اونیکورکسیس به شیارها و ترکهای طولی صفحه ناخن گفته میشود. تماس مکرر با آب و مواد پاککننده، آسیب مکانیکی و افزایش سن از علتهای رایجاند و کمبودهای تغذیهای تنها یکی از احتمالها هستند. شیار عمیق و تازه در یک ناخن یا تغییر همراه با درد و توده باید توسط پزشک بررسی شود.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- شیار یا شکاف طولی عمیق در فقط یک ناخن.
- تورم یا برجستگی در چین پشتی ناخن در امتداد شیار.
- نازک شدن سریع و پیشرونده صفحه ناخن.
- درد یا حساسیت شدید به سرما در یک انگشت.
- شکنندگی همراه با علائم عمومی مانند خستگی، ریزش مو و رنگ پریدگی.
- تغییر شکل ناخن که با اصلاح مراقبت و رطوبت رسانی هیچ پاسخی نمیدهد.
شکنندگی ناخن چیست
ناخن شکننده یک اصطلاح چتری برای دو الگوی متفاوت است. در اونیکورکسیس، شیارها و ترکها در جهت طول ناخناند و لبه آزاد به شکل شکافهای عمودی میشکند. در اونیکوشیزیا، صفحه در لبه آزاد به شکل عرضی ورقهورقه میشود و لایهلایه کنده میشود. هر دو در یک فرد میتوانند با هم باشند. مکانیسم مشترک، از دست رفتن آب و چربی بین لایههای کراتین است. صفحه ناخن باید بین ۷ تا ۱۸ درصد آب داشته باشد؛ وقتی این مقدار پایین میآید، انعطاف از بین میرود و صفحه به جای خم شدن، میشکند.
شیارهای طولی همیشه بیماری نیستند
شیارهای طولی ظریف و یکنواخت روی همه ناخنها، بخشی از روند طبیعی افزایش سن است؛ درست مانند چینهای ریز پوست. این شیارها از حدود دهه چهارم زندگی به تدریج آشکارتر میشوند و به خودی خود نشانه بیماری یا کمبود نیستند. آنچه اهمیت دارد تفاوت است: شیار یا شکافی که فقط در یک ناخن باشد، عمیق باشد، از قاعده ناخن شروع شود و در امتداد آن یک برجستگی یا فرورفتگی در چین پشتی دیده شود، معنای دیگری دارد و باید بررسی شود.
علتها
- تماس مکرر با آب و شوینده؛ چرخه خیس و خشک شدن، مهمترین عامل در ناخن دست است.
- حلالها: استون، لاک پاک کن، مواد شوینده صنعتی و ضدعفونیکنندههای الکلی مکرر.
- افزایش سن و کاهش طبیعی محتوای آب و چربی صفحه.
- آسیب مکانیکی: سوهانکشیدن سطح ناخن، بافر، برداشتن خشن ژل و کاشت، استفاده از ناخن بهعنوان ابزار.
- کمخونی فقر آهن و کمکاری تیروئید؛ هر دو با ناخن شکننده مرتبطاند و با آزمایش خون مشخص میشوند.
- بیماریهای پوستی مانند لیکن پلان و پسوریازیس.
- داروها، به ویژه رتینوئیدهای خوراکی و برخی داروهای شیمی درمانی.
- اختلال گردش خون محیطی و پدیده رینود.
- در بخشی از موارد، به ویژه در زنان بالای ۵۰ سال، علت مشخصی یافت نمیشود.
چه کاری واقعا کمک میکند
- کاهش تماس با آب: دستکش نخی زیر دستکش لاستیکی برای کارهای خانه و کار.
- روغن نفوذکننده ناخن، شبها روی صفحه و چینهای اطراف و با ماساژ؛ اثر آن بر انعطاف صفحه در طول هفتهها دیده میشود.
- کوتاه نگه داشتن ناخن تا اهرم فشار روی صفحه کم شود.
- سوهانکشیدن فقط روی لبه آزاد، با سوهان ریز و در یک جهت؛ نه با حرکت رفت و برگشت.
- پرهیز از سوهانکشیدن و بافر روی سطح صفحه، که لایه پشتی محافظ را از بین میبرد.
- پرهیز از استون و لاک پاک کن مکرر.
- بررسی آهن و تیروئید با آزمایش خون، اگر شکنندگی شدید و پایدار باشد؛ درخواست آزمایش با پزشک است.
- درباره سفتکنندههای ناخن حاوی فرمالدئید باید محتاط بود: در کوتاه مدت سختی میدهند اما در استفاده طولانی گزارشهایی از شکنندگی بیشتر، جدا شدن ناخن و حساسیت وجود دارد.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- اونیکوشیزیا: ورقهورقه شدن عرضی لبه آزاد؛ ارتباط قویتری با تماس با آب دارد.
- شیارهای طولی مرتبط با سن: ظریف، یکنواخت و روی همه ناخنها؛ نیازی به بررسی ندارند.
- لیکن پلان ناخن: نازک شدن صفحه، شیارهای عمیق و چسبیدن چین پشتی به بستر؛ نیازمند ارجاع فوری.
- شیار طولی تک همراه با شکاف انتهایی و لکه قرمز زیر ناخن: الگوی اونیکوپاپیلوما، یک ضایعه خوشخیم ماتریکس که با معاینه پزشک تأیید میشود.
- کیست میکسوئید: تورم گرد در چین پشتی ناخن که یک شیار طولی روی صفحه ایجاد میکند؛ ارجاع.
