پودولوژی
ساختار و فشار

شست کج (هالوکس والگوس) و برجستگی بونیون

Hallux Valgus (Bunion)· شست کج، بونیون، برجستگی کنار شست پا

شست کج انحراف انگشت شست به سمت انگشتان دیگر همراه با چرخش استخوان کف پایی اول است. برجستگی کنار پا استخوان اضافه نیست، سر همان استخوان است. زاویه فقط با جراحی اصلاح می‌شود؛ کفش پهن، جداکننده سیلیکونی و کاهش پینه درد را کم می‌کنند.

مراقبت مشترک با پزشک

تشخیص و درمان پزشکی بر عهده پزشک است و مراقبت غیرپزشکی، با هماهنگی او انجام می‌شود.

این صفحه آموزشی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.

تاریخ انتشار
آخرین به‌روزرسانی
آخرین بازنگری
— مهشید حسینی
نمای بالای پا با انحراف انگشت شست و برجستگی لبه داخلیتصویر این مدخل در حال حاضر در دسترس نیست.
شست کج در حالت ایستاده؛ زاویه در تحمل وزن بیشتر از حالت نشسته دیده می‌شود.
فهرست این مطلب
  1. در یک نگاه
  2. نشانه‌های هشدار
  3. شست کج دقیقاً چیست
  4. چرا اتفاق می‌افتد
  5. قانون بار: چرا شست کج پینه می‌سازد
  6. نشانه‌ها
  7. آنچه اصلاح می‌شود و آنچه نمی‌شود
  8. نقش پودولوژیست
  9. آنچه در حوزه پزشک است
  10. موارد مشابه
  11. زمان مراجعه به پزشک
  12. مراقبت خانگی
  13. پیشگیری
  14. پرسش‌های پرتکرار
  15. نویسنده
  16. منابع

در هالوکس والگوس، انگشت شست به سمت انگشتان دیگر منحرف می‌شود و کنار مفصل آن برجسته‌تر دیده می‌شود. این تغییر می‌تواند با درد، فشار کفش و پینه همراه باشد. کفش مناسب و روش‌های کاهش فشار ممکن است علائم را کمتر کنند؛ تصمیم درباره درمان ساختاری یا جراحی با پزشک ارتوپد است.

نشانه‌های هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید

  • مفصل پایه شست به‌طور ناگهانی داغ، قرمز و به شدت دردناک شود.
  • زخم یا شکاف پوستی روی برجستگی، به ویژه در دیابت.
  • پینه‌ای که مرکز آن تیره یا خونی است.
  • بی‌حسی یا سوزش انگشتان همراه با تغییر شکل.
  • پیشرفت سریع تغییر شکل در چند ماه، به ویژه در فرد جوان.
  • تب یا خط قرمز بالا رونده از پا.

شست کج دقیقاً چیست

در شست کج، انگشت شست به سمت انگشت دوم منحرف می‌شود و همزمان استخوان کف پایی اول به سمت داخل می‌چرخد. آنچه از بیرون به شکل یک برجستگی دیده می‌شود، رشد یک استخوان جدید نیست؛ سر استخوان کف پایی اول است که چون تنه آن به داخل رفته، از لبه داخلی پا بیرون زده است. روی این برجستگی یک کیسه مایع محافظ (بورس) قرار دارد که با فشار کفش ملتهب می‌شود و پوست روی آن ضخیم و دردناک می‌شود. باور رایج «استخوان اضافه در آورده‌ام» از همین ظاهر می‌آید و نادرست است. تشخیص شدت با زاویه‌گیری روی عکس رادیولوژی در حالت ایستاده انجام می‌شود و این کار پزشک است.

