اونیکاکسیس به افزایش ضخامت صفحه ناخن گفته میشود. ضربه و فشار تکراری، افزایش سن، قارچ یا بعضی بیماریهای پوستی میتوانند ظاهر مشابهی ایجاد کنند. ناخن ضخیم ممکن است در کفش دردناک شود یا کوتاهکردنش دشوار باشد؛ علت و روش مراقبت باید متناسب با شرایط فرد بررسی شود.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- زخم یا ترشح زیر ناخن که پس از کاهش ضخامت آشکار میشود.
- بیمار دیابتی یا با نوروپاتی که ناخن ضخیم و بدون درد دارد.
- ضخیمشدگی سریع یک ناخن در فرد جوان بدون سابقه ضربه.
- تغییر رنگ تیره یا نوار رنگی طولی زیر صفحه.
- درد شدید و مداوم که با کاهش ضخامت برطرف نمیشود.
- پای سرد و بدون نبض قابل لمس.
ضخیمشدگی ناخن چیست
اونیکاکسیس به معنای ضخیم شدن صفحه ناخن است، بدون آنکه شکل کلی ناخن منحرف یا پیچ خورده باشد. این ضخامت گاهی از خود صفحه ناخن میآید و گاهی از انباشت بافت شاخی زیر آن، یعنی هایپرکراتوز زیرناخنی. در نگاه از بیرون هر دو یکسان به نظر میرسند اما در کار عملی متفاوتاند. ناخن ضخیم شفافیت خود را از دست میدهد، زرد یا خاکستری میشود، لبه هایش لایهلایه میشود و در کفش به سقف جعبه انگشتان فشار میآورد. مشکل اصلی، درد فشاری و خطر زخم شدن بستر زیر آن است.
علتها
- ضربه مزمن و فشار مکرر: کفش تنگ یا کوتاه، پیاده روی طولانی، دویدن و ورزشهایی با ترمز و توقف مکرر.
- ضربه حاد قبلی به ناخن که به ماتریکس آسیب زده و اثر آن باقی مانده است.
- افزایش سن؛ ضخامت ناخن پا با سن بهطور طبیعی زیاد و رشد آن کند میشود.
- گردش خون ضعیف اندام تحتانی.
- عفونت قارچی ناخن؛ علت شایع است اما در بخش قابل توجهی از موارد، ضخامت منشا قارچی ندارد.
- پسوریازیس و سایر بیماریهای التهابی پوست.
- تغییر شکل انگشتان مانند شست کج و انگشت چکشی که فشار را به یک نقطه متمرکز میکند.
- برخی داروها و بیماریهای سیستمیک که ساختار کراتین را تغییر میدهند.
چرا نباید آن را نادیده گرفت
- ناخن ضخیم مانند یک درپوش سفت روی بستر عمل میکند و فشار کفش را مستقیماً به بستر منتقل میکند.
- زیر همین فشار، خونمردگی و در ادامه زخم فشاری ایجاد میشود که به دلیل ضخامت ناخن دیده نمیشود.
- در بیمار دیابتی یا با نوروپاتی، این زخم بدون درد پیش میرود و میتواند به عفونت عمقی برسد.
- ضخامت زیاد، صفحه را مستعد شکاف خوردن و شکستن میکند و شکاف میتواند به سمت ریشه پیش برود.
- ناخن ضخیم بستر مناسبی برای استقرار قارچ است؛ ضخامت و عفونت یکدیگر را تشدید میکنند.
- اگر رها شود، در طول سالها به ناخن قوچی تبدیل میشود که مدیریت آن سختتر است.
مدیریت
مدیریت ضخیمشدگی ناخن مکانیکی است: کاهش کنترلشده ضخامت با فرز و برداشتن بافت شاخی زیر صفحه، در جلسات منظم. هدف، رساندن ضخامت به حدی است که فشار کفش به بستر منتقل نشود و شکل ناخن انعطاف طبیعی خود را تا حدی بازیابد. نرمکنندههای حاوی اوره ضخامت را کاهش نمیدهند اما صفحه را نرمتر و کار مکانیکی را ایمنتر میکنند. اگر علت زمینهای، مانند کفش نامناسب یا تغییر شکل انگشت، اصلاح نشود ضخامت برمیگردد. در بیشتر افراد، فاصله مناسب جلسات ۸ تا ۱۲ هفته است و در بیماران پرخطر کوتاهتر.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- عفونت قارچی ناخن: ضخامت همراه با پودر شاخی زرد و مات و اغلب جدا شدن صفحه؛ افتراق با آزمایش.
- پسوریازیس ناخن: فرورفتگیهای سوزنی، لکه روغنی و درگیری چند ناخن با پوست یا مفاصل.
- ناخن قوچی: ضخامت همراه با انحراف و پیچخوردگی؛ مرحله پیشرفتهتر همین روند.
- پاکیونیشیای مادرزادی: ضخیمشدگی چند ناخن از کودکی همراه با ضخامت کف پا؛ نادر و نیازمند ارجاع.
