خطوط بو شیارهای عرضی ناخناند که پس از کندشدن موقت رشد ناخن ایجاد میشوند. توقف شدیدتر رشد میتواند به جداشدن صفحه از سمت ریشه و ریزش ناخن، یا اونیکومادزیس، بینجامد. درگیری همزمان چند ناخن ممکن است با بیماری، تب، دارو یا فشار جسمی پیشین ارتباط داشته باشد.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- خطوط عرضی همتراز روی چند ناخن بهطور همزمان.
- شیارهای متعدد و تکرارشونده.
- ریزش ناخن در چند انگشت بدون علت روشن.
- توقف رشد ناخن همراه با التهاب و ترشح چین پشتی.
- بستر برهنه با ترشح چرکی، بوی بد یا قرمزی گسترده.
- بیمار دیابتی یا با نقص ایمنی که ناخن او افتاده است.
- کودکی که همزمان با ریزش ناخن، تب یا بثورات پوستی دارد.
چه اتفاقی افتاده است
ماتریکس ناخن مانند یک خط تولید پیوسته کار میکند. اگر بدن دچار یک رویداد جدی شود، مثلا تب بالا، عفونت شدید، جراحی بزرگ یا شیمی درمانی، این خط تولید موقتا کند یا متوقف میشود. سلولهایی که در آن روزها ساخته میشوند کمتر و نازکتر هستند و وقتی این بخش نازک به بیرون از چین پشتی میرسد، به شکل یک شیار عرضی روی ناخن دیده میشود. این همان خط بو است. اگر توقف شدیدتر و طولانیتر باشد، پیوستگی صفحه کاملاً قطع میشود؛ ناخن قدیمی از قاعده جدا میشود و ناخن جدید از زیر آن را به بیرون میراند. این اونیکومادزیس است. هر دو یک پدیدهاند با شدت متفاوت.
علتها
- تب بالا و بیماری عفونی شدید؛ در سالهای اخیر پس از کووید-۱۹ هم به فراوانی گزارش شده است.
- بیماری دست، پا و دهان در کودکان؛ ریزش ناخن معمولاً سه تا هشت هفته پس از بیماری اتفاق میافتد و والدین اغلب ارتباط آن را نمیدانند.
- شیمی درمانی و برخی داروها؛ در این حالت اغلب چند خط موازی روی ناخن دیده میشود که هر خط یک دوره درمان را نشان میدهد.
- جراحی بزرگ، بستری در بخش مراقبتهای ویژه و بیماری شدید عمومی.
- سوءتغذیه، کمبود روی و رژیمهای بسیار محدود.
- بیماری کاوازاکی در کودکان.
- ضربه به ماتریکس یا التهاب مزمن چین پشتی ناخن؛ در این حالت فقط یک ناخن درگیر است.
- پدیده رینود و اختلالات گردش خون موضعی.
- برخی واکنشهای دارویی پوستی شدید.
- در بخشی از موارد، به ویژه در خط تنها روی یک ناخن، علت مشخصی پیدا نمیشود و ضربه فراموش شده محتملترین توضیح است.
زمان رویداد را میتوان محاسبه کرد
چون ناخن با سرعت نسبتا ثابتی رشد میکند، فاصله شیار از چین پشتی میگوید آن اتفاق چند وقت پیش رخ داده است. ناخن دست ماهانه حدود ۳ میلیمتر و ناخن پا حدود ۱ تا ۱٫۵ میلیمتر رشد میکند. اگر شیار روی ناخن دست ۶ میلیمتر از چین پشتی فاصله دارد، رویداد حدود دو ماه پیش بوده است. این محاسبه ساده، اغلب پاسخ را پیدا میکند: بیماری، بستری، تغییر دارو یا رژیم در همان بازه. برای پزشک هم مفید است، چون یک تاریخ تقریبی در اختیار او میگذارد.
چه انتظاری باید داشت
- خط بو با رشد ناخن به سمت جلو میآید و در نهایت با کوتاه کردن حذف میشود.
- اگر رویداد یک بار اتفاق افتاده و تمام شده باشد، ناخن جدید طبیعی رشد میکند.
- در اونیکومادزیس، ناخن قدیمی میافتد و ناخن جدید از زیر رشد میکند. این روند در ناخن دست چند ماه و در ناخن پا تا حدود یک سال طول میکشد.
- ناخن جدید معمولاً طبیعی است، مگر آنکه ماتریکس آسیب دائمی دیده باشد.
- در مرحلهای که ناخن قدیمی شل شده اما هنوز نیفتاده، انگشت آسیبپذیر است و باید محافظت شود.
- پس از افتادن ناخن، احتمال ناخن فرورفته در رشد مجدد بالاست و باید پایش شود.
- در کودکان پس از بیماری دست، پا و دهان، ناخن معمولاً بدون هیچ عارضهای دوباره رشد میکند.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- شیارهای طولی: جهت خط، دو تشخیص کاملاً متفاوت میسازد. طولی به شکنندگی و ماتریکس مربوط است، عرضی به توقف موقت ماتریکس.
- اونیکولیز: جدایی از لبه آزاد به سمت ریشه؛ در اونیکومادزیس جدایی از قاعده شروع میشود.
- رترونیشیا: توقف رشد ناخن با التهاب چین پشتی و روی هم افتادن صفحات؛ اغلب با اونیکومادزیس در یک طیف دیده میشود.
- خطوط مورکه: خطوط سفید بدون فرورفتگی که با فشار محو میشوند؛ خط بو یک شیار قابل لمس است.
- فرورفتگیهای سوزنی پسوریازیس: گودیهای ریز و پراکنده، نه یک شیار پیوسته عرضی.
