استخوانهای کنجدی دو استخوان کوچک زیر مفصل شستاند و درد آنها معمولاً زیر برجستگی شست احساس میشود. میخچه، التهاب بافت نرم، شکستگی فشاری و التهاب سزاموئیدها ممکن است درد مشابهی ایجاد کنند. تشخیص علت گاهی به معاینه پزشک و تصویربرداری نیاز دارد.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- شروع ناگهانی درد پس از پرش یا فرود.
- تورم، قرمزی و گرمی مفصل پایه شست.
- ناتوانی در تحمل وزن روی پنجه.
- درد شبانه یا درد در حال استراحت.
- درد پایدار که با کاهش ضایعه پوستی هیچ تغییری نمیکند.
- زخم یا مرکز خونی درون ضایعه در فرد دیابتی.
استخوانهای کنجدی چه هستند
زیر مفصل پایه انگشت شست، دو استخوان کوچک به اندازه یک دانه لوبیا در داخل تاندون عضله خمکننده کوتاه شست قرار دارند: یکی در سمت داخلی و یکی در سمت خارجی. کار آنها مثل قرقره است؛ فاصله تاندون از مفصل را زیاد میکنند تا نیروی بیشتری منتقل شود، و همزمان مثل ضربه گیر بین زمین و سر استخوان کف پایی اول عمل میکنند. در هر گام، بار قابل توجهی از روی آنها میگذرد و در دویدن، پریدن، رقص و ورزشهایی که روی پنجه انجام میشوند این بار چند برابر میشود. سزاموئیدیت اصطلاح عمومی برای درد این ناحیه است و مثل متاتارسالژی، یک محل را نام میبرد نه یک علت.
نشانهها
- درد زیر مفصل پایه شست، اغلب تدریجی و رو به افزایش.
- درد با فشار مستقیم انگشت روی همان نقطه.
- تشدید درد هنگام بالا بردن انگشت شست و در لحظه کندن پا از زمین.
- درد بیشتر با کفش پاشنه بلند، کفش تخت روی سطح سخت و پای برهنه.
- گاهی تورم خفیف و گرمی موضعی.
- در شکستگی یا آسیب حاد، درد ناگهانی و شدید پس از یک پرش یا فرود.
چه چیزهایی میتواند باشد
- التهاب و تحریک مکرر از بار زیاد، شایع در دوندگان، رقصندگان و کسانی که پاشنه بلند میپوشند.
- شکستگی استرسی استخوان کنجدی، که با تصویربرداری تشخیص داده میشود.
- استخوان کنجدی دو تکه مادرزادی: در بخشی از افراد، استخوان داخلی بهطور طبیعی دو تکه است و اغلب دوطرفه است. این حالت طبیعی میتواند در عکس با شکستگی اشتباه شود و تفسیر آن تخصص میخواهد.
- نکروز آواسکولار یعنی مرگ بافت استخوان به دلیل کاهش خونرسانی.
- آرتروز مفصل بین استخوان کنجدی و سر استخوان اول.
- نقرس و بیماریهای التهابی مفصل.
- آسیب صفحه کف مفصل شست، که در فارسی گاهی به آن آسیب انگشت چمنی گفته میشود و پس از خم شدن شدید شست به بالا رخ میدهد.
- میخچه یا پینه عمیق در پوست روی همان استخوان، که یک مسئله کاملاً پوستی است.
درمان و اینکه چه کسی انجام میدهد
- کاهش بار: کم کردن فعالیتهایی که روی پنجه فشار میآورند، برای هفتهها نه روزها.
- پد برداشتن فشار با دریچه در محل استخوان کنجدی، که بار را به اطراف منتقل میکند. این پد در فارسی گاهی پد رقصنده نامیده میشود.
- کفش با کف سفت که خم شدن مفصل شست را محدود کند، و پرهیز از پاشنه بلند.
- چسب کشی برای محدود کردن بالا رفتن شست، در دوره دردناک.
- تصویربرداری برای رد شکستگی، نکروز و افتراق از استخوان دو تکه: کار پزشک.
- بی حرکتی موقت با آتل یا بوت در موارد شدید: کار پزشک.
- تزریق و در نهایت برداشتن استخوان کنجدی با جراحی: کار پزشک. برداشتن آن میتواند تعادل تاندونها را به هم بزند و بعدا باعث انحراف شست شود، بنابراین تصمیمی است که با احتیاط گرفته میشود.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- میخچه یا پینه عمیق زیر سر استخوان اول: درد با فشار جانبی پوست و بهبود فوری پس از کاهش ضایعه.
- خشکی مفصل شست: درد در انتهای دامنه بالا آمدن انگشت و برجستگی پشتی مفصل، نه درد نقطهای در کف.
- شکستگی استرسی استخوان کنجدی: شروع تدریجی در ورزشکار، درد با فعالیت، نیازمند تصویربرداری.
- استخوان کنجدی دو تکه مادرزادی: یافتهای طبیعی و اغلب دوطرفه که در عکس شبیه شکستگی است.
- آسیب صفحه کف مفصل شست: پس از خم شدن شدید شست به بالا، با تورم و ناتوانی در کندن پا.
