ناخن فرورفته (اونیکوکریپتوزیس)
ناخن فرورفته یعنی فشار یا فرو رفتن لبه صفحه ناخن در بافت نرم شیار کناری که درد و التهاب میسازد. مراحل ابتدایی با پاکسازی شیار، صاف کردن لبه و سیستم اصلاح شکل ناخن مدیریت میشود. وجود چرک یا بافت گرانوله یعنی مراجعه به پزشک.
ارزیابی و مراقبت این عارضه در همین مرکز انجام میشود.
این صفحه آموزشی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمیگیرد.
ناخن فرورفته زمانی رخ میدهد که لبه صفحه ناخن به دیواره نرم شیار کناری فشار بیاورد یا در آن فرو رود و التهاب، درد و گاهی بافت گرانوله ایجاد کند. علت آن ترکیبی از کوتاه کردن نادرست ناخن، فشار کفش، تعریق و شکل ذاتی ناخن است. مراحل اولیه و متوسط با اصلاح مکانیکی، پاکسازی شیار و سیستمهای اصلاح شکل ناخن مدیریت میشود؛ مرحله چرکی و بافت گرانوله نیازمند ارزیابی پزشک است.
چه اتفاقی میافتد
در ناخن فرورفته، لبه کناری صفحه ناخن به بافت نرم شیار کناری فشار میآورد. پوست ابتدا فشرده و ملتهب میشود، سپس ممکن است لبه ناخن یا یک تکه شکسته از آن (اسپیکول) پوست را سوراخ کند. از این لحظه، بدن ناخن را یک جسم خارجی میبیند: التهاب بیشتر میشود، مایع و گاه چرک ترشح میشود و بافت گرانوله قرمز و آسان خونریزی دهنده رشد میکند. این چرخه خودبه خود متوقف نمیشود، چون عامل ایجادکننده یعنی فشار لبه ناخن سر جای خود باقی است.
علتها
- کوتاه کردن گرد ناخن یا کوتاه کردن بیش از حد گوشهها؛ شایع ترین علت و تقریباً همیشه قابل پیشگیری.
- کندن یا پاره کردن ناخن به جای کوتاه کردن، که یک زائده تیز در عمق شیار باقی میگذارد.
- کفش تنگ یا نوک باریک، جوراب کوتاه و فشار مداوم به لبههای ناخن.
- تعریق زیاد پا؛ پوست خیس نرم و آسیب پذیر میشود و لبه ناخن راحت تر در آن فرو میرود.
- شکل ذاتی ناخن: ناخن پهن، ناخن با انحنای عرضی زیاد و ناخن انبری.
- ضربه، مانند برخورد توپ یا افتادن جسم روی شست، و ورزشهایی با ترمز مکرر مثل فوتبال و تنیس.
- تغییر شکل انگشت و شست کج (هالوکس والگوس) که جهت فشار را عوض میکند.
- چاقی، بارداری و ادم پا که حجم بافت نرم اطراف ناخن را زیاد میکند.
- برخی داروها، از جمله رتینوئیدهای خوراکی و مهارکنندههای EGFR، که بافت اطراف ناخن را شکننده و مستعد میکنند.
مراحل
| مرحله یک: التهاب | درد هنگام فشار، قرمزی و تورم خفیف لبه ناخن، بدون ترشح. بهترین زمان برای مداخله. |
|---|---|
| مرحله دو: آبسه | درد ضربان دار، تورم بیشتر، ترشح یا چرک. عفونت وارد شده است و ارزیابی پزشکی لازم میشود. |
| مرحله سه: بافت گرانوله | بافت گوشتی قرمز که روی لبه ناخن رشد میکند، به کوچک ترین تماس خونریزی میکند و ترشح مزمن دارد. |
| مرحله چهار: تغییر شکل مزمن | درگیری هر دو لبه، ضخیم شدن چین کناری و تغییر شکل دائمی صفحه ناخن. |
پودولوژیست چه میکند
- شیار کناری را از آوار شاخی و اسپیکول پاک میکند و منشأ فشار را برمی دارد.
- لبه ناخن را اصلاح و صاف میکند تا نقطه فشار حذف شود، بدون کوتاه کردن گوشهها تا عمق شیار.
- در صورت لزوم فاصله انداز یا محافظ موقت بین صفحه ناخن و بافت نرم قرار میدهد.
- برای ناخن با انحنای زیاد یا موارد تکرارشونده، از سیستمهای ثبت شده اصلاح شکل ناخن (بریس) استفاده میکند تا در طول ماهها انحنای صفحه کم شود.
- شکل درست کوتاه کردن ناخن و انتخاب کفش را آموزش میدهد؛ بدون این بخش، مشکل برمی گردد.