- شیار عرضی ناشی از عادت فشار به کوتیکول: معمولاً روی شست و به شکل شیارهای متعدد موازی در وسط ناخن.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
خط بو و اونیکومادزیس نشانهاند نه بیماری، بنابراین ارجاع بر اساس علت انجام میشود. اگر چند ناخن بهطور همتراز درگیر باشند، اگر شیارها تکرارشونده باشند، یا اگر رویداد قابل توضیحی در بازه زمانی محاسبه شده وجود نداشته باشد، مراجع باید نزد پزشک برود تا علت سیستمیک بررسی شود. بستر برهنه پس از افتادن ناخن در بیمار دیابتی یا بیمار با نقص ایمنی، یک زخم است و باید زیر نظر پزشک مدیریت شود. پودولوژیست زمان رویداد را محاسبه و ثبت میکند، لبههای خطرناک را بیخطر میکند، انگشت را محافظت میکند و رشد مجدد را پایش میکند تا ناخن جدید دچار فرورفتگی در شیار کناری نشود.
مراقبت خانگی
- ناخن را کوتاه نگه دارید تا نقطه ضعیف شیار تحت فشار نباشد.
- سطح ناخن را برای صاف کردن شیار سوهان نزنید.
- اگر ناخن شل شده، آن را نکشید؛ اجازه دهید خودش جدا شود.
- انگشت را با کفش گشاد و در صورت نیاز محافظ سیلیکونی از ضربه دور نگه دارید.
- اگر بستر ناخن نمایان، دردناک یا ترشحدار است، آن را دستکاری نکنید و برای ارزیابی و مراقبت مناسب به پزشک مراجعه کنید.
- به بازه زمانی محاسبه شده فکر کنید و رویدادهای آن ماهها را یادداشت کنید؛ این اطلاعات برای پزشک ارزش دارد.
- اگر ترشح، بوی بد یا قرمزی گسترده پیدا شد، همان روز مراجعه کنید.
پیشگیری
- پیشگیری اختصاصی وجود ندارد، چون این نشانه بازتاب یک رویداد گذشته است.
- پرهیز از ضربه و فشار مکرر به چین پشتی ناخن و ترک عادت فشار دادن کوتیکول.
- مدیریت التهاب مزمن اطراف ناخن، که علت شایع شیار تک ناخنی است.
- تغذیه کافی در دوران نقاهت پس از بیماری شدید.
- پایش ناخنها در دورههای شیمی درمانی و مراقبت محافظتی از انگشتان.
- پس از افتادن ناخن، پایش رشد مجدد برای پیشگیری از ناخن فرورفته.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 5 قسمت است: ارزیابی و محاسبه زمان، توالی مداخله، انتخاب ابزار، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
خط عرضی روی ناخن یعنی چه؟
یعنی ماتریکس ناخن برای مدتی کند یا متوقف شده و آن بخش نازکتر ساخته شده است. اگر فقط یک ناخن باشد، معمولاً ضربه یا التهاب موضعی علت است. اگر چند ناخن همتراز درگیر باشند، یک رویداد عمومی در بدن رخ داده: تب شدید، بیماری، جراحی یا دارو. فاصله خط از ریشه، زمان آن رویداد را نشان میدهد.
چرا ناخن بچهام بعد از بیماری افتاد؟
این حالت معمولاً پس از بیماری دست، پا و دهان رخ میدهد و سه تا هشت هفته بعد از آن دیده میشود. بیماری، رشد ماتریکس را موقتا متوقف کرده و ناخن از قاعده جدا شده است. تقریبا همیشه بدون عارضه است و ناخن جدید طبیعی رشد میکند. ناخن شل را نکشید و انگشت را از ضربه محافظت کنید.
ناخنی که افتاده کی دوباره رشد میکند؟
ناخن دست در حدود ۴ تا ۶ ماه و ناخن پا در ۹ تا ۱۸ ماه کامل میشود. رشد از همان روز اول شروع شده، فقط دیده نمیشود. اگر ماتریکس آسیب دائمی ندیده باشد، ناخن جدید طبیعی خواهد بود. در این دوره باید مراقب فرو رفتن ناخن جدید در گوشهها بود.
میشود از روی خط ناخن فهمید چه زمانی مریض بودم؟
تقریبا بله. فاصله خط از چین پشتی را اندازه بگیرید و بر سرعت رشد تقسیم کنید: ماهانه حدود ۳ میلیمتر برای دست و ۱ تا ۱٫۵ میلیمتر برای پا. عدد به دست آمده، تعداد ماههای گذشته از آن رویداد است. این محاسبه تقریبی است اما اغلب علت را مشخص میکند.
منابع
- Braswell MA, Daniel CR 3rd, Brodell RT. Beau lines, onychomadesis, and retronychia: A unifying hypothesis. J Am Acad Dermatol. 2015;73(5):849-855.
- Clementz GC, Mancini AJ. Nail matrix arrest following hand-foot-mouth disease: a report of five children. Pediatr Dermatol. 2000;17(1):7-11.
- Hardin J, Haber RM. Onychomadesis: literature review. Br J Dermatol. 2015;172(3):592-596.
- Deshmukh A, Kumar S, Sharma S. Nail changes following COVID-19 infection: a review. (گزارشهای خطوط بو و اونیکومادزیس پس از کووید-۱۹؛ منبع پیش از انتشار بازبینی شود.)
- Baran R, de Berker DAR, Holzberg M, Piraccini BM, Richert B, Thomas L (eds). Baran and Dawber's Diseases of the Nails and their Management. 5th ed. Wiley-Blackwell; 2019.