ناخن فرورفته زمانی ایجاد میشود که لبه ناخن به پوست کناری فشار بیاورد و درد، قرمزی یا تورم ایجاد کند. کوتاهکردن نادرست، فشار کفش و فرم ناخن میتوانند در آن نقش داشته باشند. وجود چرک، بافت برجسته و خونریزیدهنده یا قرمزی رو به گسترش به بررسی پزشک نیاز دارد.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- چرک، ترشح بدبو یا تب.
- قرمزی که از انگشت فراتر میرود یا خط قرمز به سمت مچ و ساق.
- بافت گرانوله خونریزیدهنده.
- درد شدید و ضرباندار شبانه.
- بیمار دیابتی، بیمار دیالیزی، بیمار پیوندی یا تحت شیمی درمانی با هر درجهای از التهاب کنار ناخن.
- پای سرد و بدون نبض قابل لمس.
- ضایعه گوشتی کنار ناخن که با وجود مدیریت درست ماهها باقی میماند.
چه اتفاقی میافتد
در ناخن فرورفته، لبه کناری صفحه ناخن به بافت نرم شیار کناری فشار میآورد. پوست ابتدا فشرده و ملتهب میشود، سپس ممکن است لبه ناخن یا یک تکه شکسته از آن (اسپیکول) پوست را سوراخ کند. از این لحظه، بدن ناخن را یک جسم خارجی میبیند: التهاب بیشتر میشود، مایع و گاه چرک ترشح میشود و بافت گرانوله قرمز و آسان خونریزیدهنده رشد میکند. این چرخه خودبهخود متوقف نمیشود، چون عامل ایجادکننده یعنی فشار لبه ناخن سر جای خود باقی است.
علتها
- کوتاه کردن گرد ناخن یا کوتاه کردن بیش از حد گوشهها؛ شایعترین علت و تقریبا همیشه قابل پیشگیری.
- کندن یا پاره کردن ناخن به جای کوتاه کردن، که یک زائده تیز در عمق شیار باقی میگذارد.
- کفش تنگ یا نوک باریک، جوراب کوتاه و فشار مداوم به لبههای ناخن.
- تعریق زیاد پا؛ پوست خیس نرم و آسیبپذیر میشود و لبه ناخن راحتتر در آن فرو میرود.
- شکل ذاتی ناخن: ناخن پهن، ناخن با انحنای عرضی زیاد و ناخن انبری.
- ضربه، مانند برخورد توپ یا افتادن جسم روی شست، و ورزشهایی با ترمز مکرر مثل فوتبال و تنیس.
- تغییر شکل انگشت و شست کج (هالوکس والگوس) که جهت فشار را عوض میکند.
- چاقی، بارداری و ادم پا که حجم بافت نرم اطراف ناخن را زیاد میکند.
- برخی داروها، از جمله رتینوئیدهای خوراکی و مهارکنندههای EGFR، که بافت اطراف ناخن را شکننده و مستعد میکنند.
مراحل
| مرحله یک: التهاب | درد هنگام فشار، قرمزی و تورم خفیف لبه ناخن، بدون ترشح. بهترین زمان برای مداخله. |
|---|---|
| مرحله دو: آبسه | درد ضرباندار، تورم بیشتر، ترشح یا چرک. عفونت وارد شده است و ارزیابی پزشکی لازم میشود. |
| مرحله سه: بافت گرانوله | بافت گوشتی قرمز که روی لبه ناخن رشد میکند، به کوچکترین تماس خونریزی میکند و ترشح مزمن دارد. |
| مرحله چهار: تغییر شکل مزمن | درگیری هر دو لبه، ضخیم شدن چین کناری و تغییر شکل دائمی صفحه ناخن. |
محدوده مراقبت غیرپزشکی
- شرح حال و مشاهده نشانههای قابلدیدن، بدون تشخیصگذاری یا کاوش شیار.
- کاهش فشار کفش و آموزش کوتاهکردن صاف ناخن.
- مرتبکردن محافظهکارانه لبه آزاد و فقط در بخش کاملاً قابلمشاهده.
- پرهیز از ورود ابزار زیر چین ناخن یا بریدن گوشه پنهان.
