زگیل کف پا ضایعهای ویروسی است و ممکن است با میخچه یا ضایعات دیگر اشتباه شود. خطوط پوستی و نقاط تیره فقط سرنخاند؛ تشخیص و انتخاب درمان باید به پزشک سپرده شود.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- ضایعهای که با درمان درست و کامل پاسخ نداده یا در حال رشد است: بازبینی تشخیص و نمونهبرداری.
- خونریزی خودبهخودی از ضایعه: ارجاع.
- ضایعه زگیل مانند منفرد که برای نخستین بار در فرد میانسال یا مسن ظاهر شده: ارجاع برای نمونهبرداری.
- هر رنگدانه در یا اطراف ضایعه: ارجاع به متخصص پوست بدون هیچ مداخلهای.
- بافت گوشتی، ترشح یا بوی بد: امروز.
- زگیل در فرد دیابتی، نوروپاتیک یا ایسکمیک: پرونده پزشکی؛ فرآورده اسیدی خانگی ممنوع.
- زگیلهای متعدد و مقاوم در فرد تحت سرکوب ایمنی: پیگیری تخصصی.
- درد شدید و نامتناسب با ظاهر ضایعه: بازبینی تشخیص.
- زگیلی که پس از درمان جراحی یا لیزر، درد ماندگار به جا گذاشته است: ارزیابی از نظر اسکار دردناک کف پا.
زگیل کف پا چیست
زگیل کف پا از عفونت سلولهای لایه سطحی پوست با ویروس پاپیلومای انسانی ایجاد میشود؛ در پا معمولاً گونههای ۱، ۲، ۴، ۲۷ و ۵۷. ویروس از راه یک شکاف کوچک در پوست وارد میشود و برای این کار به دو چیز نیاز دارد: یک نقطه ورود، هر چند ریز، و پوستی که نرم و ماسره شده باشد. به همین دلیل انتقال آن در جاهایی رخ میدهد که مردم با پای برهنه روی سطح مرطوب راه میروند: حمام عمومی، رختکن، کنار استخر، سالن ورزش و فضاهای مشترک. ویروس در محیط مرطوب مدتی زنده میماند. دوره نهفتگی طولانی است و میتواند هفتهها تا ماهها باشد، بنابراین معمولاً نمیتوان گفت دقیقاً کجا منتقل شده است. در کف پا، فشار وزن بدن اجازه نمیدهد ضایعه به بیرون رشد کند؛ بنابراین به داخل رشد میکند و پوستی ضخیم روی آن شکل میگیرد. همین است که آن را دردناک میکند و همین است که آن را شبیه میخچه نشان میدهد.
تفکیک از میخچه: مهمترین بخش این صفحه
| خطوط پوستی | قابل اتکاترین معیار. در میخچه و پینه، خطوط پوستی از روی ضایعه عبور میکنند و پیوسته میمانند. در زگیل، ضایعه خطوط را قطع میکند و آنها را دور میزند. برای دیدن این، به نور خوب و ترجیحا بزرگ نمایی نیاز دارید. |
|---|---|
| نقاط سیاه ریز | در زگیل اغلب نقاط سیاه یا قهوهای ریز دیده میشوند که مویرگهای ترومبوزه هستند. میخچه معمولاً این نقاط را ندارد. توجه: میخچه عروقی هم میتواند خونریزی کند و این معیار را مبهم کند. |
| الگوی درد | زگیل با فشردن از دو طرف بیشتر درد میدهد؛ میخچه با فشار مستقیم و عمودی. این معیار مفید است اما مطلق نیست. |
| محل | میخچه روی برجستگی استخوانی و نقطه فشار است. زگیل هر جایی میتواند باشد، از جمله نواحی غیرباربر مانند قوس و لبهها. |
| تعداد | میخچه معمولاً منفرد است. زگیل میتواند چندتایی و پراکنده باشد و در الگوی موزاییکی به هم بپیوندد. |
| مرز | زگیل اغلب حاشیهای از پوست ضخیم شده دارد و مرز آن با پوست سالم نسبتا مشخص است. |
| در تردید | کار متوقف میشود. تفکیک قطعی گاهی حتی برای پزشک هم نیازمند درموسکوپی است، و ضایعه مقاوم، نمونهبرداری میخواهد. |
سیر طبیعی: نکتهای که کمتر گفته میشود
بخش بزرگی از زگیلها بدون هیچ درمانی برطرف میشوند، چون سیستم ایمنی سرانجام ویروس را میشناسد و پاک میکند. در کودکان، مطالعات نشان دادهاند که حدود نیمی از زگیلها ظرف یک سال و بخش بزرگتری ظرف دو سال خودبهخود از بین میروند. در بزرگسالان این روند کندتر است و در افراد با سیستم ایمنی سرکوبشده، بسیار کندتر. این واقعیت، دو پیامد دارد. اول، در ضایعه بدون درد و بدون گسترش، به ویژه در کودک، تصمیم به عدم درمان و مشاهده یک انتخاب معتبر است و نه سهلانگاری. دوم، هر روشی که ادعای درمان دارد باید در برابر همین سیر طبیعی سنجیده شود؛ بسیاری از درمانهای خانگی و شبهعلمی، صرفاً همزمان با بهبود خودبهخودی به کار رفتهاند. درمان زمانی مطرح میشود که ضایعه دردناک باشد، در حال گسترش باشد، اختلال عملکردی ایجاد کند، یا مراجع در گروه پرخطر باشد.
