خونمردگی زیر ناخن معمولاً پس از ضربه یا فشار تکراری ایجاد میشود و ممکن است با درد ضرباندار همراه باشد. درد شدید، آسیب وسیع، تغییر شکل انگشت یا احتمال شکستگی نیاز به ارزیابی سریع پزشک دارد. لکه باید بهتدریج با رشد ناخن جابهجا شود؛ لکه بدون سابقه ضربه یا ثابت، باید بررسی شود.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- درد شدید و ضرباندار پس از ضربه: ارجاع همان روز.
- خونمردگی بیش از حدود نیمی از سطح ناخن.
- احتمال شکستگی بند انگشت یا پارگی بستر ناخن.
- صفحه ناخن بیرون زده از چین پشتی در کودک.
- لکه تیره بدون سابقه ضربه، یا لکهای که با رشد ناخن جابهجا نمیشود.
- گسترش رنگ تیره به پوست چین اطراف ناخن.
- خونمردگی بدون درد در بیمار دیابتی یا نوروپاتیک.
- خونمردگی خودبهخودی در چند ناخن بدون ضربه.
چه اتفاقی میافتد
بستر ناخن پر از عروق ریز است. وقتی ضربهای به ناخن وارد شود، این عروق پاره میشوند و خون در فضای بسته بین صفحه ناخن سفت و استخوان بند انگشت جمع میشود. چون این فضا قابل انبساط نیست، فشار به سرعت بالا میرود و درد ضرباندار و شدیدی ایجاد میکند که با بالا نگه داشتن پا کمی کم میشود. رنگ ابتدا قرمز تیره است، سپس بنفش، آبی و در نهایت سیاه یا قهوهای میشود. ضربه همیشه یک اتفاق ناگهانی نیست: در دوندگان و کسانی که کفش کوتاه میپوشند، ضربههای کوچک و مکرر نوک انگشت به سقف یا جلوی کفش، همین خونمردگی را به تدریج و بدون درد ایجاد میکند.
چه زمانی اورژانسی است
- درد شدید و ضرباندار که با مسکن ساده کنترل نمیشود.
- خونمردگی بیش از حدود نیمی از سطح ناخن.
- ضربه شدید مانند افتادن جسم سنگین، له شدن انگشت لای در، یا آسیب ورزشی پرانرژی.
- تغییر شکل انگشت، ناتوانی در حرکت دادن آن، یا درد شدید استخوانی: احتمال شکستگی بند انگشت.
- پاره شدن یا بلند شدن صفحه ناخن، یا دیده شدن زخم روی بستر ناخن.
- خونریزی فعال از زیر یا اطراف ناخن.
- هر ضربه به ناخن در کودکان، به ویژه اگر ناخن از چین پشتی بیرون زده باشد؛ در کودکان این حالت میتواند نشانه یک شکستگی خاص باشد که نیاز به مراقبت فوری دارد.
- بیمار دیابتی، بیمار با گردش خون ضعیف، یا بیمار تحت درمان با داروی ضدانعقاد.
در بیمارستان چه میکنند
درمان استاندارد درد ناشی از فشار، سوراخ کردن کنترلشده صفحه ناخن برای تخلیه خون است. این کار توسط پزشک و با وسیله مخصوص انجام میشود و معمولاً درد را بلافاصله و به شکل چشمگیری کم میکند. اگر احتمال شکستگی وجود داشته باشد، عکس رادیولوژی گرفته میشود. درباره حد آستانه، اختلاف نظر وجود دارد: قاعده سنتی میگوید خونمردگی بیش از نیمی از سطح ناخن، احتمال پارگی بستر را بالا میبرد و باید ناخن برداشته و بستر ترمیم شود؛ اما مطالعات جدیدتر نشان دادهاند که اگر صفحه ناخن و لبههای آن سالم باشند، تخلیه ساده به تنهایی نتیجه خوبی میدهد. تصمیمگیری در این باره کار پزشک است. این نکته را از آن جهت مینویسیم که بدانید توصیههایی که میشنوید ممکن است با هم متفاوت باشند و هر دو مبنای منتشرشده داشته باشند.
بعد از ضربه چه اتفاقی برای ناخن میافتد
- لکه تیره با رشد ناخن به سمت جلو حرکت میکند و به تدریج کوتاه میشود. این حرکت، مهمترین نشانه بیخطر بودن آن است.
