پارونیشیا التهاب پوست اطراف ناخن است. نوع حاد معمولاً ناگهانی، دردناک و گاهی همراه با چرک است؛ نوع مزمن بیشتر با تحریک مداوم، رطوبت و آسیب کوتیکول ارتباط دارد. درد شدید، تجمع چرک، تب یا قرمزی رو به گسترش نیازمند ارزیابی سریع پزشک است.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- چرک، تب، لرز یا خط قرمز به سمت مچ و ساق.
- درد شدید و فشارنده در بالشتک نوک انگشت.
- تاولهای گروهی و شفاف روی زمینه قرمز.
- بیمار دیابتی، پیوندی، دیالیزی یا تحت شیمی درمانی با هر درجه التهاب اطراف ناخن.
- التهاب مزمن یک انگشت که با وجود حفاظت کامل ماهها بدتر میشود.
- بافت گرانوله یا خونریزی خودبهخودی از چین ناخن.
- درگیری همزمان چند انگشت با تورم شدید در فرد تحت درمان دارویی خاص.
دو بیماری با یک نام
پارونیشیا یعنی التهاب بافت نرم اطراف ناخن. اما دو نوع آن از نظر علت و درمان تقریبا هیچ شباهتی به هم ندارند و اشتباه گرفتن آنها، درمان را بینتیجه میکند. پارونیشیای حاد یک عفونت باکتریایی است که در عرض چند روز شکل میگیرد و اغلب پس از یک آسیب کوچک رخ میدهد: کندن پوست کنار ناخن، برش کوتیکول، جویدن ناخن، یا ناخن فرورفته. پارونیشیای مزمن یک التهاب طولانی و عودکننده است که بیش از شش هفته ادامه دارد و ریشه آن، آسیب مکرر به سد دفاعی چین ناخن در اثر آب، شوینده و مواد محرک است. در نوع مزمن، قارچ کاندیدا اغلب در محل حضور دارد اما بیشتر یک همراه است تا عامل اصلی.
پارونیشیای حاد: نشانهها
- درد ضرباندار که در عرض یک تا سه روز شدت میگیرد.
- قرمزی، گرمی و تورم یک طرف یا کل چین ناخن.
- تجمع چرک زیر پوست کنار ناخن که گاه به شکل نقطه زرد یا سفید دیده میشود.
- درد هنگام فشار، لمس یا حتی تماس با لباس.
- در موارد پیشرفته، گسترش قرمزی به بند انگشت و بالاتر.
- عامل معمول، استافیلوکوکوس اورئوس است؛ در دهان و در افرادی که ناخن میجوند، باکتریهای دیگری هم دخیلاند.
دو وضعیت اورژانسی که نباید اشتباه شوند
- زخم تبخالی انگشت (هرپتیک ویتلو): به جای یک تجمع چرک، چند تاول کوچک و گروهی و شفاف روی قرمزی دیده میشود و درد شدید و سوزشی است. این ضایعه ویروسی است و برش دادن آن ممنوع است؛ باعث گسترش عفونت میشود. حتما باید نزد پزشک برود.
- عفونت پالپ انگشت (فلون): تورم و درد شدید در نوک انگشت و در بالشتک گوشتی آن، با احساس فشار و کشیدگی. این یک وضعیت اورژانسی است و نیاز به تخلیه فوری توسط پزشک دارد، چون میتواند به استخوان برسد.
- هر قرمزی که به شکل خط از انگشت به سمت مچ و ساعد یا ساق پیش میرود، همراه با تب و لرز: مراجعه اورژانسی.
پارونیشیای مزمن: چه اتفاقی میافتد
در پارونیشیای مزمن، کوتیکول از بین رفته است. کوتیکول درزگیر بین پوست و صفحه ناخن است؛ وقتی برداشته یا بریده شود، آب، صابون، مواد شوینده، ذرات غذا و میکروب مستقیماً وارد فضای زیر چین ناخن میشوند. نتیجه یک التهاب مداوم است: چین ناخن متورم، قرمز و کمی برجسته میشود، ماهها باقی میماند و هر از گاهی بدتر میشود. چون ماتریکس درست زیر همین چین قرار دارد، التهاب طولانیمدت روی صفحه ناخن اثر میگذارد: شیارهای عرضی، ناهمواری و گاهی تغییر رنگ. این نوع، بیش از آنکه یک عفونت باشد، یک درماتیت تماسی است؛ به همین دلیل آنتیبیوتیک و ضدقارچ به تنهایی معمولاً جواب نمیدهد.