چرا اتفاق می‌افتد

  • زمینه ارثی و ساختار پا: قوی‌ترین عامل شناخته‌شده. نوع کم سن آن تقریبا همیشه سابقه خانوادگی دارد.
  • شل بودن رباط‌ها و ناپایداری پرتو اول، یعنی حرکت بیش از اندازه استخوان کف پایی اول.
  • کف پای صاف و چرخش داخلی پا هنگام راه رفتن، که در لحظه بلند شدن پاشنه، نیرو را به لبه داخلی شست وارد می‌کند.
  • کوتاهی عضلات ساق و محدودیت خم شدن مچ به سمت بالا، که بار را زودتر و بیشتر به جلوی پا می‌اندازد.
  • کفش نوک باریک و پاشنه بلند. شواهد نشان می‌دهد کفش به تنهایی علت نیست، اما در فردی که زمینه دارد سرعت پیشرفت و شدت درد را به روشنی زیاد می‌کند.
  • بیماری‌های التهابی مفاصل، به ویژه آرتریت روماتوئید، که شست کج شدید و سریع می‌سازد.
  • بیماری‌های عصبی عضلانی و سابقه ضربه یا جراحی قبلی پا.

قانون بار: چرا شست کج پینه می‌سازد

این مهم‌ترین بخش این صفحه است. در پای سالم، در آخرین لحظه گام، حدود نیمی از بار جلوی پا از روی شست و سر استخوان اول رد می‌شود. وقتی شست منحرف و چرخیده باشد، این ستون کار خود را انجام نمی‌دهد و بار به سر استخوان‌های دوم و سوم منتقل می‌شود. نتیجه یک پینه یا میخچه عمیق زیر سر استخوان دوم است. همزمان چند ضایعه دیگر ساخته می‌شود: پوست ضخیم و دردناک روی برجستگی داخلی از فشار کفش، میخچه نرم بین شست و انگشت دوم از تنگی فضا، میخچه سخت روی مفصل انگشت دومی که به بالا رانده شده، و چون شست حول محور خودش چرخیده، لبه ناخن شست در زاویه غیرطبیعی به شیار کناری فشار می‌آورد و ناخن فرورفته یا ناخن انبری می‌سازد. هر یک از این ضایعات را می‌توان کاهش داد، اما تا وقتی الگوی بار عوض نشود، همه آنها برمی‌گردند. برداشتن پینه بدون نام بردن از علت، یعنی تضمین بازگشت آن.

نشانه‌ها

  • درد و سوزش روی برجستگی داخلی، بیشتر با کفش بسته و کمتر با پای برهنه.
  • قرمزی، گرمی و تورم روی برجستگی هنگام التهاب کیسه مایع.
  • پینه یا میخچه زیر سر استخوان دوم و احساس راه رفتن روی سنگریزه.
  • میخچه نرم و سفید بین شست و انگشت دوم.
  • چرخش صفحه ناخن شست به سمت داخل، به‌طوری که ناخن دیگر رو به بالا نیست.
  • دشواری در پیدا کردن کفش و پهن شدن تدریجی جلوی پا.
  • در مراحل پیشرفته، سوار شدن انگشت دوم روی شست و تغییر شکل چکشی آن.

نقش پودولوژیست

  • شناختن الگوی مکانیکی و نشان دادن آن به مراجع، از جمله نقشه پینه‌ها روی کف پا.
  • کاهش کنترل‌شده ضخامت پوستی روی برجستگی داخلی و زیر سر استخوان دوم.
  • ساخت و تنظیم جداکننده و بالشتک سیلیکونی برای کم کردن فشار و جلوگیری از میخچه بین‌انگشتی.
  • مراقبت از ناخن شست چرخیده و پیشگیری از ناخن فرورفته.
  • مشاوره تخصصی کفش: پهنای جلو، شکل قالب، ارتفاع پاشنه.
  • معرفی مراجع به ارتوپد، فیزیوتراپ یا متخصص کفی، و ادامه مراقبت پوست و ناخن پس از جراحی.

آنچه در حوزه پزشک است

زاویه‌گیری روی رادیوگرافی ایستاده، تشخیص آرتروز همراه مفصل، تزریق داخل مفصلی، تجویز کفی به‌عنوان وسیله پزشکی و همه انواع جراحی، خارج از حوزه پودولوژی است. جراحی شست کج یک عمل واحد نیست؛ بسته به شدت زاویه و وضعیت مفصل، استئوتومی سر یا تنه استخوان اول، جوش دادن مفصل پایه استخوان اول یا خشک کردن مفصل انجام می‌شود. دوره بهبود آن ماه‌ها است و درصدی از موارد عود می‌کند، به ویژه اگر عامل زمینه‌ای مثل ناپایداری پرتو اول اصلاح نشده باشد. اینکه چه کسی و چه زمانی کاندید جراحی است، تصمیم جراح است، نه تصمیم مراجع بر اساس ظاهر پا.

موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟

  • خشکی مفصل شست: برجستگی در سطح پشتی مفصل است نه لبه داخلی، انگشت منحرف نشده و بالا آوردن شست دردناک و محدود است.
  • نقرس مفصل پایه شست: شروع ناگهانی، قرمزی براق، درد شدید در چند ساعت، اغلب شبانه.
  • بونیونت یا برجستگی انگشت کوچک: همان الگو در سر استخوان پنجم و لبه بیرونی پا.
  • کیست گانگلیون یا توده بافت نرم کنار مفصل: نرم، جابه‌جا شونده و بدون انحراف انگشت.
  • آرتریت روماتوئید: شست کج دوطرفه و شدید همراه با درگیری مفاصل دست، سفتی صبحگاهی طولانی و علائم عمومی.
  • پینه ساده لبه داخلی از کفش تنگ، بدون هیچ انحراف استخوانی زیر آن.

چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

شست کج دردناک، پیشرونده یا همراه با تغییر شکل انگشت دوم باید نزد جراح ارتوپد یا جراح پا ارزیابی شود؛ او با رادیوگرافی در حالت ایستاده زاویه‌ها را اندازه می‌گیرد و درباره جراحی تصمیم می‌گیرد. اگر زمینه کف پای صاف، کوتاهی ساق یا ناپایداری پرتو اول وجود دارد، فیزیوتراپ و متخصص کفی و ارتوز نقش دارند و ساخت کفی سفارشی کار آنهاست. شروع سریع و التهابی درد، به ویژه در فرد جوان یا همراه با درگیری سایر مفاصل، به روماتولوژی ارجاع می‌شود. پودولوژیست الگو را می‌شناسد، ضایعه پوستی و ناخنی ثانویه را کم می‌کند، جداکننده و بالشتک می‌سازد، کفش را اصلاح می‌کند و مراقبت پس از جراحی را ادامه می‌دهد، اما تشخیص، تصویربرداری، تزریق و جراحی انجام نمی‌دهد.

مراقبت خانگی

  • کفش با جلوی پهن و قالب صاف در لبه داخلی؛ این یک تغییر است که بیشترین اثر را روی درد دارد.
  • ارتفاع پاشنه روزمره را به حداکثر 3 cm برسانید و کفش نوک تیز را کنار بگذارید.
  • اگر جداکننده سیلیکونی دارید، برنامه ساعتی داده شده را رعایت کنید و پوست بین انگشتان را روزانه نگاه کنید.
  • کرم مرطوب‌کننده پا را شب‌ها روی برجستگی و کف پا بمالید؛ پوست نرم دیرتر ترک می‌خورد.
  • ناخن شست را صاف کوتاه کنید و گوشه‌ها را نبرید، به ویژه وقتی شست چرخیده است.
  • پینه را با تیغ، سنگ پا یا چسب اسیدی خودسرانه برندارید؛ روی برجستگی استخوانی این کار زخم می‌سازد.
  • درد جدید، قرمزی یا هر شکاف پوستی را زود گزارش کنید.

پیشگیری

  • در خانواده‌هایی با سابقه شست کج، اصلاح کفش را از نوجوانی جدی بگیرید.
  • پهنای کفش را با پهن‌ترین نقطه پا، یعنی محل مفاصل پایه انگشتان، تطبیق دهید.
  • کوتاهی عضلات ساق را با کشش منظم مدیریت کنید؛ این کار بار جلوی پا را کم می‌کند.
  • کف پای صاف علامت دار را زود ارزیابی کنید تا فشار روی لبه داخلی شست کمتر شود.
  • ضایعه پوستی و ناخنی را در همان مرحله کوچک مدیریت کنید، پیش از آنکه خودش منبع درد شود.
  • پس از جراحی، برنامه کفش و مراقبت پوست را ادامه دهید؛ عود بیشتر در کسانی دیده می‌شود که به کفش قبلی برمی‌گردند.
پروتکل اعضا

این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 4 قسمت است: ارزیابی پیش از کار، کاهش ضایعه روی برجستگی داخلی، جداکننده و ارتوز سیلیکونی انگشتی، نقطه توقف.

دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال می‌شود.

پرسش‌های پرتکرار

شست کج بدون جراحی درست می‌شود؟

خیر. زاویه‌ای که جاافتاده با کفی، جداکننده، اسپلینت شبانه یا ورزش به حالت اول برنمی گردد. این روش‌ها درد، پینه و فشار را کم می‌کنند و می‌توانند زندگی روزمره را قابل تحمل کنند، اما شکل استخوان را تغییر نمی‌دهند. تنها راه اصلاح خود زاویه، جراحی است و درباره آن جراح ارتوپد تصمیم می‌گیرد.

برجستگی کنار شست پا استخوان اضافه است؟

نه. آن برجستگی، سر همان استخوان کف پایی اول است که چون تنه استخوان به سمت داخل چرخیده، از لبه پا بیرون زده. استخوان جدیدی رشد نکرده است. روی آن یک کیسه مایع محافظ قرار دارد که با فشار کفش ملتهب و دردناک می‌شود و پوست روی آن ضخیم می‌شود.

چرا با شست کج، کف پایم زیر انگشت دوم پینه زده؟

چون ستون شست کار خود را در لحظه بلند شدن پاشنه انجام نمی‌دهد و بار به سر استخوان دوم منتقل می‌شود. آن پینه یک نقشه فشار است. می‌توان آن را کاهش داد، اما تا وقتی توزیع بار و کفش عوض نشود دوباره ساخته می‌شود.

آیا کفش پاشنه بلند باعث شست کج می‌شود؟

کفش به تنهایی علت شناخته‌شده نیست؛ عامل اصلی ارثی و ساختاری است. اما پاشنه بلند و نوک باریک، بار را به جلوی پا و به لبه داخلی شست منتقل می‌کند و در فردی که زمینه دارد، پیشرفت و درد را به روشنی بیشتر می‌کند. کاهش ارتفاع پاشنه و پهن کردن جلوی کفش، مؤثرترین تغییر در دسترس است.

جداکننده سیلیکونی بین انگشتان شست کج را صاف می‌کند؟

جداکننده فشار بین انگشت شست و انگشت دوم را کم می‌کند، از میخچه نرم بین‌انگشتی جلوگیری می‌کند و در بسیاری از افراد راه رفتن را راحت‌تر می‌کند. اما زاویه را اصلاح نمی‌کند. اگر کفش تنگ باشد، جداکننده ضخیم حتی می‌تواند فشار را زیاد کند.

منابع

  1. Nix S, Smith M, Vicenzino B. Prevalence of hallux valgus in the general population: a systematic review and meta-analysis. J Foot Ankle Res. 2010;3:21.
  2. Coughlin MJ, Jones CP. Hallux valgus: demographics, etiology, and radiographic assessment. Foot Ankle Int. 2007;28(7):759-777.
  3. Ferrari J, Higgins JPT, Prior TD. Interventions for treating hallux valgus (abductovalgus) and bunions. Cochrane Database Syst Rev. 2009;(2):CD000964.
  4. Menz HB, Roddy E, Marshall M, et al. Epidemiology of shoe wearing patterns over time in older women. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2016;71(12):1614-1619.
  5. Perera AM, Mason L, Stephens MM. The pathogenesis of hallux valgus. J Bone Joint Surg Am. 2011;93(17):1650-1661.
همه مطالب ساختار و فشارصفحه پودولوژی
Contact

تماس با ما

اگر پس از خواندن این مطلب هنوز پرسشی دارید، یا می‌خواهید بدانید چه خدماتی در مرکز ارائه می‌شود، برای ما بنویسید.

تلفن
۰۹۳۷ ۹۱۰ ۰۴۱۵
نشانی
تهران، شهرک غرب
ساعت پذیرش
شنبه تا پنج‌شنبه ۱۰ تا ۱۸
اینستاگرام
@mah.podology