- برنامه پیگیری تعیین میکند تا رشد ناخن در مسیر اصلاح شده کنترل شود.
کجا کار از پودولوژی خارج میشود
خارج کردن جراحی لبه ناخن، برداشتن بافت گرانوله، بی حسی موضعی، تخریب ماتریکس با فنل یا لیزر و تجویز آنتی بیوتیک خوراکی، همگی اقدام پزشکی هستند و توسط پزشک انجام میشوند. اگر چرک، تب، قرمزی گسترده یا بافت گرانوله وجود داشته باشد، پرونده در همان جلسه به پزشک ارجاع میشود. در بیمار دیابتی یا با گردش خون ضعیف، آستانه ارجاع پایین تر است، چون یک زخم کوچک کنار ناخن میتواند به عفونت جدی پا تبدیل شود.
درباره سیستمهای اصلاح شکل ناخن (بریس)
بریس ناخن یک قطعه فلزی یا کامپوزیت است که روی صفحه ناخن نصب میشود و با کشش مداوم و ملایم، انحنای عرضی ناخن را در طول ماهها کاهش میدهد. این روش دردناک نیست، بی حسی نمیخواهد و ناخن را سر جایش نگه میدارد. در این مرکز فقط سیستمهای ثبت شده و دارای شماره ثبت اختراع استفاده میشوند و از قطعات دست ساز یا کپی استفاده نمیشود. باید صادق بود: شواهد بالینی مقایسهای درباره بریس محدودتر از شواهد روشهای جراحی است و اثر آن تا زمانی پایدار میماند که علت زمینهای، یعنی نحوه کوتاه کردن ناخن و فشار کفش، اصلاح شده باشد.
نشانههای هشدار — همین امروز به پزشک مراجعه کنید
- چرک، ترشح بدبو یا تب.
- قرمزی که از انگشت فراتر میرود یا خط قرمز به سمت مچ و ساق.
- بافت گرانوله خونریزی دهنده.
- درد شدید و ضربان دار شبانه.
- بیمار دیابتی، بیمار دیالیزی، بیمار پیوندی یا تحت شیمی درمانی با هر درجهای از التهاب کنار ناخن.
- پای سرد و بدون نبض قابل لمس.
- ضایعه گوشتی کنار ناخن که با وجود مدیریت درست ماهها باقی میماند.
تشخیص افتراقی — با چه چیزی اشتباه میشود
- پارونیشیای حاد: التهاب و چرک اطراف ناخن بدون فرو رفتن لبه صفحه؛ منشأ آن ضربه یا کندن کوتیکول است.
- رترونیشیا: التهاب چین پشتی ناخن و توقف رشد؛ لبههای کناری آزادند و مشکل در قاعده ناخن است.
- ناخن انبری: انحنای عرضی شدید که بستر را میفشارد؛ ممکن است بدون سوراخ شدن پوست هم بسیار دردناک باشد.
- اگزوستوز زیرناخنی: برجستگی استخوانی زیر ناخن که ناخن را بالا میبرد؛ در جوانان و با درد مقاوم مطرح است و به تصویربرداری نیاز دارد.
- زگیل اطراف ناخن: ضایعه گوشتی با نقاط سیاه ریز؛ ویروسی است و در این مرکز درمان نمیشود.
- ملانوم آملانوتیک: ضایعه گوشتی مقاوم کنار ناخن که به درمان پاسخ نمیدهد؛ باید در ذهن بماند و ارجاع شود.
ارجاع — به چه کسی و چرا
هر ناخن فرورفتهای که چرک، بافت گرانوله، تب یا قرمزی گسترده دارد باید نزد پزشک برود؛ درمان آن ممکن است به تخلیه، آنتی بیوتیک یا برداشتن جراحی لبه ناخن نیاز داشته باشد. اگر عود مکرر باشد و با اصلاح مکانیکی و بریس کنترل نشود، پزشک میتواند گزینههای قطعی مانند برداشتن نوار کناری ناخن همراه با تخریب همان بخش ماتریکس را مطرح کند. در بیماران دیابتی، تحت درمان سرکوب ایمنی یا با گردش خون ضعیف، ارجاع زودهنگام قاعده است نه استثنا. پودولوژیست در همه این موارد نقش پیشگیری، اصلاح شکل ناخن، کاهش فشار و پیگیری را ادامه میدهد.
مراقبت خانگی
- ناخن پا را صاف کوتاه کنید، هم تراز با نوک انگشت، و گوشهها را نه کوتاه کنید نه گرد.
- ناخن را نکنید و نکشید؛ همیشه با ناخن گیر یا نیپر تمیز کوتاه کنید.