چه کسانی به شکل مزمن مبتلا میشوند
- کسانی که مدام دستشان در آب است: آشپز، نظافتچی، پرستار، آرایشگر، شاغلان خدمات غذایی، مادران کودکان خردسال.
- کسانی که کوتیکول خود را میبرند یا در سالن برایشان بریده میشود.
- افرادی که ناخن یا پوست کنار ناخن را میجوند.
- مبتلایان به اگزما و درماتیت تماسی.
- مبتلایان به دیابت.
- افراد در تماس با مواد محرک شغلی، از جمله مواد کاشت ناخن و مونومرهای آکریلیک.
- مصرفکنندگان برخی داروها مانند رتینوئیدهای خوراکی و داروهای هدفمند ضدسرطان.
درمان شکل مزمن
اساس درمان، حذف عامل محرک و بازسازی سد دفاعی است: دستکش، کاهش تماس با آب و شوینده، مرطوبکننده مکرر، و از همه مهمتر دست نزدن به کوتیکول تا خودش دوباره شکل بگیرد. این روند ماهها طول میکشد. پزشک ممکن است پماد کورتون موضعی تجویز کند؛ در مطالعات، کورتون موضعی در پارونیشیای مزمن نتایج بهتری از ضدقارچ موضعی نشان داده است، که همان تصور «التهاب مقدم بر عفونت» را تأیید میکند. اگر ضایعه به درمان پاسخ ندهد یا فقط یک انگشت درگیر باشد و بدتر شود، پزشک باید احتمالهای دیگری از جمله ضایعات پوستی نادر را بررسی کند.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- ناخن فرورفته: فشار لبه ناخن در شیار کناری علت التهاب است؛ اغلب علت زمینهای پارونیشیای حاد در پاست.
- زخم تبخالی انگشت: تاولهای گروهی و شفاف، درد شدید سوزشی؛ ویروسی است و نباید برش داده شود.
- فلون: عفونت بالشتک نوک انگشت با تورم فشرده و درد شدید؛ اورژانس جراحی.
- رترونیشیا: التهاب مزمن چین پشتی ناخن همراه با توقف رشد و روی هم افتادن صفحات؛ بسیار شبیه پارونیشیای مزمن است و اغلب با آن اشتباه میشود.
- درماتیت تماسی چین ناخن: خارش و پوستهریزی بیشتر از درد؛ اغلب زمینه شکل مزمن است.
- سندرم ناخن سبز: رنگ سبز صفحه در کنار التهاب مزمن چین ناخن.
- ضایعات نئوپلاستیک از جمله بیماری بوون و ملانوم آملانوتیک: تورم یا زخم مقاوم یک انگشت که به هیچ درمانی پاسخ نمیدهد.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
پارونیشیای حاد باید همان روز نزد پزشک برود، چون ممکن است به تخلیه چرک یا آنتیبیوتیک خوراکی نیاز داشته باشد و تأخیر، عفونت را به بافتهای عمقی انگشت میبرد. در پارونیشیای مزمن، پزشک تشخیص را تأیید میکند و در صورت لزوم کورتون موضعی یا سایر داروها را تجویز میکند؛ درمان دارویی بدون حذف تماس با آب و مواد محرک نتیجه نمیدهد. هر شکل مقاوم و تک انگشتی باید نزد متخصص پوست برود تا تشخیصهای نادرتر بررسی شود. پودولوژیست در این مسیر پیشگیری، آموزش، مراقبت غیرتهاجمی از چین ناخن و اصلاح عوامل مکانیکی را بر عهده میگیرد و هیچ اقدام تهاجمی انجام نمیدهد.
مراقبت خانگی
- کوتیکول را نبرید و اجازه ندهید در سالن بریده شود؛ این مهمترین اقدام پیشگیرانه است.
