ضخیم شدگی ناخن (اونیکاکسیس)
ضخیم شدن ناخن یا اونیکاکسیس، افزایش ضخامت صفحه ناخن بدون انحراف است و بیشتر از ضربه مزمن، فشار کفش و افزایش سن ناشی میشود. قارچ همیشه علت نیست. مدیریت آن کاهش منظم ضخامت با فرز است تا فشار از بستر ناخن برداشته شود.
ارزیابی و مراقبت این عارضه در همین مرکز انجام میشود.
این صفحه آموزشی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمیگیرد.
اونیکاکسیس یعنی افزایش ضخامت صفحه ناخن بدون انحراف یا پیچ خوردگی. علت آن معمولاً ضربه مزمن، فشار کفش، افزایش سن یا بیماریهای پوستی است و قارچ همیشه در کار نیست. اگر رها شود به ناخن قوچی و به زخم فشاری بستر میانجامد؛ کاهش منظم و کنترل شده ضخامت، درد را برمی دارد و از عوارض جلوگیری میکند.
ضخیم شدگی ناخن چیست
اونیکاکسیس به معنای ضخیم شدن صفحه ناخن است، بدون آنکه شکل کلی ناخن منحرف یا پیچ خورده باشد. این ضخامت گاهی از خود صفحه ناخن میآید و گاهی از انباشت بافت شاخی زیر آن، یعنی هایپرکراتوز زیرناخنی. در نگاه از بیرون هر دو یکسان به نظر میرسند اما در کار عملی متفاوت اند. ناخن ضخیم شفافیت خود را از دست میدهد، زرد یا خاکستری میشود، لبه هایش لایه لایه میشود و در کفش به سقف جعبه انگشتان فشار میآورد. مشکل اصلی، درد فشاری و خطر زخم شدن بستر زیر آن است.
علتها
- ضربه مزمن و فشار مکرر: کفش تنگ یا کوتاه، پیاده روی طولانی، دویدن و ورزشهایی با ترمز و توقف مکرر.
- ضربه حاد قبلی به ناخن که به ماتریکس آسیب زده و اثر آن باقی مانده است.
- افزایش سن؛ ضخامت ناخن پا با سن به طور طبیعی زیاد و رشد آن کند میشود.
- گردش خون ضعیف اندام تحتانی.
- عفونت قارچی ناخن؛ علت شایع است اما در بخش قابل توجهی از موارد، ضخامت منشأ قارچی ندارد.
- پسوریازیس و سایر بیماریهای التهابی پوست.
- تغییر شکل انگشتان مانند شست کج و انگشت چکشی که فشار را به یک نقطه متمرکز میکند.
- برخی داروها و بیماریهای سیستمیک که ساختار کراتین را تغییر میدهند.
چرا نباید آن را نادیده گرفت
- ناخن ضخیم مانند یک درپوش سفت روی بستر عمل میکند و فشار کفش را مستقیماً به بستر منتقل میکند.
- زیر همین فشار، خون مردگی و در ادامه زخم فشاری ایجاد میشود که به دلیل ضخامت ناخن دیده نمیشود.
- در بیمار دیابتی یا با نوروپاتی، این زخم بدون درد پیش میرود و میتواند به عفونت عمقی برسد.
- ضخامت زیاد، صفحه را مستعد شکاف خوردن و شکستن میکند و شکاف میتواند به سمت ریشه پیش برود.
- ناخن ضخیم بستر مناسبی برای استقرار قارچ است؛ ضخامت و عفونت یکدیگر را تشدید میکنند.
- اگر رها شود، در طول سالها به ناخن قوچی تبدیل میشود که مدیریت آن سخت تر است.
مدیریت
مدیریت ضخیم شدگی ناخن مکانیکی است: کاهش کنترل شده ضخامت با فرز و برداشتن بافت شاخی زیر صفحه، در جلسات منظم. هدف، رساندن ضخامت به حدی است که فشار کفش به بستر منتقل نشود و شکل ناخن انعطاف طبیعی خود را تا حدی بازیابد. نرم کنندههای حاوی اوره ضخامت را کاهش نمیدهند اما صفحه را نرم تر و کار مکانیکی را ایمن تر میکنند. اگر علت زمینهای، مانند کفش نامناسب یا تغییر شکل انگشت، اصلاح نشود ضخامت برمی گردد. در بیشتر افراد، فاصله مناسب جلسات ۸ تا ۱۲ هفته است و در بیماران پرخطر کوتاه تر.
نشانههای هشدار — همین امروز به پزشک مراجعه کنید
- زخم یا ترشح زیر ناخن که پس از کاهش ضخامت آشکار میشود.
- بیمار دیابتی یا با نوروپاتی که ناخن ضخیم و بدون درد دارد.
- ضخیم شدگی سریع یک ناخن در فرد جوان بدون سابقه ضربه.
- تغییر رنگ تیره یا نوار رنگی طولی زیر صفحه.
- درد شدید و مداوم که با کاهش ضخامت برطرف نمیشود.
- پای سرد و بدون نبض قابل لمس.
تشخیص افتراقی — با چه چیزی اشتباه میشود
- عفونت قارچی ناخن: ضخامت همراه با پودر شاخی زرد و مات و اغلب جدا شدن صفحه؛ افتراق با آزمایش.
- پسوریازیس ناخن: فرورفتگیهای سوزنی، لکه روغنی و درگیری چند ناخن با پوست یا مفاصل.
