکتریایی درست پس از چند هفته: ارجاع دوباره.
چه اتفاقی میافتد
چند گونه باکتری که بهطور طبیعی روی پوست زندگی میکنند، در محیط گرم، مرطوب و بسته کفش تکثیر میشوند. این باکتریها آنزیمهایی ترشح میکنند که کراتین لایه شاخی را تجزیه میکنند. حاصل، حفرههای ریز و کم عمق در سطح پوست است؛ به قطر حدود یک تا چند میلیمتر، که در نواحی باربر کف پا شکل میگیرند و میتوانند به هم بپیوندند و شکلهای نامنظم و خورده شده بسازند. همین باکتریها در جریان متابولیسم خود، ترکیبات گوگردی فرار میسازند و آن، منشا بوی مشخص و شدید این وضعیت است. سه ویژگی، تصویر بالینی را کامل میکنند: حفرهها در پای مرطوب دیده نمیشوند و باید پا خشک شود تا آشکار شوند؛ ضایعه معمولاً بدون خارش است و همین آن را از قارچ جدا میکند؛ و بسیاری از بیماران بیش از هر چیز از بو و از خیس بودن شکایت دارند، نه از خود ضایعه.
تصویر بالینی
- حفرههای ریز، گرد و کم عمق در سطح کف پا، معمولاً یک تا چند میلیمتر.
- توزیع در نواحی باربر: پاشنه، زیر سرهای استخوانهای کف پایی و زیر انگشتان.
- پیوستن حفرهها به هم و ساختن نواحی خورده شده با حاشیه نامنظم.
- بوی شدید و مشخص؛ اغلب مهمترین شکایت مراجع.
- پوست اغلب سفید، خیس و ماسره است و همین دیدن حفرهها را سخت میکند؛ پس از خشک شدن، تصویر واضح میشود.
- معمولاً بدون خارش و بدون درد؛ برخی مراجعان از سوزش یا حساسیت خفیف میگویند.
- گاهی تغییر رنگ سبز یا قهوهای در ناحیه.
- تقریبا همیشه در زمینه تعریق زیاد و کفش بسته.
- شایعتر در کسانی که ساعتها کفش بسته میپوشند: ورزشکاران، نظامیان، کارگران با چکمه ایمنی، و در آب و هوای گرم و مرطوب.
چرا با قارچ اشتباه میشود و چرا این اشتباه مهم است
هر دو در پای مرطوب رخ میدهند، هر دو با بو همراهاند و هر دو کف پا را درگیر میکنند. اما دو تفاوت کلیدی وجود دارد. اول، مورفولوژی: قارچ پوستهریزی میسازد و کراتولیز نقطهای حفره؛ اگر پا را خشک کنید و با نور خوب نگاه کنید، تفاوت آشکار است. دوم، خارش: قارچ اغلب میخارد و کراتولیز نقطهای معمولاً نمیخارد. اهمیت این تفکیک عملی است: درمان کراتولیز نقطهای، ضدباکتریایی موضعی به همراه کنترل تعریق است و به داروی ضدقارچ پاسخ نمیدهد. بیماری که ماهها با کرم ضدقارچ درمان میشود، نه بهتر میشود و نه به تشخیص درست میرسد، و در این مدت بو و ماسراسیون ادامه دارد. البته این دو میتوانند همزمان وجود داشته باشند، و در تصویر مشکوک، تشخیص و تصمیم درمانی با پزشک است.
درمان: آنچه پزشک تجویز میکند
- کنترل تعریق و رطوبت، که پایه درمان است و بدون آن هیچ دارویی نتیجه پایدار نمیدهد.
- ضدباکتریایی موضعی؛ فرآوردههایی مانند کلیندامایسین، اریترومایسین، موپیروسین یا بنزوئیل پراکسید در راهنماها به کار میروند. انتخاب و تجویز با پزشک است.
- کلرید آلومینیوم برای کاهش تعریق، که در بسیاری از موارد بخشی از برنامه است.
- درمان همزمان قارچ پا در صورت وجود.
- پاسخ معمولاً ظرف چند هفته دیده میشود؛ بو اغلب زودتر از خود حفرهها برطرف میشود.
- بدون کنترل رطوبت، احتمال بازگشت بیشتر میشود.
- درمان با کورتون موضعی در این وضعیت جایی ندارد و اگر به اشتباه استفاده شود، میتواند تصویر را بدتر کند.
نقش پودولوژیست
پودولوژیست این وضعیت را تشخیص قطعی نمیدهد و برای آن دارو تجویز نمیکند، اما نقش او در این پرونده دو بخش روشن دارد. بخش اول، شناسایی: او پای مراجع را خشک میکند و با نور خوب نگاه میکند، و اغلب نخستین کسی است که حفرهها را میبیند و میفهمد که این بو، بوی ساده نیست. بسیاری از این مراجعان سالها با تشخیص بوی پا یا قارچ درمان شدهاند. یک ارجاع درست، این چرخه را میشکند. بخش دوم، پایه درمان: کنترل رطوبت، برنامه جوراب و کفش، چرخش کفش، کاهش هایپرکراتوز و آموزش، همگی در حوزه اوست و بدون آنها درمان دارویی هم عود میکند. آنچه انجام نمیدهد: تجویز ضدباکتریایی، و درمان با فرض قارچ.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- قارچ پا: پوستهریزی به جای حفره، اغلب با خارش و با درگیری لای انگشتان و ناخن. میتواند همزمان وجود داشته باشد.
