نوروم مورتون با تحریک و ضخیمشدن بافت اطراف عصب میان استخوانهای جلوی پا ارتباط دارد. درد سوزشی یا تیرکشنده، بیحسی انگشتان و تشدید با کفش تنگ از نشانههای احتمالیاند. علتهای دیگری نیز درد مشابه میسازند، بنابراین تشخیص و درمان به ارزیابی پزشک نیاز دارد.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- بیحسی دوطرفه و پیشرونده انگشتان، به ویژه در دیابت.
- توده قابل لمس و در حال بزرگ شدن در جلوی پا.
- تورم، قرمزی و گرمی یک مفصل.
- درد شبانه و درد در حال استراحت.
- ضعف عضلانی یا افت پنجه پا.
- زخم یا تغییر رنگ انگشتان همراه با بیحسی.
نوروم مورتون چیست
برخلاف نامش، این یک تومور نیست. عصب حسی که به دو انگشت مجاور میرود، در فضای باریک بین سر استخوانهای کف پایی و زیر رباط عرضی محکمی که آنها را به هم میبندد، تحت فشار مکرر قرار میگیرد. بافت اطراف عصب ضخیم و فیبروزه میشود و همان ضخیمشدگی، عصب را بیشتر میفشارد. شایعترین محل آن فضای بین انگشت سوم و چهارم است و پس از آن فضای بین دوم و سوم. در زنان چند برابر مردان دیده میشود و ارتباط آن با کفش نوک باریک و پاشنه بلند شناخته شده است.
نشانههایی که این تشخیص را میسازند
- درد سوزشی یا شبیه برقگرفتگی که از جلوی پا به دو انگشت مجاور تیر میکشد.
- بیحسی یا گزگز در دو انگشت مجاور، اغلب انگشت سوم و چهارم.
- احساس اینکه سنگریزهای زیر پا است یا جوراب چین خورده است.
- درد با کفش تنگ و پاشنه بلند به شدت بیشتر میشود.
- الگوی بسیار مشخص: مراجع کفش را در میآورد، جلوی پا را ماساژ میدهد و درد کم میشود.
- درد در راه رفتن بیشتر از ایستادن ساکن است.
- معمولاً یک فضا و یک پا؛ درگیری همزمان چند فضا و هر دو پا، احتمال تشخیص دیگری را مطرح میکند.
چگونه تشخیص داده میشود
تشخیص در درجه اول بالینی است. پزشک جلوی پا را از دو طرف میفشارد و همزمان فضای بین انگشتان را لمس میکند؛ در بسیاری از موارد یک صدای تق یا احساس جهش ایجاد میشود که نشانه شناختهشدهای است. سونوگرافی و ام آر آی میتوانند ضخیمشدگی را نشان دهند و برای تصمیمگیری درباره تزریق یا جراحی به کار میروند، اما یافته تصویربرداری بدون علائم بالینی معنا ندارد؛ ضخیمشدگیهای کوچک بیعلامت در افراد سالم هم دیده میشوند. درخواست و تفسیر این تصویربرداری، کار پزشک است.
درمان: چه چیزی و از چه کسی
- اول از همه کفش: پهن کردن جلوی کفش و پایین آوردن پاشنه. در بخشی از بیماران، همین یک تغییر کافی است.
- بالشتک متاتارسال که دقیقاً پشت سر استخوانهای کف پایی قرار میگیرد و فضا را باز میکند. محل قرارگیری آن حیاتی است؛ اگر زیر سر استخوانها گذاشته شود، درد را بیشتر میکند.
- تزریق کورتیکواستروئید و بیحسکننده توسط پزشک، که در کوتاه مدت مؤثر است.
- تزریق الکل و روشهای تخریب کنترلشده عصب، با نتایج متغیر.
- برداشتن یا آزادسازی عصب با جراحی، در موارد مقاوم. پس از برداشتن عصب، بیحسی دائمی در دو انگشت مجاور باقی میماند و باید از پیش به بیمار گفته شود.
- همه گزینههای تزریقی و جراحی در حوزه پزشک است.
نقش پودولوژیست
- شناختن الگو و نام بردن از آن؛ بسیاری از این مراجعان سالها با تشخیص «پینه» یا «خستگی پا» رها شدهاند.
- قرار دادن و آموزش محل درست بالشتک متاتارسال.
- مشاوره دقیق کفش: پهنای جلو، ارتفاع پاشنه، بست.
- کاهش پینههای همراه، همراه با توضیح صریح که این کار درد عصبی را برنمی دارد.
- ارجاع به ارتوپد یا جراح پا و ثبت آن در پرونده.
- آنچه انجام نمیدهد: تصویربرداری، تزریق، تشخیص قطعی و جراحی.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- متاتارسالژی و پینه زیر سر استخوان: درد با فشار مستقیم روی سر استخوان و روی پینه، بدون تیر کشیدن به انگشتان.
- سینوویت مفصل پایه انگشت و آسیب صفحه کف مفصل: تورم و حساسیت خود مفصل، اغلب انگشت دوم، با انحراف تدریجی انگشت.
- شکستگی استرسی استخوان کف پایی: درد نقطهای روی تنه استخوان، تورم پشت پا، سابقه افزایش فعالیت.
- بیماری فرایبرگ: درد و محدودیت مفصل پایه انگشت دوم در نوجوانان و جوانان.