- در ناخن پا این روند ۹ تا ۱۸ ماه طول میکشد.
- ناخن ممکن است طی چند هفته از بستر جدا شود و بیفتد. ناخن جدید از زیر رشد میکند.
- اگر ماتریکس آسیب دیده باشد، ناخن جدید ممکن است شیاردار، ضخیم یا کج رشد کند و این تغییر میتواند دائمی باشد.
- خونمردگی مزمن ناشی از دویدن معمولاً بدون درد است و در ناخن شست یا انگشت دوم دیده میشود.
- پس از افتادن ناخن، خطر ناخن فرورفته در رشد مجدد بالاست و پایش لازم است.
تفاوت حیاتی با یک لکه تیره خطرناک
این بخش را با دقت بخوانید. هر لکه تیره زیر ناخن، خونمردگی نیست. ملانوم زیرناخنی، یعنی سرطان پوست در واحد ناخن، بارها به اشتباه «خونمردگی ناشی از ضربه» تشخیص داده شده و همین اشتباه، تشخیص را ماهها یا سالها به تأخیر انداخته است. تفاوتهای کلیدی این است: خونمردگی معمولاً سابقه ضربه مشخص دارد، ابتدا دردناک است، و مهمتر از همه، با رشد ناخن به سمت جلو حرکت میکند و یک نوار سالم بین آن و هلال ماه ظاهر میشود. ملانوم به شکل نوار رنگی طولی است که از ریشه ناخن شروع میشود، جابهجا نمیشود، به تدریج پهنتر میشود و ممکن است رنگ به پوست اطراف ناخن هم برسد. اگر لکه تیره زیر ناخن پس از ۶ تا ۸ هفته هیچ حرکتی نکرده باشد، یا اصلا سابقه ضربهای در کار نباشد، باید نزد متخصص پوست بررسی شود. این تأخیر است که کشنده است، نه خود ضایعه در مراحل اولیه.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- ملانوم زیرناخنی: نوار رنگی طولی که از ریشه شروع میشود، جابهجا نمیشود و به تدریج پهنتر میشود؛ مهمترین و خطرناکترین افتراق.
- ملانونیشیای خوشخیم: نوار قهوهای یکنواخت با حاشیه منظم، اغلب در چند ناخن؛ باز هم نیازمند ارزیابی پزشک.
- سندرم ناخن سبز: رنگ سبز تا سیاه مایل به سبز، منتشر در ناحیه جداشده، بدون سابقه ضربه حاد.
- عفونت با قارچهای کپکی رنگدانه دار: رنگ قهوهای تا سیاه با الگوی نامنظم و همراه با دیستروفی ناخن.
- خونمردگی مزمن ورزشی: لکه تیره در شست یا انگشت دوم دوندگان، بدون درد، دوطرفه یا در چند انگشت.
- تومور گلوموس: لکه مایل به آبی زیر ناخن با درد شدید و حساسیت به سرما؛ نیازمند ارجاع.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
خونمردگی دردناک زیر ناخن، درگیری بیش از نیمی از سطح ناخن، یا هر ضربهای که احتمال شکستگی بند انگشت یا پارگی بستر ناخن را مطرح کند، باید در اورژانس یا نزد پزشک ارزیابی شود؛ ممکن است به تخلیه کنترلشده، عکس رادیولوژی یا ترمیم بستر نیاز باشد. در کودکان، ضربهای که صفحه ناخن را از چین پشتی بیرون آورده باشد، وضعیت اورژانسی است. لکه تیرهای که سابقه ضربه ندارد یا با رشد ناخن جابهجا نمیشود باید نزد متخصص پوست با درموسکوپی ناخن بررسی شود. پس از پایان فاز حاد، مراقبت از ناخن آسیب دیده، پایش رشد و پیشگیری از ناخن فرورفته در حوزه پودولوژی است.
مراقبت خانگی
- در ساعات اول، پا را بالا نگه دارید و کمپرس سرد روی انگشت بگذارید، نه مستقیم روی پوست.
- کفش گشاد یا کفش باز بپوشید تا فشار روی ناخن نیفتد.
- خودتان ناخن را سوراخ نکنید و از سوزن داغ استفاده نکنید.
- اگر درد شدید است، همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- لبه ناخن را کوتاه نگه دارید تا به جوراب گیر نکند.
