کراتولیز نقطهای: حفرههای ریز کف پا با بوی شدید
کراتولیز نقطهای عفونت باکتریایی سطحی لایه شاخی است که حفرههای ریز و کم عمق در نواحی باربر کف پا میسازد و با بوی شدید همراه است. معمولاً خارش ندارد و با قارچ اشتباه میشود. درمان آن ضدباکتریایی موضعی به همراه کنترل تعریق است، نه ضدقارچ.
تشخیص و درمان دارویی بر عهدهٔ پزشک است؛ بخش مکانیکی مراقبت کار پودولوژیست است.
این صفحه آموزشی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمیگیرد.
کراتولیز نقطهای یک عفونت باکتریایی سطحی لایه شاخی است که در آن باکتریها با ترشح آنزیم، کراتین را هضم میکنند و حفرههای ریز و متعدد در کف پا میسازند. بوی شدید و مشخص، تقریباً همیشه همراه آن است. این تشخیص مکرراً با قارچ اشتباه میشود و ماهها با ضدقارچ درمان میشود، در حالی که درمان آن ضدباکتریایی و کنترل رطوبت است.
چه اتفاقی میافتد
چند گونه باکتری که به طور طبیعی روی پوست زندگی میکنند، در محیط گرم، مرطوب و بسته کفش تکثیر میشوند. این باکتریها آنزیمهایی ترشح میکنند که کراتین لایه شاخی را تجزیه میکنند. حاصل، حفرههای ریز و کم عمق در سطح پوست است؛ به قطر حدود یک تا چند میلی متر، که در نواحی باربر کف پا شکل میگیرند و میتوانند به هم بپیوندند و شکلهای نامنظم و خورده شده بسازند. همین باکتریها در جریان متابولیسم خود، ترکیبات گوگردی فرار میسازند و آن، منشأ بوی مشخص و شدید این وضعیت است. سه ویژگی، تصویر بالینی را کامل میکنند: حفرهها در پای مرطوب دیده نمیشوند و باید پا خشک شود تا آشکار شوند؛ ضایعه معمولاً بدون خارش است و همین آن را از قارچ جدا میکند؛ و بسیاری از بیماران بیش از هر چیز از بو و از خیس بودن شکایت دارند، نه از خود ضایعه.
تصویر بالینی
- حفرههای ریز، گرد و کم عمق در سطح کف پا، معمولاً یک تا چند میلی متر.
- توزیع در نواحی باربر: پاشنه، زیر سرهای استخوانهای کف پایی و زیر انگشتان.
- پیوستن حفرهها به هم و ساختن نواحی خورده شده با حاشیه نامنظم.
- بوی شدید و مشخص؛ اغلب مهم ترین شکایت مراجع.
- پوست اغلب سفید، خیس و ماسره است و همین دیدن حفرهها را سخت میکند؛ پس از خشک شدن، تصویر واضح میشود.
- معمولاً بدون خارش و بدون درد؛ برخی مراجعان از سوزش یا حساسیت خفیف میگویند.
- گاهی تغییر رنگ سبز یا قهوهای در ناحیه.
- تقریباً همیشه در زمینه تعریق زیاد و کفش بسته.
- شایع تر در کسانی که ساعتها کفش بسته میپوشند: ورزشکاران، نظامیان، کارگران با چکمه ایمنی، و در آب و هوای گرم و مرطوب.
چرا با قارچ اشتباه میشود و چرا این اشتباه مهم است
هر دو در پای مرطوب رخ میدهند، هر دو با بو همراهاند و هر دو کف پا را درگیر میکنند. اما دو تفاوت کلیدی وجود دارد. اول، مورفولوژی: قارچ پوستهریزی میسازد و کراتولیز نقطهای حفره؛ اگر پا را خشک کنید و با نور خوب نگاه کنید، تفاوت آشکار است. دوم، خارش: قارچ اغلب میخارد و کراتولیز نقطهای معمولاً نمیخارد. اهمیت این تفکیک عملی است: درمان کراتولیز نقطهای، ضدباکتریایی موضعی به همراه کنترل تعریق است و به داروی ضدقارچ پاسخ نمیدهد. بیماری که ماهها با کرم ضدقارچ درمان میشود، نه بهتر میشود و نه به تشخیص درست میرسد، و در این مدت بو و ماسراسیون ادامه دارد. البته این دو میتوانند هم زمان وجود داشته باشند، و در تصویر مشکوک، تشخیص و تصمیم درمانی با پزشک است.
درمان: آنچه پزشک تجویز میکند
- کنترل تعریق و رطوبت، که پایه درمان است و بدون آن هیچ دارویی نتیجه پایدار نمیدهد.