- نوروپاتی محیطی دیابتی: بیحسی دوطرفه و جوراب مانند، شبها بدتر، بدون وابستگی به کفش.
- سندرم تونل تارسال و درد ارجاعی از کمر: علائم فراتر از جلوی پا.
- میخچه بینانگشتی: درد در خود فضا و قابل مشاهده در معاینه پوست، بدون بیحسی انگشتان.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
نوروم مورتون را ارتوپد یا جراح پا تشخیص میدهد و در صورت لزوم با سونوگرافی یا ام آر آی تأیید میکند. گزینههای درمانی شامل اصلاح کفش و بالشتک، تزریق کورتیکواستروئید، روشهای تخریب کنترلشده عصب و در نهایت جراحی برداشتن یا آزادسازی عصب است و همه اینها با پزشک است. اگر بیحسی دوطرفه و جوراب مانند باشد، مسیر ارجاع نورولوژی یا غدد برای بررسی نوروپاتی است، نه ارتوپدی. پودولوژیست الگو را میشناسد، بالشتک متاتارسال را در محل درست قرار میدهد، کفش را اصلاح میکند و پینههای همراه را کاهش میدهد، اما تشخیص قطعی نمیگذارد، تزریق و جراحی انجام نمیدهد.
مراقبت خانگی
- کفش با جلوی پهن و پاشنه کوتاه؛ مؤثرترین کاری که خودتان میتوانید بکنید.
- کفش نوک باریک و پاشنه بلند را حتی برای چند ساعت هم نپوشید؛ علائم چند روز باقی میمانند.
- اگر بالشتک متاتارسال دارید، محل آن را جابهجا نکنید و در صورت افزایش درد مراجعه کنید.
- پس از روز طولانی، جلوی پا را ماساژ دهید و انگشتان را از هم باز کنید.
- پیاده روی روی سطوح سخت با کفش تخت و بدون ضربه گیر را کم کنید.
- انتظار نداشته باشید پاکسازی پینه، این سوزش و بیحسی را برطرف کند.
پیشگیری
- پهنای جلوی کفش را با پهنترین نقطه پا تطبیق دهید.
- ارتفاع پاشنه روزمره را پایین نگه دارید و کفش پاشنه بلند را محدود و کوتاه مدت بپوشید.
- کاهش بار جلوی پا در مشاغل با ایستادن طولانی، با کفش مناسب و کف با ضربهگیری.
- مدیریت شست کج و انگشتان چکشی که فضای جلوی پا را تنگ میکنند.
- مراجعه زودهنگام هنگام شروع بیحسی؛ در مراحل اولیه، اصلاح کفش نتیجه بهتری میدهد.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 3 قسمت است: افتراق در جلسه، بالشتک متاتارسال: محل قرارگیری، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
احساس میکنم زیر پایم سنگریزه است، نوروم مورتون است؟
این احساس، همراه با سوزش یا برقگرفتگی که به دو انگشت مجاور تیر میکشد و بیحسی همان انگشتان، الگوی معمول نوروم مورتون است؛ به ویژه اگر با درآوردن کفش و ماساژ جلوی پا کم شود. اما تشخیص باید توسط پزشک تأیید شود، چون شکستگی استرسی و التهاب مفصل هم میتوانند شبیه آن باشند.
با برداشتن پینه کف پا، سوزش و بیحسی انگشتانم خوب میشود؟
خیر. پینه و نوروم هر دو محصول فشار زیاد بر جلوی پا هستند، اما پینه عصب را نمیفشارد. کاهش پینه، درد فشاری پوست را کم میکند و ارزش خودش را دارد، اما سوزش، بیحسی و تیر کشیدن به انگشتان با آن برطرف نمیشود. این علائم ارزیابی پزشکی میخواهند.
نوروم مورتون بدون جراحی خوب میشود؟
در بخشی از افراد بله. تغییر کفش به جلوی پهن و پاشنه کوتاه، همراه با بالشتک متاتارسالی که در محل درست قرار گرفته باشد، میتواند علائم را بهطور محسوس کم کند. اگر جواب نداد، پزشک تزریق و در نهایت جراحی را مطرح میکند. پس از برداشتن عصب، بیحسی دائمی دو انگشت باقی میماند.
چرا نوروم مورتون در زنان بیشتر است؟
ارتباط آن با کفش نوک باریک و پاشنه بلند شناخته شده است. پاشنه بلند بار را به جلوی پا منتقل میکند و نوک باریک، استخوانهای کف پایی را به هم نزدیک میکند؛ عصب در فضای باریک شده تحت فشار قرار میگیرد. عوامل ساختاری مثل شست کج و انگشتان چکشی هم این فضا را تنگتر میکنند.
منابع
- Bhatia M, Thomson L. Morton's neuroma - current concepts review. J Clin Orthop Trauma. 2020;11(3):406-409.
- Thomson CE, Gibson JNA, Martin D. Interventions for the treatment of Morton's neuroma. Cochrane Database Syst Rev. 2004;(3):CD003118.
- Mahadevan D, Attwal M, Bhatt R, Bhatia M. Corticosteroid injection for Morton's neuroma with or without ultrasound guidance: a randomised controlled trial. Bone Joint J. 2016;98-B(4):498-503.
- Bencardino J, Rosenberg ZS, Beltran J, Liu X, Marty-Delfaut E. Morton's neuroma: is it always symptomatic? AJR Am J Roentgenol. 2000;175(3):649-653.