اونیکولیز یعنی جداشدن صفحه ناخن از بستر که معمولاً از لبه آزاد آغاز میشود و بخش جداشده را سفید یا زرد نشان میدهد. ضربه، تماس با مواد، قارچ، پسوریازیس و بعضی بیماریها یا داروها از علتهای احتمالیاند. کوتاهکردن ایمن و خشک نگهداشتن ناحیه کمککننده است، اما علت زمینهای ممکن است به بررسی پزشک نیاز داشته باشد.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- جدایی همراه با نوار رنگی تیره طولی یا گسترش رنگ به پوست اطراف.
- خونریزی خودبهخودی یا بافت گوشتی زیر صفحه جداشده.
- جدایی سریع و پیشرونده در چند ناخن، به ویژه همراه با علائم عمومی.
- قرمزی، تورم و ترشح چرکی اطراف ناخن.
- بیمار دیابتی با ناحیه جداشده و بستر در معرض هوا.
- جدایی تک ناخن مقاوم که با وجود مراقبت درست ماهها بهتر نمیشود.
چه اتفاقی میافتد
صفحه ناخن بهطور طبیعی به بستر خود چسبیده است. در اونیکولیز این پیوند از بین میرود و بین صفحه و بستر فضای خالی ایجاد میشود. چون زیر ناحیه جداشده هوا وجود دارد، آن بخش دیگر صورتی دیده نمیشود و سفید، زرد یا مات به نظر میرسد. مرز بین ناحیه چسبیده و جداشده معمولاً واضح است. این فضای خالی خودش مشکل ساز است: رطوبت، صابون، آب و میکروب در آن جمع میشوند و میتوانند عفونت ثانویه ایجاد کنند، به ویژه عفونت با سودوموناس که رنگ سبز میسازد یا عفونت قارچی. نکته مهم این است که بستر ناخن در معرض هوا، سطح خود را شاخی میکند و همین کار، چسبیدن دوباره ناخن را سخت میکند. یعنی هرچه دیرتر اقدام شود، بازگشت چسبندگی کندتر است.
علتها
- ضربه و فشار مکانیکی: شایعترین علت. کفش کوتاه، ورزش، ناخن بلند که به جوراب یا کفش گیر میکند.
- تمیز کردن مکرر زیر ناخن با وسیله تیز؛ این کار خودش جدایی را عمیقتر میکند.
- عفونت قارچی ناخن، که معمولاً همراه با پودر شاخی زیر صفحه است.
- پسوریازیس، که علاوه بر جدایی، فرورفتگی سوزنی و لکه نارنجی روغنی میسازد.
- بیماری تیروئید، به ویژه پرکاری تیروئید.
- داروها، از جمله تتراسایکلینها و برخی داروهای شیمی درمانی، گاهی همراه با نور آفتاب.
- مواد آرایشی ناخن: ژل، کاشت، چسب و لاک پاک کنهای قوی؛ به ویژه هنگام برداشتن نادرست کاشت.
- تماس طولانی با آب، شوینده و مواد شیمیایی.
- کمخونی فقر آهن و برخی بیماریهای سیستمیک.
- در بخشی از موارد، به ویژه در زنان و روی ناخن دست، علت مشخصی پیدا نمیشود.
نشانهها
- سفید، زرد یا مات شدن بخشی از ناخن با مرز مشخص.
- بلند شدن لبه ناخن که با فشار انگشت حرکت میکند.
- حساسیت یا درد خفیف هنگام فشار، به ویژه اگر بستر در معرض هوا باشد.
- تجمع مواد و تیرگی زیر ناخن.
- رنگ سبز یا سبز تیره در صورت عفونت با سودوموناس.
- معمولاً بدون التهاب و بدون قرمزی اطراف ناخن؛ وجود قرمزی و تورم یعنی مسئله دیگری هم در کار است.
مدیریت
اصل کار ساده اما نیازمند نظم است. بخش جداشده کوتاه میشود تا مرز چسبندگی واقعی، و ناحیه خشک نگه داشته میشود. آب، صابون و مواد شیمیایی از آن دور نگه داشته میشوند و دستکش در کارهای طولانی با آب استفاده میشود. اگر عامل زمینهای وجود دارد، مانند عفونت قارچی، پسوریازیس یا بیماری تیروئید، تشخیص و درمان آن با پزشک است. مدت بازگشت طولانی است: ناخن دست ۴ تا ۶ ماه و ناخن پا ۹ تا ۱۸ ماه. طی این مدت نباید انتظار داشت ناخن جداشده دوباره بچسبد؛ ناخن جدید است که چسبیده رشد میکند.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- اونیکومادزیس: جدایی از قاعده ناخن و ریزش صفحه، نه از لبه آزاد؛ نشانه توقف موقت ماتریکس است.
- خونمردگی زیر ناخن: رنگ قرمز تا سیاه، با رشد ناخن به جلو حرکت میکند و مرز آن مانند اونیکولیز سفید نیست.
- لکونیشیای کاذب: سفیدی سطحی روی صفحه که با تراش برداشته میشود؛ در اونیکولیز سفیدی از پشت صفحه و به دلیل هواست.
- پسوریازیس ناخن: جدایی با حاشیه نارنجی مایل به قرمز و همراه با فرورفتگی سوزنی.
