ناخن پا
عارضههای صفحه، بستر و چین اطراف ناخن پا: قارچ، ناخن فرورفته، ضخیم شدگی، جدا شدن از بستر و خطهای رنگی. هر مدخل میگوید چه چیزی در مطب اصلاح میشود و کجا باید به پزشک مراجعه کرد.
ناخن پا یک صفحه شاخی ساده نیست. صفحه ناخن از ماتریکس ساخته میشود، روی بستر ناخن میلغزد، در دو شیار کناری مهار میشود و در انتها به هایپونیشیوم میرسد. هر یک از این چهار بخش میتواند جداگانه بیمار شود و ظاهر نهایی همیشه شبیه هم است: ناخن ضخیم، زرد یا بدشکل. به همین دلیل بخش ناخن این مرجع پیش از هر عارضهای با آناتومی شروع میشود؛ بدون دانستن اینکه رنگ از کجا میآید و ضخامت از کجا، تشخیص افتراقی ممکن نیست.
چرا نیمی از ناخنهای مشکوک قارچ نیستند
شایع ترین اشتباه در ایران این است که هر ناخن ضخیم و زرد را قارچ مینامند و درمان خودسرانه شروع میشود. مطالعات نشان میدهند حدود نیمی از ناخنهایی که به تصور قارچ ارجاع میشوند، عامل دیگری دارند: پسوریازیس ناخن، آسیب مزمن ناشی از کفش تنگ، ناخن انبری، لیکن پلان یا اونیکولیز تروماتیک. این تفاوت بی اهمیت نیست. داروی خوراکی ضدقارچ کبد را درگیر میکند و چند ماه طول میکشد؛ تجویز آن بدون آزمایش میکولوژی، هم بی نتیجه است و هم بی دلیل پرخطر. صفحههای این بخش دقیقاً همین تفکیک را آموزش میدهند.
این بخش چه چیزی را پوشش میدهد
- عفونتها: قارچ ناخن، سندرم ناخن سبز (سودوموناس) و التهاب چین اطراف ناخن.
- مشکلات شکل و رشد: ناخن فرورفته، ناخن انبری، ناخن قوچی و ضخیم شدگی.
- مشکلات چسبندگی: جدا شدن ناخن از بستر و فرو رفتن ناخن به سمت ریشه.
- تغییرات رنگ: لکه سفید، خون مردگی زیر ناخن و خط تیره طولی.
- نشانههای سامانهای که ناخن نشان میدهد: خطوط عرضی بو و ریزش کامل صفحه.
مرز کار پودولوژیست
پودولوژیست پزشک نیست. آنچه در مطب انجام میشود مکانیکی است: کاهش ضخامت صفحه با فرز، برداشتن اسپیکول و تامپوناد شیار کناری، اصلاح انحنا با سیستمهای بریس ثبت شده، پیرایش هایپرکراتوز بستر و بازسازی صفحه با پروتز. تشخیص عفونت، تجویز دارو، بیوپسی و جراحی ماتریکس کار پزشک است. هر مدخل این بخش هر دو سمت این مرز را میگوید — نه برای احتیاط حقوقی، بلکه چون درمان ناخن قارچی بدون کاهش مکانیکی صفحه شکست میخورد و کاهش مکانیکی بدون داروی درست هم شکست میخورد. کار مشترک است.
چه زمانی باید نگران بود
درد ضربان دار همراه با قرمزی گسترش یابنده، ترشح چرکی، تب، یا ناخنی که در فرد دیابتی تغییر کرده است، همگی نشانههایی هستند که وقت گذاشتن روی درمان خانگی را بی معنا میکنند. در پای دیابتی و در فرد دچار اختلال گردش خون محیطی، یک ناخن فرورفته ساده میتواند نقطه شروع زخمی باشد که ماهها طول میکشد. در این گروه، مراقبت ناخن یک کار زیبایی نیست؛ بخشی از پیشگیری از قطع عضو است.