- روزی یک بار پا را در آب ولرم و نمکی چند دقیقه بگذارید و بعد کاملاً خشک کنید (در دیابت فقط با تأیید پزشک).
- جوراب و کفش گشاد بپوشید تا فشار روی لبه ناخن کم شود.
- پنبه یا فتیلهای که پودولوژیست گذاشته را خیس نگه ندارید و طبق زمان تعیین شده تعویض کنید.
- با سوزن، قیچی یا وسیله تیز به شیار کناری دست نزنید.
- اگر ترشح، درد ضربان دار یا تب پیدا شد، منتظر جلسه بعد نمانید و همان روز به پزشک مراجعه کنید.
پیشگیری
- کوتاه کردن صاف ناخن و پرهیز از کوتاه کردن گوشهها؛ مؤثرترین اقدام پیشگیرانه.
- کفش با پنجه پهن و فضای کافی؛ اندازهگیری کفش در انتهای روز که پا بزرگ تر است.
- کنترل تعریق پا و خشک نگه داشتن بین انگشتان.
- اصلاح ناخن با انحنای زیاد پیش از آنکه به پوست فشار بیاورد.
- در ورزشهای پرضربه، کفش با فضای مناسب برای شست و کوتاه نگه داشتن ناخنها.
- مراجعه دورهای در افرادی که سابقه عود مکرر دارند.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 6 قسمت است: ارزیابی پیش از کار، توالی مداخله در مرحله یک و ابتدای مرحله دو بدون چرک، انتخاب ابزار، بریس: ملاحظات عملی، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
برای دانشآموختگان دوره رایگان است.پرسشهای پرتکرار
ناخن فرورفته در گوشت را چطور درست کنیم؟
با برداشتن فشار لبه ناخن از روی بافت نرم. پودولوژیست شیار کناری را پاک میکند، اسپیکول را برمی دارد و لبه را صاف میکند؛ در ناخن با انحنای زیاد، سیستم اصلاح شکل ناخن نصب میشود. اگر چرک یا بافت گرانوله وجود داشته باشد، ابتدا باید پزشک ارزیابی کند. کوتاه کردن صاف ناخن، از عود جلوگیری میکند.
بریدن V شکل وسط ناخن جواب میدهد؟
خیر. این کار بر جهت رشد ناخن اثری ندارد. ناخن از ماتریکس در قاعده رشد میکند و شکافی که در لبه آزاد ایجاد میشود، فشار لبههای کناری را تغییر نمیدهد. تنها نتیجه آن، ضعیف شدن صفحه و گاهی شکاف خوردن آن است.
ناخن فرورفته چرک کرده چه کار کنم؟
همان روز به پزشک مراجعه کنید. چرک یعنی عفونت وارد بافت شده و ممکن است به تخلیه یا آنتی بیوتیک نیاز باشد. تا آن زمان پا را تمیز و خشک نگه دارید، کفش گشاد بپوشید و با سوزن یا قیچی به آن دست نزنید. اگر دیابت دارید، این مراجعه فوری است.
بریس ناخن دردناک است و چقدر طول میکشد؟
نصب بریس دردناک نیست و بی حسی نمیخواهد. اغلب مراجعان بلافاصله کاهش فشار را حس میکنند. دوره استفاده معمولاً چند ماه است و بسته به سرعت رشد ناخن و شدت انحنا تنظیم میشود. بریس در طول این مدت باید بازبینی و گاهی تعویض شود.
ناخن فرورفته دوباره برمی گردد؟
اگر علت آن اصلاح نشود، بله. شایع ترین علت عود، کوتاه کردن گرد ناخن و کوتاه کردن گوشه هاست. کفش تنگ و تعریق زیاد هم نقش دارند. در ناخنهایی که انحنای عرضی زیادی دارند، بدون اصلاح شکل صفحه، احتمال بازگشت بالا میماند.
- تاریخ انتشار
- آخرین بهروزرسانی
- آخرین بازنگری
- — مهشید حسینی
منابع
- Haneke E. Controversies in the treatment of ingrown nails. Dermatol Res Pract. 2012;2012:783924.
- Mayeaux EJ Jr, Carter C, Murphy TE. Ingrown Toenail Management. Am Fam Physician. 2019;100(3):158-164.
- Eekhof JA, Van Wijk B, Knuistingh Neven A, van der Wouden JC. Interventions for ingrowing toenails. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(4):CD001541.
- Baran R, de Berker DAR, Holzberg M, Piraccini BM, Richert B, Thomas L (eds). Baran and Dawber's Diseases of the Nails and their Management. 5th ed. Wiley-Blackwell; 2019.
- Erdogan FG. A quantitative method for measuring forces applied by nail braces. J Am Podiatr Med Assoc. 2016;106(2):109-112.