- ضدباکتریایی موضعی؛ فرآوردههایی مانند کلیندامایسین، اریترومایسین، موپیروسین یا بنزوئیل پراکسید در راهنماها به کار میروند. انتخاب و تجویز با پزشک است.
- کلرید آلومینیوم برای کاهش تعریق، که در بسیاری از موارد بخشی از برنامه است.
- درمان همزمان قارچ پا در صورت وجود.
- پاسخ معمولاً ظرف چند هفته دیده میشود؛ بو اغلب زودتر از خود حفرهها برطرف میشود.
- بدون کنترل رطوبت، عود تقریباً قطعی است.
- درمان با کورتون موضعی در این وضعیت جایی ندارد و اگر به اشتباه استفاده شود، میتواند تصویر را بدتر کند.
نقش پودولوژیست
پودولوژیست این وضعیت را تشخیص قطعی نمیدهد و برای آن دارو تجویز نمیکند، اما نقش او در این پرونده دو بخش روشن دارد. بخش اول، شناسایی: او پای مراجع را خشک میکند و با نور خوب نگاه میکند، و اغلب نخستین کسی است که حفرهها را میبیند و میفهمد که این بو، بوی ساده نیست. بسیاری از این مراجعان سالها با تشخیص بوی پا یا قارچ درمان شدهاند. یک ارجاع درست، این چرخه را میشکند. بخش دوم، پایه درمان: کنترل رطوبت، برنامه جوراب و کفش، چرخش کفش، کاهش هایپرکراتوز و آموزش، همگی در حوزه اوست و بدون آنها درمان دارویی هم عود میکند. آنچه انجام نمیدهد: تجویز ضدباکتریایی، و درمان با فرض قارچ.
نشانههای هشدار — همین امروز به پزشک مراجعه کنید
- ضایعهای که ماهها با ضدقارچ درمان شده و پاسخ نداده است: بازبینی تشخیص؛ این تصویر شاید اصلاً قارچ نباشد.
- بوی شدید همراه با درد، ترشح یا رنگ سبز: امروز؛ عفونت باکتریایی عمیق تر.
- قرمزی گرم و گسترش یابنده: امروز؛ سلولیت.
- کراتولیز نقطهای در فرد دیابتی: ارجاع و ارزیابی از نظر آسیب سد پوستی.
- ضایعه در فرد تحت سرکوب ایمنی: آستانه ارجاع پایین تر.
- درد قابل توجه، که در این وضعیت انتظار نمیرود: بازبینی تشخیص.
- نبود پاسخ به درمان ضدباکتریایی درست پس از چند هفته: ارجاع دوباره.
تشخیص افتراقی — با چه چیزی اشتباه میشود
- قارچ پا: پوستهریزی به جای حفره، اغلب با خارش و با درگیری لای انگشتان و ناخن. میتواند هم زمان وجود داشته باشد.
- زگیل موزاییکی: ضایعات با قطع شدن خطوط پوستی و نقاط سیاه ریز؛ برجستهاند نه فرورفته.
- میخچههای ریز: برجستگیهای کراتینی، نه حفره.
- کراتوز نقطهای کف دست و پا: اختلال ارثی با فرورفتگیهای ریز، از سنین پایین و اغلب با سابقه خانوادگی.
- اریتراسما: لکههای قهوهای مایل به قرمز با پوستهریزی ظریف و درخشش مرجانی زیر نور وود.
- سفلیس ثانویه با درگیری کف پا: نادر و با تصویر متفاوت، اما در ضایعه غیرمعمول و مقاوم باید در نظر گرفته شود.
- پوسیدگی ساده ناشی از رطوبت: سفیدی منتشر بدون حفره مشخص.
ارجاع — به چه کسی و چرا
کراتولیز نقطهای یک عفونت باکتریایی است و درمان آن با پزشک؛ متخصص پوست یا پزشک عمومی. درمان استاندارد، ترکیبی از ضدباکتریایی موضعی با نسخه و کنترل تعریق است، و در صورت وجود قارچ همراه، درمان آن هم لازم میشود. نکتهای که باید در ارجاع صریح نوشته شود این است که این وضعیت به داروی ضدقارچ پاسخ نمیدهد؛ بسیاری از این مراجعان ماهها با فرض قارچ درمان شدهاند. پاسخ معمولاً ظرف چند هفته دیده میشود و بو زودتر از حفرهها برطرف میشود. پودولوژیست تشخیص قطعی نمیگذارد و دارو تجویز نمیکند، اما نقش او در شناسایی و در پایه درمان یعنی کنترل رطوبت، کاهش هایپرکراتوز و برنامه کفش و جوراب، تعیین کننده است؛ بدون این بخش، عود پس از درمان دارویی تقریباً قطعی است.
