تاول اصطکاکی زمانی شکل میگیرد که سایش و فشار تکراری، لایههای پوست را از هم جدا کند و مایع میان آنها جمع شود. کفش نامتناسب، رطوبت و فعالیت طولانی از عوامل رایجاند. تاول در فرد مبتلا به دیابت، کاهش حس، اختلال گردش خون یا نقص ایمنی باید توسط پزشک بررسی شود.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- هر تاول روی پای دیابتی، نوروپاتیک، ایسکمیک یا تحت سرکوب ایمنی: امروز.
- قرمزی گرم و گسترشیابنده اطراف تاول، ترشح چرکی یا تب: امروز؛ عفونت.
- درد بسیار شدید و نامتناسب، تاول خونی بزرگ یا تیره شدن پوست: اورژانس؛ عفونت نکروزان را در نظر بگیرید.
- تاولهای متعدد یا مکرر بدون توضیح مکانیکی: ارجاع به متخصص پوست.
- تاول همراه با درگیری دهان یا سایر نقاط بدن: ارجاع فوری.
- تاول بدون سابقه ضربه در فرد دیابتی: ارزیابی پزشکی.
- تاولی که پس از یک هفته مراقبت درست بهبودنیافته است: بازبینی.
چگونه تاول ساخته میشود
وقتی سطح پوست به جوراب یا کفش میچسبد و لایههای زیرین همراه استخوان حرکت میکنند، نیرویی برشی میان لایههای پوست ایجاد میشود. با تکرار این نیرو، پیوند میان سلولها در یکی از لایههای عمقی اپیدرم پاره میشود و یک فضای بالقوه ساخته میشود. مایع میان بافتی به سرعت وارد این فضا میشود و تاول شکل میگیرد. سه عامل این روند را تسریع میکنند. اصطکاک، که به جنس سطح و به فشار عمودی بستگی دارد. رطوبت، که نکتهای غیرشهودی دارد: پوست کاملاً خشک و پوست کاملاً خیس هر دو اصطکاک کمتری دارند؛ بیشترین اصطکاک در رطوبت متوسط رخ میدهد، یعنی همان حالتی که پای عرق کرده در جوراب دارد. و گرما، که هم تعریق را بیشتر میکند و هم بافت را نرمتر. اگر نیروی برشی به لایههای عمیقتر و به عروق سطحی درم برسد، تاول خونی ساخته میشود.
پیشگیری، که مؤثرتر از درمان است
- کفش با اندازه درست؛ کفش گشاد به اندازه کفش تنگ تاول میسازد، چون پا در آن حرکت میکند.
- بستن درست بندها، به ویژه در سراشیبی، تا پا به جلو سر نخورد.
- جوراب مناسب: جورابی که رطوبت را از پوست دور کند. جوراب نخی در فعالیت طولانی، رطوبت را نگه میدارد و در مطالعات با تاول بیشتر همراه بوده است.
- جوراب دولایه یا پوشیدن دو جوراب نازک، تا حرکت برشی میان دو لایه جوراب اتفاق بیفتد نه میان جوراب و پوست.
- کنترل تعریق پا؛ در افراد مستعد، کاهش رطوبت به شکل معناداری تاول را کم میکند.
- تعویض جوراب در فعالیت طولانی.
- چسب یا نوار محافظ روی نقاطی که همیشه تاول میزنند، پیش از شروع فعالیت نه پس از آن.
- کفش نو را به تدریج و در جلسات کوتاه بپوشید.
- کاهش هایپرکراتوز و پینه در نقاط فشار؛ لایه سخت، نیروی برشی را به لایههای زیرین منتقل میکند.
- بررسی داخل کفش پیش از پوشیدن؛ یک درز، چین آستر یا جسم کوچک، در چند کیلومتر یک تاول میسازد.