- کوئیلونیشیا: ناخن نازک و فرورفته مانند قاشق؛ به فقر آهن مرتبط است.
- خطوط بو (عرضی) در برابر شیارهای طولی: جهت خط، دو تشخیص کاملاً متفاوت را از هم جدا میکند.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
شکنندگی عمومی و متقارن ناخنها معمولاً محیطی است و با اصلاح مراقبت مدیریت میشود. اما شکنندگی شدید و مقاوم باید از نظر کمخونی فقر آهن و کمکاری تیروئید بررسی شود و درخواست و تفسیر آزمایش با پزشک است. شیار یا شکاف طولی در تنها یک ناخن، به ویژه همراه با تورم چین پشتی، باید نزد متخصص پوست بررسی شود چون میتواند نشانه ضایعهای در ماتریکس باشد. الگوی لیکن پلان ناخن ارجاع فوری دارد، زیرا تأخیر در درمان آن به از دست رفتن دائمی ناخن میانجامد.
مراقبت خانگی
- شبها روغن نفوذکننده ناخن را روی صفحه و چینهای اطراف ماساژ دهید.
- برای کار با آب و شوینده دستکش بپوشید؛ زیر دستکش لاستیکی، دستکش نخی نازک.
- ناخن را کوتاه نگه دارید تا شکافها گسترش نیابند.
- لبه ناخن را با سوهان ریز و در یک جهت شکل دهید، نه با حرکت رفت و برگشت.
- سطح ناخن را بافر نزنید و صیقل ندهید.
- از استون و لاک پاک کنهای قوی کم استفاده کنید و بعد از هر بار، مرطوبکننده بزنید.
- از ناخن بهعنوان ابزار باز کردن یا تراشیدن استفاده نکنید.
- پس از هر بار شستوشوی دست، مرطوبکننده بزنید؛ همین عادت ساده بیشترین اثر را دارد.
پیشگیری
- کاهش چرخههای خیس و خشک شدن ناخن در طول روز.
- استفاده از دستکش در کارهای خانه، آشپزی طولانی و کار با مواد شیمیایی.
- پرهیز از برداشتن خشن ژل و کاشت و رعایت فاصلههای استراحت بین دورهها.
- مرطوب کردن روزانه صفحه و چینهای اطراف ناخن.
- کوتاه نگه داشتن ناخن در دورههایی که شکنندگی فعال است.
- بررسی و اصلاح کمخونی و اختلال تیروئید در صورت وجود، زیر نظر پزشک.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 5 قسمت است: ارزیابی پیش از کار، توالی مداخله، انتخاب ابزار، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
خطهای عمودی روی ناخن نشانه چیست؟
شیارهای طولی ظریف روی همه ناخنها معمولاً بخشی از روند طبیعی افزایش سن است و نیاز به اقدام ندارد. آنچه اهمیت دارد، شیار یا شکاف عمیق در فقط یک ناخن است، به ویژه اگر از قاعده شروع شود یا چین پشتی همان ناخن ورم داشته باشد. این حالت باید نزد پزشک بررسی شود.
ناخن شکننده کمبود چه ویتأمینی است؟
معمولاً کمبود ویتأمین نیست. شایعترین علت، از دست رفتن آب و چربی صفحه ناخن در اثر تماس مکرر با آب و حلال هاست. کمخونی فقر آهن و کمکاری تیروئید میتوانند نقش داشته باشند و با آزمایش خون بررسی میشوند. کلسیم و ژلاتین اثر ثابت شدهای ندارند و شواهد بیوتین ضعیف است.
برای محکم شدن ناخن چه کار کنم؟
تماس با آب و لاک پاک کن را کم کنید، دستکش بپوشید، ناخن را کوتاه نگه دارید و شبها روغن نفوذکننده را روی صفحه و اطراف آن ماساژ دهید. سطح ناخن را سوهان و بافر نزنید. نتیجه زودتر از شش تا هشت هفته دیده نمیشود، چون باید ناخن جدید رشد کند.
آیا بیوتین برای ناخن مفید است؟
شواهد ضعیف است. چند مطالعه کوچک و قدیمی بهبود نسبی گزارش کردهاند اما مطالعه شاهددار قابل اتکایی وجود ندارد. نکته مهمتر ایمنی است: بیوتین با آزمایشهای تیروئید و تروپونین قلبی تداخل میکند و میتواند جواب را گمراهکننده کند. اگر مصرف میکنید، حتما به پزشک و آزمایشگاه اطلاع دهید.
منابع
- van de Kerkhof PC, Pasch MC, Scher RK, et al. Brittle nail syndrome: a pathogenesis-based approach with a proposed grading system. J Am Acad Dermatol. 2005;53(4):644-651.
- Iorizzo M, Pazzaglia M, Piraccini BM, Tullo S, Tosti A. Brittle nails. J Cosmet Dermatol. 2004;3(3):138-144.
- Lipner SR, Scher RK. Biotin for the treatment of nail disease: what is the evidence? J Dermatolog Treat. 2018;29(4):411-414.
- US Food and Drug Administration. Biotin (Vitamin B7): Safety Communication - May Interfere with Lab Tests. 2017 (updated 2019).
- Chessa MA, Iorizzo M, Richert B, et al. Pathogenesis, clinical signs and treatment recommendations in brittle nails: a review. Dermatol Ther (Heidelb). 2020;10(1):15-27.