۱۵ مدخل در این دفتر
- آناتومی ناخن: صفحه، ماتریکس، بستر و هایپونیشیومNail Unit Anatomy
ناخن یک صفحه شاخی ساده نیست؛ یک واحد آناتومیک با چهار جزء زنده است: ماتریکس، بستر، چینهای کناری و هایپونیشیوم. صفحه ناخن از سه لایه کراتین
پروتکل اعضا - جدا شدن ناخن از بستر (اونیکولیز)Onycholysis
اونیکولیز یعنی جدا شدن صفحه ناخن از بستر، معمولاً از لبه آزاد به سمت ریشه. ناحیه جداشده به دلیل ورود هوا سفید یا زرد دیده میشود و فضای زیر
پروتکل اعضا - خط تیره طولی روی ناخن (ملانونیشیا) و ملانوم ناخنLongitudinal Melanonychia and Nail Unit Melanoma
ملانونیشیای طولی یعنی یک نوار رنگی قهوهای یا سیاه که از ریشه ناخن تا لبه آزاد کشیده شده است. بیشتر این نوارها خوش خیم اند، اما بخشی از آنها
پروتکل اعضا - خطوط بو و ریزش ناخن (اونیکومادزیس)Beau's Lines and Onychomadesis
خطوط بو شیارهای عرضی روی صفحه ناخن اند که وقتی ماتریکس برای مدتی کار خود را کند یا متوقف کند ایجاد میشوند. اگر توقف کامل و طولانی تر باشد،
پروتکل اعضا - خون مردگی زیر ناخن (هماتوم زیرناخنی)Subungual Hematoma
خون مردگی زیر ناخن، تجمع خون بین صفحه ناخن و بستر آن پس از ضربه است و درد فشارنده و شدید ایجاد میکند. اگر بیش از حدود نیمی از سطح ناخن را ب
پروتکل اعضا - سندرم ناخن سبز (عفونت سودوموناس)Green Nail Syndrome (Chloronychia)
سندرم ناخن سبز، رنگ گرفتن صفحه ناخن به سبز، آبی مایل به سبز یا سبز تیره در اثر رشد باکتری سودوموناس آئروژینوزا در فضای مرطوب زیر ناخن جداشده
پروتکل اعضا - شکنندگی ناخن و شیار طولی (اونیکورکسیس)Onychorrhexis and Brittle Nail Syndrome
اونیکورکسیس یعنی شیارهای طولی و شکنندگی صفحه ناخن که به ترک و شکاف در جهت رشد ناخن میانجامد. علت شایع آن از دست رفتن آب و چربی صفحه در اثر
پروتکل اعضا - ضخیم شدگی ناخن (اونیکاکسیس)Onychauxis
اونیکاکسیس یعنی افزایش ضخامت صفحه ناخن بدون انحراف یا پیچ خوردگی. علت آن معمولاً ضربه مزمن، فشار کفش، افزایش سن یا بیماریهای پوستی است و قا
پروتکل اعضا - عفونت و التهاب اطراف ناخن (پارونیشیا)Paronychia (Acute and Chronic)
پارونیشیا التهاب چینهای اطراف ناخن است و دو شکل کاملاً متفاوت دارد. شکل حاد در چند روز با درد ضربان دار، قرمزی و چرک بروز میکند، معمولاً ب
پروتکل اعضا - فرو رفتن ناخن به سمت ریشه (رترونیشیا)Retronychia
رترونیشیا حالتی است که صفحه ناخن به جای رشد به جلو، به سمت عقب و داخل چین پشتی رانده میشود. ناخن جدید زیر ناخن قدیمی میماند و صفحات روی هم
پروتکل اعضا - قارچ ناخن (اونیکومایکوزیس)Onychomycosis
اونیکومایکوزیس عفونت قارچی صفحه و بستر ناخن است و شایع ترین بیماری ناخن به شمار میرود. ناخن ضخیم، زرد یا قهوهای، شکننده و جدا شده از بستر
پروتکل اعضا - لکههای سفید ناخن (لکونیشیا)Leukonychia
لکونیشیا یعنی سفید شدن ناخن، و سه نوع کاملاً متفاوت دارد: سفیدی ساخته شده در ماتریکس، سفیدی ناشی از تغییر بستر ناخن، و سفیدی سطحی روی صفحه.
پروتکل اعضا - ناخن انبری (اینوولوت)Pincer Nail (Unguis Constringens)
در ناخن انبری، انحنای عرضی صفحه ناخن هرچه به سمت لبه آزاد پیش میرود بیشتر میشود و دو لبه مانند فک انبر، بستر ناخن را میفشارند. درد آن می
پروتکل اعضا - ناخن فرورفته (اونیکوکریپتوزیس)Onychocryptosis
ناخن فرورفته زمانی رخ میدهد که لبه صفحه ناخن به دیواره نرم شیار کناری فشار بیاورد یا در آن فرو رود و التهاب، درد و گاهی بافت گرانوله ایجاد
پروتکل اعضا - ناخن قوچی (اونیکوگریفوزیس)Onychogryphosis
ناخن قوچی شکل پیشرفته ضخیم شدگی ناخن است که در آن صفحه ناخن به شکل شاخ قوچ ضخیم، منحرف و پیچ خورده رشد میکند، تقریباً همیشه در شست پا. علت
پروتکل اعضا