- ناخن قوچی: ضخامت همراه با انحراف و پیچ خوردگی؛ مرحله پیشرفته تر همین روند.
- پاکیونیشیای مادرزادی: ضخیم شدگی چند ناخن از کودکی همراه با ضخامت کف پا؛ نادر و نیازمند ارجاع.
- هایپرکراتوز زیرناخنی ساده: ضخامت از ماده زیر ناخن است نه از صفحه؛ لبه آزاد آن را نشان میدهد.
- لیکن پلان: نازک شدن به جای ضخیم شدن، با شیارهای طولی؛ الگوی متفاوت و نیازمند ارجاع فوری.
ارجاع — به چه کسی و چرا
ضخیم شدگی ناخن به خودی خود در حوزه پودولوژی است، اما تعیین اینکه علت آن عفونت قارچی، پسوریازیس یا بیماری دیگری است بر عهده پزشک است، به ویژه اگر قرار باشد دارویی مصرف شود. ضخیم شدگی سریع تک ناخن در فرد جوان، وجود توده یا تغییر رنگ تیره زیر ناخن، یا زخمی که پس از کاهش ضخامت پیدا میشود، باید نزد متخصص پوست بررسی شود. در بیماران دیابتی و افراد با گردش خون ضعیف، مراقبت از ناخن ضخیم بخشی از برنامه پیشگیری از زخم پاست و باید هماهنگ با تیم درمان بیمار انجام شود.
مراقبت خانگی
- بین جلسات، صفحه را با ناخن گیر معمولی نتراشید و کوتاه کردن را به لبه آزاد محدود کنید.
- شبها روغن نفوذکننده ناخن را روی صفحه ماساژ دهید تا لایه لایه شدن کمتر شود.
- فوم کراتولیتیک را طبق دستور و فقط روی صفحه ناخن استفاده کنید، نه روی پوست ترک خورده.
- کفش با ارتفاع کافی در ناحیه انگشتان بپوشید و اندازه کفش را در انتهای روز انتخاب کنید.
- در ورزش، بند کفش را طوری ببندید که پا در سرازیری به جلو سُر نخورد.
- هر تغییر رنگ تیره یا درد جدید زیر ناخن را گزارش کنید.
پیشگیری
- انتخاب کفش با فضای کافی و پرهیز از ضربه مزمن به ناخن.
- کوتاه کردن منظم و صاف ناخن پا.
- مدیریت زودهنگام ضخامت پیش از آنکه به ناخن قوچی برسد.
- کنترل عفونت قارچی پوست و ناخن.
- بررسی الگوی راه رفتن و اصلاح تغییر شکل انگشتان در صورت نیاز.
- معاینه دورهای پا در دیابت و بیماری عروق محیطی.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 5 قسمت است: ارزیابی پیش از کار، توالی مداخله، انتخاب فرز و تنظیمات، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
برای دانشآموختگان دوره رایگان است.پرسشهای پرتکرار
چرا ناخن شست پام کلفت شده؟
شایع ترین علتها ضربه مزمن و فشار کفش، آسیب قبلی به ریشه ناخن، افزایش سن و گردش خون ضعیف است. عفونت قارچی هم میتواند علت باشد اما همیشه در کار نیست. اگر فقط یک ناخن ضخیم شده، معمولاً علت مکانیکی و موضعی است و بررسی کفش اولین قدم است.
ناخن کلفت پا را چطور نازک کنیم؟
با کاهش کنترل شده ضخامت توسط فرز در جلسات منظم، همراه با برداشتن بافت شاخی زیر ناخن. نرم کنندههای اوره دار کار را ایمن تر میکنند اما به تنهایی ضخامت را کم نمیکنند. تراشیدن خانگی با ناخن گیر یا سوهان درشت، شکاف و آسیب به بستر ایجاد میکند.
ضخیم شدن ناخن حتماً قارچ است؟
خیر. بخش قابل توجهی از ناخنهای ضخیم و زرد قارچی نیستند. ضربه، پسوریازیس و سن همین ظاهر را میسازند. تنها راه تشخیص قطعی، آزمایش میکولوژی است و این آزمایش زمانی ضروری میشود که قرار باشد داروی ضدقارچ شروع شود.
ناخن ضخیم چند وقت یک بار باید تراشیده شود؟
معمولاً هر ۸ تا ۱۲ هفته، بسته به سرعت رشد ناخن. در بیماران دیابتی، افراد با گردش خون ضعیف و کسانی که سابقه زخم زیر ناخن دارند، فاصله ۶ تا ۸ هفته مناسب تر است. اگر فاصله طولانی شود، فشار به بستر برمی گردد و خطر زخم بالا میرود.
- تاریخ انتشار
- آخرین بهروزرسانی
- آخرین بازنگری
- — مهشید حسینی
منابع
- Baran R, de Berker DAR, Holzberg M, Piraccini BM, Richert B, Thomas L (eds). Baran and Dawber's Diseases of the Nails and their Management. 5th ed. Wiley-Blackwell; 2019.
- Abdullah L, Abbas O. Common nail changes and disorders in older people: diagnosis and management. Can Fam Physician. 2011;57(2):173-181.
- Singh G, Haneef NS, Uday A. Nail changes and disorders among the elderly. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2005;71(6):386-392.
- Bristow IR, Baran R. Topical and oral treatments for onychomycosis and the role of nail debridement. (مروری بر نقش کاهش مکانیکی ناخن؛ منبع پیش از انتشار بازبینی شود.)