مراقبت خانگی
- پا را روزانه بشویید و کاملاً خشک کنید.
- درمان تجویزشده را کامل کنید و آن را با قطع زودهنگام خراب نکنید.
- جوراب را یک تا دو بار در روز عوض کنید و در بالاترین دمای مجاز بشویید.
- کفشها را بچرخانید و به هر جفت یک روز کامل فرصت خشک شدن بدهید.
- کفی قابل تعویض داشته باشید و آن را جدا خشک کنید.
- ساعات پوشیدن کفش بسته را کم کنید؛ اگر شغل شما اجازه نمیدهد، در فرصتهای کوتاه کفش را دربیاورید.
- فرآورده کنترل تعریق را طبق دستور استفاده کنید.
- پس از بهبود، برنامه کنترل رطوبت را ادامه دهید؛ بدون آن، عود تقریباً قطعی است.
- اگر ماه هاست با ضدقارچ درمان میشوید و بهتر نشدهاید، این را به پزشک بگویید.
پیشگیری
- کنترل تعریق پا، بنیادی ترین اقدام پیشگیرانه.
- چرخش کفش و کاهش ساعات کفش بسته.
- تعویض مکرر جوراب.
- خشک کردن کامل پا پس از هر شست وشو.
- کفی قابل تعویض و خشک شونده.
- کاهش دورهای هایپرکراتوز کف پا.
- درمان به موقع قارچ پای همراه.
- برنامه نگهدارنده پس از درمان، به ویژه در ورزشکاران و مشاغل با چکمه ایمنی.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 4 قسمت است: پروتکل شناسایی، بخش مشترک درمان، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
برای دانشآموختگان دوره رایگان است.پرسشهای پرتکرار
این سوراخهای ریز کف پام چیست؟
احتمالاً کراتولیز نقطهای است؛ یک عفونت باکتریایی سطحی که در آن باکتریها کراتین لایه شاخی را هضم میکنند و حفرههای ریز و کم عمق میسازند. تقریباً همیشه با بوی شدید و با تعریق زیاد همراه است و معمولاً خارش ندارد. حفرهها فقط وقتی پا خشک شود دیده میشوند.
کراتولیز نقطهای با قارچ پا فرق دارد؟
بله و این تفاوت مهم است. قارچ پوستهریزی میسازد و اغلب میخارد؛ کراتولیز نقطهای حفره میسازد و معمولاً نمیخارد. مهم تر: درمان کراتولیز نقطهای ضدباکتریایی است و به کرم ضدقارچ پاسخ نمیدهد. بسیاری از بیماران ماهها با فرض قارچ درمان میشوند بدون هیچ نتیجهای.
درمان کراتولیز نقطهای چیست؟
ترکیبی از دو چیز: ضدباکتریایی موضعی که پزشک تجویز میکند، و کنترل تعریق و رطوبت که بدون آن هیچ دارویی نتیجه پایدار نمیدهد. پاسخ معمولاً ظرف چند هفته دیده میشود و بو اغلب زودتر از خود حفرهها برطرف میشود. پس از بهبود هم باید برنامه کنترل رطوبت ادامه یابد.
چرا من کراتولیز نقطهای گرفتم؟
چون ترکیبی از تعریق زیاد، کفش بسته برای ساعتهای طولانی و گرما، محیط ایده آلی برای این باکتریها ساخته است. شایع تر در ورزشکاران، نظامیان، کارگرانی که چکمه ایمنی میپوشند و در آب و هوای گرم و مرطوب دیده میشود. مسئله بهداشت شخصی نیست؛ مسئله رطوبت است.
- تاریخ انتشار
- آخرین بهروزرسانی
- آخرین بازنگری
- — مهشید حسینی
منابع
- Bristow IR, Lee YL. Pitted keratolysis: a clinical review. J Am Podiatr Med Assoc. 2014;104(2):177-182.
- Longshaw CM, Wright JD, Farrell AM, Holland KT. Kytococcus sedentarius, the organism associated with pitted keratolysis, produces two keratin-degrading enzymes. J Appl Microbiol. 2002;93(5):810-816.
- Makhecha M, Dass S, Singh T, Gandhi R, Yadav T, Rathod D. Pitted keratolysis: a study of various clinical manifestations. Int J Dermatol. 2017;56(11):1154-1160.
- Blaise G, Nikkels AF, Hermanns-Le T, Nikkels-Tassoudji N, Pierard GE. Corynebacterium-associated skin infections. Int J Dermatol. 2008;47(9):884-890.