- اگر ناخن در حال جدا شدن است، آن را نکشید و نکنید؛ اجازه دهید طبیعی جدا شود.
- هر ماه با عکس از لکه، حرکت آن را ثبت کنید؛ عکس با تاریخ، بهترین سند پیگیری است.
- اگر لکه پس از دو ماه هیچ حرکتی نکرد، حتما نزد متخصص پوست بروید.
پیشگیری
- کفش با فضای کافی جلوی انگشتان؛ در دویدن، حدود یک بند انگشت فاصله تا نوک کفش.
- بستن درست بند کفش تا پا در سرازیری به جلو سر نخورد.
- کوتاه نگه داشتن ناخن پا در ورزش.
- کفش ایمنی در محیط کار با خطر سقوط اجسام.
- پایش دورهای ناخن در دوندگان و ورزشکاران با ضربه مکرر.
- در دیابت، بازرسی روزانه پا برای دیدن تغییر رنگ زیر ناخن.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 5 قسمت است: غربالگری در جلسه، آنچه انجام نمیدهید، مراقبت در فاز مزمن و پس از ارزیابی پزشک، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
ناخنم سیاه شده بعد از ضربه، خطرناک است؟
اگر سابقه ضربه روشن است و لکه با رشد ناخن به جلو حرکت میکند، معمولاً خونمردگی ساده است. اما اگر درد شدید است، بیش از نیمی از ناخن را گرفته، یا احتمال شکستگی وجود دارد، همان روز باید در اورژانس ارزیابی شود. لکه تیرهای که حرکت نمیکند یا سابقه ضربه ندارد، باید نزد متخصص پوست بررسی شود.
خون زیر ناخن را باید تخلیه کرد؟
درد فشارنده و شدید باید سریع توسط پزشک ارزیابی شود؛ پزشک درباره نیاز به تخلیه تصمیم میگیرد. تخلیه خانگی با سوزن داغ یا سنجاق میتواند عفونت وارد کند و به بستر ناخن آسیب بزند.
خونمردگی زیر ناخن کی خوب میشود؟
لکه با رشد ناخن به جلو میآید و به تدریج کوتاه میشود. در ناخن پا این روند ۹ تا ۱۸ ماه طول میکشد و در ناخن دست ۴ تا ۶ ماه. ممکن است ناخن طی چند هفته جدا شود و بیفتد؛ در این حالت ناخن جدید از زیر رشد میکند و گاهی شکل آن با قبل فرق دارد.
ناخن دونده چیست و چرا سیاه میشود؟
ضربههای کوچک و مکرر نوک انگشت به جلو یا سقف کفش هنگام دویدن، عروق بستر ناخن را پاره میکند و خونمردگی بدون درد ایجاد میکند. معمولاً در شست یا انگشت دوم دیده میشود. راه پیشگیری، کفش با فضای کافی جلوی انگشتان، بستن درست بند و کوتاه نگه داشتن ناخنهاست.
لکه سیاه زیر ناخنم است ولی ضربه نخوردم، یعنی چه؟
این حالت باید جدی گرفته شود. لکه تیره بدون سابقه ضربه، به ویژه اگر به شکل نوار طولی از ریشه ناخن باشد و جابهجا نشود، باید نزد متخصص پوست با درموسکوپی ناخن بررسی شود. یکی از تشخیصهای مهم در این حالت، ملانوم زیرناخنی است که تأخیر در تشخیص آن پیامد جدی دارد.
منابع
- Salter SA, Ciocon DH, Gowrishankar TR, Kimball AB. Controlled nail trephination for subungual hematoma. Am J Emerg Med. 2006;24(7):875-877.
- Roser SE, Gellman H. Comparison of nail bed repair versus nail trephination for subungual hematomas in children. J Hand Surg Am. 1999;24(6):1166-1170.
- Seymour N. Juxta-epiphysial fracture of the terminal phalanx of the finger. J Bone Joint Surg Br. 1966;48(2):347-349.
- Braswell MA, Daniel CR 3rd, Brodell RT. Beau lines, onychomadesis, and retronychia: A unifying hypothesis. J Am Acad Dermatol. 2015;73(5):849-855.
- Levit EK, Kagen MH, Scher RK, Grossman M, Altman E. The ABC rule for clinical detection of subungual melanoma. J Am Acad Dermatol. 2000;42(2 Pt 1):269-274.