مدیریت تاول در پای سالم
| تاول کوچک و بدون درد | دست نخورده رها میشود. سقف تاول بهترین پانسمان طبیعی است و تا وقتی سالم باشد، سد محافظ برقرار است. فقط از فشار و اصطکاک بیشتر محافظت شود. |
|---|---|
| تاول بزرگ و دردناک | تخلیه کنترلشده با تکنیک استریل میتواند درد را کم کند، به شرط اینکه سقف تاول حفظ شود و برداشته نشود. پس از تخلیه، پوشش مناسب و محافظت از فشار. |
| تاول پاره شده | شستوشوی ملایم، حفظ هر بخش از سقف که قابل نگه داشتن است، پوشش مناسب و پایش روزانه از نظر عفونت. |
| تاول خونی | تخلیه نمیشود. خطر عفونت بالاتر است و سقف آن باید دست نخورده بماند. اگر بزرگ، بسیار دردناک یا در حال گسترش است، ارزیابی پزشکی لازم است. |
| هر تاول در پای پرخطر | در دیابت، نوروپاتی، بیماری شریانی، لنفادم یا سرکوب ایمنی، تاول تخلیه نمیشود و در خانه مدیریت نمیشود. همان روز نزد پزشک. |
تاولهایی که اصطکاکی نیستند
- تاول دیابتی: تاولهای خودبهخودی، بدون درد و بدون سابقه ضربه در فرد دیابتی، اغلب روی پا و ساق. یک پدیده شناخته شده است و ارزیابی پزشکی میخواهد.
- سوختگی: حرارتی یا شیمیایی. در پای بیحس، مراجع سابقه را به یاد نمیآورد؛ باید مستقیم پرسیده شود.
- درماتیت تماسی تاولی: خارش غالب، مرز منطبق با ناحیه تماس، اغلب پس از کفش یا فرآورده جدید.
- اگزمای دیس هیدروتیک: تاولهای ریز و عمیق و بسیار خارش دار در کف پا و لبهها.
- قارچ پا در شکل تاولی: تاولهای ملتهب، اغلب در قوس، معمولاً یکطرفه.
- بیماریهای تاولی خودایمنی: تاولهای متعدد و مکرر بدون توضیح مکانیکی، گاهی همراه با درگیری دهان. ارجاع پزشکی فوری دارد.
- واکنش دارویی ثابت: ضایعهای که هر بار در همان محل و پس از مصرف یک داروی مشخص عود میکند.
- قاعده: هر تاول بدون توضیح مکانیکی، هر تاول مکرر و هر تاول متعدد، تشخیص پزشکی میخواهد.
نقش پودولوژیست
پیشگیری از تاول، بخش اصلی مراقبت غیرپزشکی است: بررسی کفش و جوراب، کاهش اصطکاک، محافظت از نقاط پرفشار و آموزش. سقف تاول باید سالم بماند و تخلیه یا بریدن آن در این محدوده انجام نمیشود. تاول در پای دیابتی، بیحس، کمخونرسان یا متورم، و نیز تاول خونی، عفونی، متعدد یا بدون علت مکانیکی روشن، به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- سوختگی حرارتی یا شیمیایی: سابقه تماس، که در پای بیحس باید مستقیم پرسیده شود.
- تاول دیابتی: خودبهخودی، بدون درد، بدون سابقه ضربه، در فرد دیابتی.
- درماتیت تماسی تاولی: خارش غالب و مرز منطبق با ناحیه تماس با کفش یا فرآورده.
- اگزمای دیس هیدروتیک: تاولهای ریز عمیق و بسیار خارش دار در کف و لبهها، اغلب دوطرفه و عودکننده.
- قارچ پا در شکل تاولی: تاولهای ملتهب، اغلب در قوس و اغلب یکطرفه.
- عفونت باکتریایی تاولی و اکتیما: تاول کدر یا چرکی با قرمزی اطراف.
- بیماریهای تاولی خودایمنی: متعدد، مکرر، بدون توضیح مکانیکی، گاهی با درگیری مخاط. ارجاع فوری.
- سرمازدگی و شکل تاولی آن: سابقه سرمای شدید و تصویر متفاوت.
- واکنش دارویی ثابت: عود در همان محل پس از مصرف یک داروی مشخص.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
تاول اصطکاکی در پای سالم معمولاً نیازی به ارجاع ندارد و با محافظت، مدیریت آتروماتیک و اصلاح علت برطرف میشود. اما در پای دیابتی، نوروپاتیک، ایسکمیک، ادماتو یا تحت سرکوب ایمنی، هر تاول همان روز باید نزد پزشک برود؛ در این پا، تاول یک زخم در حال شکلگیری است و تخلیه آن در مرکز انجام نمیشود. هر تاول با نشانه عفونت، هر تاول خونی بزرگ، و هر تصویر همراه با درد نامتناسب یا تغییر رنگ پوست، ارجاع فوری دارد. تاولهای متعدد یا مکرر بدون توضیح مکانیکی به متخصص پوست ارجاع داده میشوند تا بیماریهای تاولی، اگزمای دیس هیدروتیک، قارچ تاولی و واکنش دارویی بررسی شوند. پودولوژیست آنتیبیوتیک توصیه نمیکند و روی تاول عفونی کار نمیکند.