درمان: آنچه پزشک در نظر میگیرد
- اسید سالیسیلیک موضعی با غلظت مناسب و به شکل منظم و طولانیمدت. در مرورهای نظام مند، این روش بیشترین شواهد را در میان درمانهای موضعی دارد و اثر آن متوسط است. نیازمند مصرف پیوسته برای هفتهها تا ماه هاست.
- کرایوتراپی با نیتروژن مایع، در جلسات مکرر با فاصله. در مطالعات، اثربخشی آن با اسید سالیسیلیک تقریبا قابل مقایسه گزارش شده است و ترکیب این دو گاهی بهتر عمل میکند.
- ایمونوتراپی داخل ضایعهای، از جمله تزریق آنتی ژن کاندیدا یا واکسن سرخک، سرخجه و اوریون؛ هدف، تحریک پاسخ ایمنی به ویروس است.
- داروهای موضعی یا داخل ضایعهای دیگر، از جمله ۵ فلورواوراسیل، بلئومایسین و کانتاریدین، در موارد مقاوم.
- لیزر، الکتروکوتر و برداشتن جراحی، در موارد بسیار مقاوم. نکته مهم: هر روشی که در سطح باربر کف پا اسکار به جا بگذارد، میتواند دردی ماندگارتر از خود زگیل بسازد؛ به همین دلیل جراحی روی کف پا با احتیاط انتخاب میشود.
- درمانهای مبتنی بر انرژی مانند مایکروویو، در برخی مراکز.
- انتخاب میان اینها به سن، تعداد و محل ضایعات، درد، وضعیت ایمنی و وجود دیابت یا بیماری عروقی بستگی دارد و کاملاً تصمیم پزشک است.
چرا در دیابت و در پای کمخون، این موضوع جدیتر است
اسید سالیسیلیک و کرایوتراپی هر دو با آسیب کنترلشده به بافت کار میکنند. در پای دیابتی، نوروپاتیک یا ایسکمیک، این آسیب کنترلشده میتواند از کنترل خارج شود: بیمار سوزش را حس نمیکند و بنابراین علامت هشدار وجود ندارد، ترمیم ضعیف است و بافت آسیب دیده به سادگی عفونی میشود. زخم شیمیایی ناشی از چسب و محلول زگیل بر روی پای بیحس، یکی از شناختهشدهترین سناریوهای رسیدن به زخم دیابتی است. به همین دلیل در راهنماهای پای دیابتی، فرآوردههای اسیدی بدون نسخه به صراحت منع شدهاند و درمان زگیل در این گروه باید توسط پزشک و با ملاحظات خاص انجام شود. همین منطق در بیماران تحت سرکوب ایمنی هم برقرار است، با این تفاوت که در آنها زگیلها معمولاً متعددتر، مقاومتر و پرعودتر هستند و پیگیری طولانیتری میخواهند.
زگیلی که زگیل نیست
این بخش دلیل اصلی سختگیری در این پرونده است. چند ضایعه جدی میتوانند دقیقاً شبیه یک زگیل مقاوم به نظر برسند. کارسینوم سلول سنگفرشی در شکل زگیلی خود، بهصورت یک توده زگیل مانند روی کف پا ظاهر میشود که سالها با تشخیص زگیل درمان میشود؛ این تشخیص در متون بهعنوان یکی از پرتأخیرترین تشخیصهای پوستی پا شناخته میشود. ملانوم آکرال در شکل بدون رنگ خود میتواند بهصورت یک برجستگی گوشتی یا زخم مقاوم دیده شود و رنگدانه نداشته باشد. بیماری بوون، یعنی شکل سطحی کارسینوم سلول سنگفرشی، میتواند به شکل یک پلاک پوستهدار مقاوم باشد. قاعدهای که از اینها بیرون میآید ساده است و در راهنماهای تخصصی پا هم آمده: هر ضایعهای که با درمان درست پاسخ نمیدهد، رشد میکند، خونریزی خودبهخودی دارد، در فرد میانسال یا مسن برای نخستین بار ظاهر شده، یا منفرد و بدون هیچ توضیح اپیدمیولوژیک است، باید نمونهبرداری شود. «زگیل مقاوم» یک تشخیص نیست؛ یک درخواست برای بازبینی است.
نقش پودولوژیست
- شناخت سرنخهای زگیل و تمایز اولیه آن از پینه، بدون ادعای تشخیص قطعی.