- پوست کنار ناخن را نکنید و ناخن را نجوید.
- برای کار با آب، شوینده و مواد غذایی دستکش بپوشید؛ زیر دستکش لاستیکی، دستکش نخی نازک.
- پس از هر بار شستوشوی دست، مرطوبکننده بزنید.
- در فاز التهاب، ناخن مصنوعی، ژل و کاشت را کنار بگذارید.
- در نوع حاد، تا زمان مراجعه به پزشک، انگشت را تمیز و خشک نگه دارید و بالا بگیرید.
- با سوزن، سنجاق یا قیچی، محل چرک را باز نکنید.
- اگر تب کردید یا قرمزی به سمت مچ پیش رفت، همان ساعت به اورژانس مراجعه کنید.
پیشگیری
- دست نزدن به کوتیکول در پدیکور و مانیکور؛ نرم کردن به جای برش.
- اتوکلاو ابزار و استفاده از قطعات یکبارمصرف در سالن و مرکز.
- کاهش تماس طولانی با آب و استفاده از دستکش در مشاغل مرطوب.
- درمان به موقع ناخن فرورفته، که علت شایع پارونیشیای حاد در پاست.
- ترک عادت جویدن ناخن و کندن پوست اطراف آن.
- کنترل قند خون در بیماران دیابتی و معاینه منظم پا.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 5 قسمت است: غربالگری در جلسه: تفکیک حاد از مزمن، در مورد حاد چه میکنید و چه نمیکنید، پروتکل مراجع مبتلا به پارونیشیای مزمن، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
کنار ناخنم چرک کرده، چه کار کنم؟
همان روز به پزشک مراجعه کنید. چرک جمع شده معمولاً باید تخلیه شود و گاهی آنتیبیوتیک خوراکی لازم است. تا آن زمان انگشت را تمیز و خشک نگه دارید و بالا بگیرید. با سوزن یا قیچی آن را باز نکنید؛ این کار عفونت را عمیقتر میکند. اگر دیابت دارید، مراجعه فوری است.
چرا کنار ناخنم همیشه ورم دارد و خوب نمیشود؟
احتمالاً پارونیشیای مزمن دارید. در این حالت کوتیکول از بین رفته و آب و مواد شوینده مدام وارد فضای زیر چین ناخن میشوند. این یک التهاب است نه صرفاً عفونت، بنابراین آنتیبیوتیک به تنهایی جواب نمیدهد. راهحل، حفاظت طولانیمدت از دست و اجازه دادن به بازسازی کوتیکول است.
بریدن کوتیکول چه اشکالی دارد؟
کوتیکول درز بین پوست و ناخن را میبندد و از ماتریکس محافظت میکند. با برش آن، این سد از بین میرود و آب، میکروب و مواد محرک وارد میشوند. نتیجه، التهاب مزمن اطراف ناخن و در ادامه ناهمواری صفحه ناخن است. روش درست، نرم کردن با محلول و عقب راندن ملایم بدون برداشتن بافت است.
پارونیشیا خودش خوب میشود؟
شکل حاد و بسیار زودرس گاهی با استراحت و کمپرس گرم فروکش میکند، اما وقتی چرک تشکیل شد، معمولاً به تخلیه نیاز دارد و منتظر ماندن خطرناک است. شکل مزمن بدون حذف تماس با آب و مواد محرک خوب نمیشود و میتواند ماهها یا سالها ادامه یابد.
منابع
- Rigopoulos D, Larios G, Gregoriou S, Alevizos A. Acute and chronic paronychia. Am Fam Physician. 2008;77(3):339-346.
- Tosti A, Piraccini BM, Ghetti E, Colombo MD. Topical steroids versus systemic antifungals in the treatment of chronic paronychia: an open, randomized double-blind and double dummy study. J Am Acad Dermatol. 2002;47(1):73-76.
- Relhan V, Goel K, Bansal S, Garg VK. Management of chronic paronychia. Indian J Dermatol. 2014;59(1):15-20.
- Shafritz AB, Coppage JM. Acute and chronic paronychia of the hand. J Am Acad Orthop Surg. 2014;22(3):165-174.