- هایپرکراتوز زیرناخنی ساده: ضخامت از ماده زیر ناخن است نه از صفحه؛ لبه آزاد آن را نشان میدهد.
- لیکن پلان: نازک شدن به جای ضخیم شدن، با شیارهای طولی؛ الگوی متفاوت و نیازمند ارجاع فوری.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
ضخیمشدگی ناخن به خودی خود در حوزه پودولوژی است، اما تعیین اینکه علت آن عفونت قارچی، پسوریازیس یا بیماری دیگری است بر عهده پزشک است، به ویژه اگر قرار باشد دارویی مصرف شود. ضخیمشدگی سریع تک ناخن در فرد جوان، وجود توده یا تغییر رنگ تیره زیر ناخن، یا زخمی که پس از کاهش ضخامت پیدا میشود، باید نزد متخصص پوست بررسی شود. در بیماران دیابتی و افراد با گردش خون ضعیف، مراقبت از ناخن ضخیم بخشی از برنامه پیشگیری از زخم پاست و باید هماهنگ با تیم درمان بیمار انجام شود.
مراقبت خانگی
- بین جلسات، صفحه را با ناخن گیر معمولی نتراشید و کوتاه کردن را به لبه آزاد محدود کنید.
- شبها روغن نفوذکننده ناخن را روی صفحه ماساژ دهید تا لایهلایه شدن کمتر شود.
- فوم کراتولیتیک را طبق دستور و فقط روی صفحه ناخن استفاده کنید، نه روی پوست ترکخورده.
- کفش با ارتفاع کافی در ناحیه انگشتان بپوشید و اندازه کفش را در انتهای روز انتخاب کنید.
- در ورزش، بند کفش را طوری ببندید که پا در سرازیری به جلو سر نخورد.
- هر تغییر رنگ تیره یا درد جدید زیر ناخن را گزارش کنید.
پیشگیری
- انتخاب کفش با فضای کافی و پرهیز از ضربه مزمن به ناخن.
- کوتاه کردن منظم و صاف ناخن پا.
- مدیریت زودهنگام ضخامت پیش از آنکه به ناخن قوچی برسد.
- کنترل عفونت قارچی پوست و ناخن.
- بررسی الگوی راه رفتن و اصلاح تغییر شکل انگشتان در صورت نیاز.
- معاینه دورهای پا در دیابت و بیماری عروق محیطی.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 5 قسمت است: ارزیابی پیش از کار، توالی مداخله، انتخاب فرز و تنظیمات، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
چرا ناخن شست پام کلفت شده؟
شایعترین علتها ضربه مزمن و فشار کفش، آسیب قبلی به ریشه ناخن، افزایش سن و گردش خون ضعیف است. عفونت قارچی هم میتواند علت باشد اما همیشه در کار نیست. اگر فقط یک ناخن ضخیم شده، معمولاً علت مکانیکی و موضعی است و بررسی کفش اولین قدم است.
ناخن کلفت پا را چطور نازک کنیم؟
با کاهش کنترلشده ضخامت توسط فرز در جلسات منظم، همراه با برداشتن بافت شاخی زیر ناخن. نرمکنندههای اوره دار کار را ایمنتر میکنند اما به تنهایی ضخامت را کم نمیکنند. تراشیدن خانگی با ناخن گیر یا سوهان درشت، شکاف و آسیب به بستر ایجاد میکند.
ضخیم شدن ناخن حتما قارچ است؟
خیر. ضربه، پسوریازیس و تغییرات وابسته به سن نیز میتوانند ناخن را ضخیم و زرد کنند. پزشک در صورت نیاز از آزمایشهای قارچشناسی یا بررسی بافت ناخن برای تأیید علت استفاده میکند، بهویژه پیش از درمان خوراکی.
ناخن ضخیم چند وقت یک بار باید تراشیده شود؟
معمولاً هر ۸ تا ۱۲ هفته، بسته به سرعت رشد ناخن. در بیماران دیابتی، افراد با گردش خون ضعیف و کسانی که سابقه زخم زیر ناخن دارند، فاصله ۶ تا ۸ هفته مناسبتر است. اگر فاصله طولانی شود، فشار به بستر برمیگردد و خطر زخم بالا میرود.
منابع
- Baran R, de Berker DAR, Holzberg M, Piraccini BM, Richert B, Thomas L (eds). Baran and Dawber's Diseases of the Nails and their Management. 5th ed. Wiley-Blackwell; 2019.
- Abdullah L, Abbas O. Common nail changes and disorders in older people: diagnosis and management. Can Fam Physician. 2011;57(2):173-181.
- Singh G, Haneef NS, Uday A. Nail changes and disorders among the elderly. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2005;71(6):386-392.
- Bristow IR, Baran R. Topical and oral treatments for onychomycosis and the role of nail debridement. (مروری بر نقش کاهش مکانیکی ناخن؛ منبع پیش از انتشار بازبینی شود.)