مراقبت خانگی
- تاول کوچک و بدون درد را دست نزنید؛ سقف آن بهترین پوشش است.
- ناحیه را از فشار و اصطکاک بیشتر محافظت کنید و کفشی که آن را ساخته نپوشید.
- تاول را سوراخ یا تخلیه نکنید؛ اگر بزرگ، دردناک، خونی یا همراه با قرمزی و ترشح است، برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
- اگر دیابت، نوروپاتی، مشکل عروقی یا سرکوب ایمنی دارید، تاول را هرگز خودتان نزنید و همان روز مراجعه کنید.
- تاول خونی را تخلیه نکنید.
- روزانه ناحیه را نگاه کنید و علائم عفونت را بشناسید: قرمزی گسترشیابنده، گرمی، درد بیشتر، ترشح.
- جوراب را عوض کنید و پا را خشک نگه دارید.
- پس از بهبود، علت را برطرف کنید؛ تاول در همان نقطه دوباره ایجاد میشود اگر کفش و جوراب تغییر نکنند.
پیشگیری
- کفش با اندازه درست و بستن درست بندها.
- جورابی که رطوبت را از پوست دور کند؛ در فعالیت طولانی، جوراب نخی گزینه مناسبی نیست.
- جوراب دولایه یا دو جوراب نازک در فعالیت طولانی.
- کنترل تعریق پا.
- تعویض جوراب در مسیرهای طولانی.
- پوشش محافظ روی نقاط مستعد، پیش از شروع فعالیت.
- کاهش هایپرکراتوز در نقاط فشار.
- پوشیدن تدریجی کفش نو.
- بررسی داخل کفش پیش از هر بار پوشیدن.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 4 قسمت است: ارزیابی و تصمیم، تاول سالم؛ محافظت بدون تخلیه، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
تاول پا را بترکانم یا نه؟
تاول را در خانه سوراخ یا پوست آن را جدا نکنید؛ تمیز و خشک نگهش دارید و با پانسمان مناسب از اصطکاک بیشتر محافظت کنید. تاول بسیار دردناک، خونی، عفونی یا ناشی از سوختگی باید توسط پزشک بررسی شود. در دیابت، کاهش حس یا اختلال گردش خون، همان روز برای ارزیابی مراجعه کنید.
چرا کفش نو تاول میزند؟
چون سطح آن هنوز با شکل پای شما تطبیق نیافته و نقاط تماس، فشار و اصطکاک بیشتری تحمل میکنند. رطوبت و گرما این روند را تسریع میکنند. کفش نو را ابتدا در جلسات کوتاه بپوشید، پس از هر بار پا را بازرسی کنید و روی نقاطی که همیشه تاول میزنند، پیش از شروع، پوشش محافظ بگذارید.
چطور از تاول پا هنگام پیاده روی جلوگیری کنم؟
سه محور: اصطکاک، رطوبت و فشار. کفش با اندازه درست و بند بسته شده درست؛ جورابی که رطوبت را از پوست دور کند و در فعالیت طولانی نخی نباشد، یا دو لایه؛ تعویض جوراب در مسیر طولانی؛ کنترل تعریق؛ و پوشش محافظ روی نقاط مستعد پیش از شروع، نه پس از دردناک شدن.
تاول پام عفونی شده؟
نشانههای عفونت را بشناسید: قرمزی که اطراف تاول گسترش مییابد، گرمی، درد رو به افزایش، ترشح چرکی یا کدر، بوی بد، و تب یا احساس ناخوشی. هر کدام از اینها یعنی همان روز مراجعه کنید. درد بسیار شدید و نامتناسب یا تیره شدن پوست، اورژانس است.
منابع
- Knapik JJ, Reynolds KL, Duplantis KL, Jones BH. Friction blisters: pathophysiology, prevention and treatment. Sports Med. 1995;20(3):136-147.
- Brennan FH Jr. Managing blisters in competitive athletes. Curr Sports Med Rep. 2002;1(6):319-322.
- Worthing RM, Percy RL, Joslin JD. Prevention of friction blisters in outdoor pursuits: a systematic review. Wilderness Environ Med. 2017;28(2):139-149.
- Lipman GS, Sharp LJ, Christensen M, et al. Paper tape prevents foot blisters: a randomized prevention trial. Clin J Sport Med. 2016;26(5):362-368.
- Larsen K, Holstein P, Deckert T. Limited joint mobility and bullosis diabeticorum. Diabet Med. 2008;25(11):1358-1359.