- بررسی امکان تیپینگ یا محافظ غیرتهاجمی فقط روی پوست سالم و بدون التهاب.
- توصیه مراجعه پزشکی در صورت درد شدید، ترشح، بافت برجسته یا عود مکرر.
کجا کار از پودولوژی خارج میشود
خارج کردن جراحی لبه ناخن، برداشتن بافت گرانوله، بیحسی موضعی، تخریب ماتریکس با فنل یا لیزر و تجویز آنتیبیوتیک خوراکی، همگی اقدام پزشکی هستند و توسط پزشک انجام میشوند. اگر چرک، تب، قرمزی گسترده یا بافت گرانوله وجود داشته باشد، پرونده در همان جلسه به پزشک ارجاع میشود. در بیمار دیابتی یا با گردش خون ضعیف، آستانه ارجاع پایینتر است، چون یک زخم کوچک کنار ناخن میتواند به عفونت جدی پا تبدیل شود.
درباره سیستمهای اصلاح شکل ناخن (بریس)
سیستم اصلاح فرم ناخن میتواند در بعضی موارد مناسب و غیرملتهب، فشار کناره را بهتدریج تغییر دهد. انتخاب سیستم، مقدار نیرو و پیگیری باید مطابق دستور سازنده و پس از بررسی سلامت صفحه و پوست انجام شود. نتیجه و زمان پاسخ میان افراد متفاوت است؛ زخم، عفونت، جداشدگی قابلتوجه یا درد غیرعادی، موارد منع و نیازمند ارجاعاند.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- پارونیشیای حاد: التهاب و چرک اطراف ناخن بدون فرو رفتن لبه صفحه؛ منشا آن ضربه یا کندن کوتیکول است.
- رترونیشیا: التهاب چین پشتی ناخن و توقف رشد؛ لبههای کناری آزادند و مشکل در قاعده ناخن است.
- ناخن انبری: انحنای عرضی شدید که بستر را میفشارد؛ ممکن است بدون سوراخ شدن پوست هم بسیار دردناک باشد.
- اگزوستوز زیرناخنی: برجستگی استخوانی زیر ناخن که ناخن را بالا میبرد؛ در جوانان و با درد مقاوم مطرح است و به تصویربرداری نیاز دارد.
- زگیل اطراف ناخن: ضایعهای ویروسی که برای تشخیص و درمان به پزشک ارجاع میشود.
- ملانوم آملانوتیک: ضایعه گوشتی مقاوم کنار ناخن که به درمان پاسخ نمیدهد؛ باید در ذهن بماند و ارجاع شود.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
هر ناخن فرورفتهای که چرک، بافت گرانوله، تب یا قرمزی گسترده دارد باید نزد پزشک برود؛ درمان آن ممکن است به تخلیه، آنتیبیوتیک یا برداشتن جراحی لبه ناخن نیاز داشته باشد. اگر عود مکرر باشد و با اصلاح مکانیکی و بریس کنترل نشود، پزشک میتواند گزینههای قطعی مانند برداشتن نوار کناری ناخن همراه با تخریب همان بخش ماتریکس را مطرح کند. در بیماران دیابتی، تحت درمان سرکوب ایمنی یا با گردش خون ضعیف، ارجاع زودهنگام قاعده است نه استثنا. پودولوژیست در همه این موارد نقش پیشگیری، اصلاح شکل ناخن، کاهش فشار و پیگیری را ادامه میدهد.
مراقبت خانگی
- ناخن پا را صاف کوتاه کنید، همتراز با نوک انگشت، و گوشهها را نه کوتاه کنید نه گرد.
- ناخن را نکنید و نکشید؛ همیشه با ناخن گیر یا نیپر تمیز کوتاه کنید.
- پا را تمیز و خشک نگه دارید و از خیساندن طولانی یا محلولهای خانگی خودداری کنید؛ در دیابت دستور پزشک را دنبال کنید.
- جوراب و کفش گشاد بپوشید تا فشار روی لبه ناخن کم شود.
- پنبه یا فتیلهای که پودولوژیست گذاشته را خیس نگه ندارید و طبق زمان تعیین شده تعویض کنید.