- نقرس مفصل شست: شروع حاد شبانه با قرمزی براق و درد بسیار شدید.
- زگیل کف پا در همان ناحیه: قطعشدن خطوط پوست یا نقاط تیره میتواند آن را مطرح کند؛ برای تشخیص و درمان به پزشک ارجاع میشود.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
درد استخوانهای کنجدی که با اصلاح کفش و برداشتن فشار بهتر نمیشود، باید نزد ارتوپد یا جراح پا ارزیابی شود. تصویربرداری برای رد شکستگی استرسی، نکروز و افتراق از استخوان دو تکه مادرزادی لازم است و تفسیر آن تخصص میخواهد، چون استخوان دو تکه یک یافته طبیعی است که به راحتی با شکستگی اشتباه میشود. شروع حاد پس از ضربه، ارجاع فوری میخواهد و شروع التهابی حاد باید از نظر نقرس بررسی شود. پودولوژیست میخچه روی این ناحیه را کاهش میدهد، پد با دریچه میسازد، درباره کفش کف سفت مشاوره میدهد و مهمتر از همه مشخص میکند که چه بخشی از درد پوستی است و چه بخشی نیست، اما تصویربرداری، تزریق و جراحی انجام نمیدهد.
مراقبت خانگی
- فعالیتهایی که روی پنجه فشار میآورند را برای چند هفته کم کنید؛ چند روز کافی نیست.
- کفش با کف سفت جلو و پاشنه کوتاه بپوشید و پای برهنه روی سطح سخت راه نروید.
- اگر پد با دریچه دارید، محل آن را تغییر ندهید و در صورت افزایش درد مراجعه کنید.
- کفش پاشنه بلند در دوره دردناک، این ناحیه را مستقیماً بارگذاری میکند.
- میخچه این ناحیه را خودتان با تیغ یا چسب اسیدی برندارید؛ فاصله تا استخوان کم است.
- اگر درد پس از یک پرش یا فرود ناگهانی شروع شده، پیش از هر کاری نزد پزشک بروید.
پیشگیری
- افزایش تدریجی حجم دویدن، پرش و تمرین روی پنجه.
- کفش با کف سفت جلو در ورزشهایی که کندن مکرر پا دارند.
- کاهش استفاده روزمره از پاشنه بلند.
- مدیریت پرتو اول پایین افتاده و کف پای گود با کمک متخصص کفی.
- کاهش زودهنگام ضایعه پوستی این ناحیه، پیش از آنکه خودش تبدیل به نقطه فشار شود.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 3 قسمت است: ارزیابی و افتراق، کار و پدگذاری، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
درد زیر شست پا نشانه چیست؟
شایعترین علتها، تحریک استخوانهای کنجدی زیر مفصل شست و میخچه یا پینه عمیق در همان ناحیه هستند. اگر درد با بالا بردن انگشت شست بیشتر شود و با فشار مستقیم روی همان نقطه بازتولید شود، منشا استخوانی محتملتر است. شروع ناگهانی پس از پرش یا فرود، ارزیابی فوری پزشکی میخواهد.
چطور بفهمم درد زیر شستم از میخچه است یا از استخوان؟
اگر پس از کاهش کنترلشده میخچه، درد بلافاصله و به شکل چشمگیر کم شود، منشا پوستی بوده است. اگر با وجود برداشتن کامل ضایعه، درد همانطور باقی بماند و با بالا بردن انگشت شست بیشتر شود، منشا استخوانی است و باید تصویربرداری شود. این آزمون در یک جلسه انجام میشود.
استخوان کنجدی دو تکه یعنی شکستگی؟
نه لزوما. در بخشی از افراد، استخوان کنجدی داخلی بهطور مادرزادی دو تکه است و این یک حالت طبیعی است که اغلب در هر دو پا دیده میشود. این یافته در عکس رادیولوژی میتواند شبیه شکستگی باشد و افتراق آن تخصص میخواهد. به همین دلیل تفسیر عکس با پزشک است، نه با خود بیمار.
برای درد استخوان کنجدی چه کفشی بپوشم؟
کفشی با کف جلویی سفت که به راحتی خم نشود و پاشنه کوتاه. کفش تخت و نرم روی سطح سخت، و کفش پاشنه بلند، هر دو این ناحیه را بیشتر بارگذاری میکنند. پد با دریچه که دقیقاً روی نقطه دردناک قرار بگیرد، بار را به اطراف منتقل میکند و در بسیاری از افراد تسکین محسوسی میدهد.
منابع
- Dedmond BT, Cory JW, McBryde A Jr. The hallucal sesamoid complex. J Am Acad Orthop Surg. 2006;14(13):745-753.
- Sims AL, Kurup HV. Painful sesamoid of the great toe. World J Orthop. 2014;5(2):146-150.
- Cohen BE. Hallux sesamoid disorders. Foot Ankle Clin. 2009;14(1):91-104.
- Boike A, Schnirring-Judge M, McMillin S. Sesamoid disorders of the first metatarsophalangeal joint. Clin Podiatr Med Surg. 2011;28(2):269-285.