- عفونت قارچی: جدایی همراه با پودر شاخی زرد و ضخیمشدگی؛ افتراق قطعی با آزمایش.
- سندرم ناخن سبز: جدایی همراه با رنگ سبز تا سیاه مایل به سبز ناشی از سودوموناس.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
اونیکولیز یک نشانه است نه یک بیماری، بنابراین یافتن علت آن مهمتر از خود جدایی است. اگر چند ناخن درگیر باشند، اگر سابقه دارویی یا علائم تیروئید وجود داشته باشد، یا اگر پوست و مفاصل هم درگیر باشند، ارجاع به پزشک لازم است؛ در این حالت ممکن است آزمایش خون، بررسی تیروئید یا ارزیابی پسوریازیس انجام شود. جدایی همراه با تغییر رنگ تیره یا بافت گوشتی زیر ناخن باید فورا نزد متخصص پوست بررسی شود. پودولوژیست بخش جداشده را به شکل درست کوتاه میکند، از عفونت ثانویه پیشگیری میکند و روند بازگشت چسبندگی را پایش میکند.
مراقبت خانگی
- ناخن را کوتاه نگه دارید تا به جایی گیر نکند و اهرم فشار ایجاد نشود.
- زیر ناخن را با هیچ وسیلهای تمیز نکنید؛ این کار جدایی را گسترش میدهد.
- دست یا پا را پس از تماس با آب کاملاً خشک کنید.
- برای کارهای طولانی با آب و شوینده از دستکش استفاده کنید؛ زیر دستکش لاتکس، دستکش نخی بپوشید.
- تا زمان بازگشت چسبندگی، از لاک، ژل و کاشت روی آن ناخن استفاده نکنید.
- از لاک پاک کنهای حاوی استون به دفعات زیاد استفاده نکنید.
- روغن نفوذکننده ناخن را روی صفحه و چینهای اطراف بمالید، نه زیر ناخن.
- اگر ناحیه سبز شد یا بو گرفت، جلسه بعد را جلو بیندازید.
پیشگیری
- کوتاه نگه داشتن ناخن و پرهیز از ناخن بلند در پا.
- کفش با فضای کافی؛ ناخنی که به سقف کفش میخورد جدا میشود.
- پرهیز از برداشتن خشن کاشت و ژل و استفاده از روش درست حذف آنها.
- خشک نگه داشتن دست و پا و استفاده از دستکش در تماس طولانی با آب.
- کنترل عفونت قارچی و بیماریهای زمینهای پوست.
- پرهیز از تمیز کردن زیر ناخن با ابزار تیز، حتی وقتی ناخن سالم است.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 5 قسمت است: ارزیابی پیش از کار، توالی مداخله، انتخاب ابزار، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
ناخنم از گوشت جدا شده، دوباره میچسبد؟
بخش جداشده دوباره نمیچسبد. آنچه اتفاق میافتد این است که ناخن جدید از ریشه، چسبیده رشد میکند و بخش جداشده به تدریج کوتاه میشود. برای ناخن دست ۴ تا ۶ ماه و برای ناخن پا ۹ تا ۱۸ ماه زمان لازم است. در این مدت باید ناحیه خشک بماند و بخش جداشده کوتاه شود.
زیر ناخن جدا شده را چطور تمیز کنم؟
تمیز نکنید. فرو کردن سوزن، سوهان یا حتی پنبه زیر ناخن، جدایی را گسترش میدهد و مزمن میکند. راه درست، کوتاه کردن بخش جداشده تا مرز چسبندگی است تا فضای خالی حذف شود. این کار باید توسط پودولوژیست انجام شود، نه در خانه با ابزار تیز.
جدا شدن ناخن نشانه چه بیماری است؟
بیشتر اوقات فقط ضربه و فشار کفش است. اما اگر چند ناخن درگیر باشند، میتواند نشانه پسوریازیس، پرکاری تیروئید، کمخونی فقر آهن، مصرف برخی داروها یا عفونت قارچی باشد. در این حالت باید نزد پزشک بروید تا علت زمینهای بررسی شود؛ درمان جدایی بدون یافتن علت، نتیجه نمیدهد.
روی ناخن جدا شده میشود لاک یا کاشت زد؟
خیر. لاک و کاشت رطوبت را در فضای خالی زیر ناخن حبس میکنند و خطر عفونت با سودوموناس یا قارچ را بالا میبرند. همچنین برداشتن آنها فشار مکانیکی جدیدی به مرز چسبندگی وارد میکند. تا زمان بازگشت چسبندگی، آن ناخن باید بدون پوشش بماند.
منابع
- Daniel CR 3rd, Iorizzo M, Tosti A, Piraccini BM. Simple onycholysis. Cutis. 2011;87(5):226-228.
- Zaias N, Escovar SX, Zaiac MN. Finger and toenail onycholysis. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2015;29(5):848-853.
- Baran R, de Berker DAR, Holzberg M, Piraccini BM, Richert B, Thomas L (eds). Baran and Dawber's Diseases of the Nails and their Management. 5th ed. Wiley-Blackwell; 2019.
- Tosti A, Piraccini BM. Nail disorders. In: Bolognia JL, Schaffer JV, Cerroni L (eds). Dermatology. 4th ed. Elsevier; 2018.