- با سوزن، قیچی یا وسیله تیز به شیار کناری دست نزنید.
- اگر ترشح، درد ضرباندار یا تب پیدا شد، منتظر جلسه بعد نمانید و همان روز به پزشک مراجعه کنید.
پیشگیری
- کوتاه کردن صاف ناخن و پرهیز از کوتاه کردن گوشهها؛ مؤثرترین اقدام پیشگیرانه.
- کفش با پنجه پهن و فضای کافی؛ اندازهگیری کفش در انتهای روز که پا بزرگتر است.
- کنترل تعریق پا و خشک نگه داشتن بین انگشتان.
- اصلاح ناخن با انحنای زیاد پیش از آنکه به پوست فشار بیاورد.
- در ورزشهای پرضربه، کفش با فضای مناسب برای شست و کوتاه نگه داشتن ناخنها.
- مراجعه دورهای در افرادی که سابقه عود مکرر دارند.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 6 قسمت است: ارزیابی پیش از کار، توالی مداخله در مرحله یک و ابتدای مرحله دو بدون چرک، انتخاب ابزار، بریس: ملاحظات عملی، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
ناخن فرورفته در گوشت را چطور درست کنیم؟
در موارد خفیف، کاهش فشار کفش، کوتاهکردن صاف ناخن و مراقبت غیرتهاجمی از لبه آزاد میتواند کمککننده باشد. گوشه پنهان یا شیار دردناک نباید کاوش یا بریده شود. چرک، بافت برجسته، تب، قرمزی در حال گسترش یا دیابت همراه با زخم نیازمند ارزیابی سریع پزشک است.
بریدن V شکل وسط ناخن جواب میدهد؟
خیر. این کار بر جهت رشد ناخن اثری ندارد. ناخن از ماتریکس در قاعده رشد میکند و شکافی که در لبه آزاد ایجاد میشود، فشار لبههای کناری را تغییر نمیدهد. تنها نتیجه آن، ضعیف شدن صفحه و گاهی شکاف خوردن آن است.
ناخن فرورفته چرک کرده چه کار کنم؟
همان روز به پزشک مراجعه کنید. چرک یعنی عفونت وارد بافت شده و ممکن است به تخلیه یا آنتیبیوتیک نیاز باشد. تا آن زمان پا را تمیز و خشک نگه دارید، کفش گشاد بپوشید و با سوزن یا قیچی به آن دست نزنید. اگر دیابت دارید، این مراجعه فوری است.
بریس ناخن دردناک است و چقدر طول میکشد؟
نصب سیستم اصلاح فرم نباید با درد قابلتوجه همراه باشد، اما احساس و پاسخ افراد متفاوت است. درد، سوزش، جداشدگی ناخن یا التهاب پوست نشانه توقف و بازبینی است. مدت استفاده به فرم ناخن، رشد صفحه و دستور سیستم بستگی دارد و نتیجه قطعی نیست.
ناخن فرورفته دوباره برمیگردد؟
اگر علت آن اصلاح نشود، بله. شایعترین علت عود، کوتاه کردن گرد ناخن و کوتاه کردن گوشه هاست. کفش تنگ و تعریق زیاد هم نقش دارند. در ناخنهایی که انحنای عرضی زیادی دارند، بدون اصلاح شکل صفحه، احتمال بازگشت بالا میماند.
منابع
- Haneke E. Controversies in the treatment of ingrown nails. Dermatol Res Pract. 2012;2012:783924.
- Mayeaux EJ Jr, Carter C, Murphy TE. Ingrown Toenail Management. Am Fam Physician. 2019;100(3):158-164.
- Eekhof JA, Van Wijk B, Knuistingh Neven A, van der Wouden JC. Interventions for ingrowing toenails. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(4):CD001541.
- Baran R, de Berker DAR, Holzberg M, Piraccini BM, Richert B, Thomas L (eds). Baran and Dawber's Diseases of the Nails and their Management. 5th ed. Wiley-Blackwell; 2019.
- Erdogan FG. A quantitative method for measuring forces applied by nail braces. J Am Podiatr Med Assoc. 2016;106(2):109-112.