- زگیل موزاییکی: ضایعات با قطع شدن خطوط پوستی و نقاط سیاه ریز؛ برجستهاند نه فرورفته.
- میخچههای ریز: برجستگیهای کراتینی، نه حفره.
- کراتوز نقطهای کف دست و پا: اختلال ارثی با فرورفتگیهای ریز، از سنین پایین و اغلب با سابقه خانوادگی.
- اریتراسما: لکههای قهوهای مایل به قرمز با پوستهریزی ظریف و درخشش مرجانی زیر نور وود.
- سفلیس ثانویه با درگیری کف پا: نادر و با تصویر متفاوت، اما در ضایعه غیرمعمول و مقاوم باید در نظر گرفته شود.
- پوسیدگی ساده ناشی از رطوبت: سفیدی منتشر بدون حفره مشخص.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
کراتولیز نقطهای یک عفونت باکتریایی سطحی است و تشخیص و درمان دارویی آن با پزشک است. کنترل رطوبت پا و اصلاح کفش و جوراب میتواند در کنار درمان پزشکی کمککننده باشد، اما جای داروی تجویزی را نمیگیرد. اگر حفرههای کف پا، بوی پایدار، درد، قرمزی یا ترشح وجود دارد، برای تأیید تشخیص مراجعه پزشکی لازم است.
مراقبت خانگی
- پا را روزانه بشویید و کاملاً خشک کنید.
- درمان تجویزشده را کامل کنید و آن را با قطع زودهنگام خراب نکنید.
- جوراب را یک تا دو بار در روز عوض کنید و در بالاترین دمای مجاز بشویید.
- کفشها را بچرخانید و به هر جفت یک روز کامل فرصت خشک شدن بدهید.
- کفی قابل تعویض داشته باشید و آن را جدا خشک کنید.
- ساعات پوشیدن کفش بسته را کم کنید؛ اگر شغل شما اجازه نمیدهد، در فرصتهای کوتاه کفش را دربیاورید.
- فرآورده کنترل تعریق را طبق دستور استفاده کنید.
- پس از بهبود، کنترل رطوبت را ادامه دهید؛ رطوبت مداوم احتمال بازگشت را بیشتر میکند.
- اگر ماه هاست با ضدقارچ درمان میشوید و بهتر نشدهاید، این را به پزشک بگویید.
پیشگیری
- کنترل تعریق پا، بنیادیترین اقدام پیشگیرانه.
- چرخش کفش و کاهش ساعات کفش بسته.
- تعویض مکرر جوراب.
- خشک کردن کامل پا پس از هر شستوشو.
- کفی قابل تعویض و خشک شونده.
- کاهش دورهای هایپرکراتوز کف پا.
- درمان به موقع قارچ پای همراه.
- برنامه نگهدارنده پس از درمان، به ویژه در ورزشکاران و مشاغل با چکمه ایمنی.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 4 قسمت است: پروتکل شناسایی، بخش مشترک درمان، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
این سوراخهای ریز کف پام چیست؟
احتمالاً کراتولیز نقطهای است؛ یک عفونت باکتریایی سطحی که در آن باکتریها کراتین لایه شاخی را هضم میکنند و حفرههای ریز و کم عمق میسازند. تقریبا همیشه با بوی شدید و با تعریق زیاد همراه است و معمولاً خارش ندارد. حفرهها فقط وقتی پا خشک شود دیده میشوند.
کراتولیز نقطهای با قارچ پا فرق دارد؟
خیر. این دو وضعیت علت و درمان متفاوتی دارند و گاهی همزمان دیده میشوند. پوستهریزی، خارش، حفرههای ریز و بو فقط سرنخاند؛ تشخیص قطعی و انتخاب دارو باید به پزشک سپرده شود.
درمان کراتولیز نقطهای چیست؟
ترکیبی از دو چیز: ضدباکتریایی موضعی که پزشک تجویز میکند، و کنترل تعریق و رطوبت که بدون آن هیچ دارویی نتیجه پایدار نمیدهد. پاسخ معمولاً ظرف چند هفته دیده میشود و بو اغلب زودتر از خود حفرهها برطرف میشود. پس از بهبود هم باید برنامه کنترل رطوبت ادامه یابد.
چرا من کراتولیز نقطهای گرفتم؟
چون ترکیبی از تعریق زیاد، کفش بسته برای ساعتهای طولانی و گرما، محیط ایده آلی برای این باکتریها ساخته است. شایعتر در ورزشکاران، نظامیان، کارگرانی که چکمه ایمنی میپوشند و در آب و هوای گرم و مرطوب دیده میشود. مسئله بهداشت شخصی نیست؛ مسئله رطوبت است.
منابع
- Bristow IR, Lee YL. Pitted keratolysis: a clinical review. J Am Podiatr Med Assoc. 2014;104(2):177-182.
- Longshaw CM, Wright JD, Farrell AM, Holland KT. Kytococcus sedentarius, the organism associated with pitted keratolysis, produces two keratin-degrading enzymes. J Appl Microbiol. 2002;93(5):810-816.
- Makhecha M, Dass S, Singh T, Gandhi R, Yadav T, Rathod D. Pitted keratolysis: a study of various clinical manifestations. Int J Dermatol. 2017;56(11):1154-1160.
- Blaise G, Nikkels AF, Hermanns-Le T, Nikkels-Tassoudji N, Pierard GE. Corynebacterium-associated skin infections. Int J Dermatol. 2008;47(9):884-890.