- مستندسازی: عکس با خط کش میلیمتری و تاریخ، تعداد و محل ضایعات روی نقشه کف پا.
- توصیه روشن برای مراجعه به پزشک، با توجه به نشانههای هشدار.
- آموزش پیشگیری از انتقال به دیگران و از پخش شدن در پای خود فرد.
- کاهش پینه اطراف در صورتی که فشار مکانیکی، درد ایجاد کرده باشد و فقط با هماهنگی پزشک؛ اما نه کار روی خود ضایعه.
- طراحی پد یا ارتز برای برداشتن فشار از روی ضایعه دردناک، که راهکاری بیخطر و مؤثر برای تسکین است.
- تأکید بر پیگیری پزشکی در ضایعه مقاوم، خونریزیدهنده یا در پای پرخطر.
- کنترل آلودگی با وسایل یکبارمصرف یا بازآمادهسازی معتبر ابزار و پاکسازی سطوح طبق دستور سازنده.
- آنچه انجام نمیشود: تراشیدن، سوزاندن، اسید، کرایو، لیزر، یا هر مداخلهای روی خود ضایعه.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- میخچه سخت: خطوط پوستی پیوسته، هسته متراکم مخروطی، روی برجستگی استخوانی، درد با فشار مستقیم.
- پینه: منتشر، بدون مرکز متراکم، خطوط پوستی پیوسته.
- میخچه عروقی: خونریزی هنگام برداشت، اما با خطوط پوستی پیوسته؛ تفکیک آن از زگیل گاهی دشوار است.
- پوروکراتوز کف پایی: هسته کراتینی کوچک، بسیار سفت و بسیار دردناک با مرز مشخص، معمولاً زیر سر استخوان کف پایی.
- کارسینوم سلول سنگفرشی در شکل زگیلی: توده زگیل مانند مقاوم، اغلب در بزرگسال، که با درمان زگیل پاسخ نمیدهد و رشد میکند. نمونهبرداری لازم است.
- ملانوم آکرال بدون رنگ: برجستگی گوشتی یا زخم مقاوم بدون رنگدانه؛ یکی از شناختهشدهترین تشخیصهای از دست رفته کف پا.
- بیماری بوون: پلاک پوستهدار مقاوم که به درمانهای معمول پاسخ نمیدهد.
- گرانولوم پیوژنیک: توده گوشتی قرمز که سریع رشد کرده و به سادگی خونریزی میکند.
- جسم خارجی با واکنش بافتی: سابقه فرو رفتن جسم و درد کاملاً موضعی.
- زگیل موزاییکی در برابر میخچههای ریز: در اولی خطوط پوستی قطع میشوند.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
تشخیص و درمان زگیل کف پا با پزشک، ترجیحاً متخصص پوست، است. در دیابت، نوروپاتی، بیماری عروق محیطی یا سرکوب ایمنی، استفاده خودسرانه از فرآوردههای اسیدی میتواند خطرناک باشد. ضایعه مقاوم، در حال رشد، خونریزیدهنده یا غیرمعمول باید برای بازبینی تشخیص و در صورت صلاحدید پزشک نمونهبرداری شود. مراقبت غیرپزشکی به شناخت سرنخها، کاهش فشار بدون تماس با ضایعه، آموزش و ارجاع محدود میشود.
مراقبت خانگی
- ضایعه را نکنید، نتراشید و با ناخن یا وسیله تیز دستکاری نکنید؛ این کار ویروس را در پای خودتان پخش میکند.
- چسب و محلول زگیل بر را خودسرانه استفاده نکنید، به ویژه اگر دیابت، نوروپاتی یا مشکل عروقی دارید.
- ضایعه را با یک پوشش ضدآب بپوشانید، به ویژه در استخر، حمام عمومی و سالن ورزش.
- در فضاهای عمومی مرطوب پای برهنه راه نروید؛ از دمپایی شخصی استفاده کنید.
- حوله، جوراب، کفش و سوهان پا را با کسی به اشتراک نگذارید.
- پا را خشک نگه دارید؛ پوست ماسره، مسیر ورود ویروس است.
- اگر ضایعه دردناک است، تا زمان درمان از پد با فضای خالی برای برداشتن فشار استفاده کنید.
- درمان تجویزشده را با پیوستگی ادامه دهید؛ درمانهای موضعی زگیل هفتهها تا ماهها طول میکشند و قطع کردن آنها شایعترین علت شکست است.
- اگر ضایعه با درمان بهتر نشد، بزرگ شد یا خونریزی کرد، دوباره مراجعه کنید و بخواهید تشخیص بازبینی شود.
پیشگیری
- پرهیز از راه رفتن با پای برهنه در حمام عمومی، رختکن، کنار استخر و سالن ورزش.
- استفاده از دمپایی شخصی در فضاهای مشترک مرطوب.
- خشک نگه داشتن پا؛ پوست ماسره، در ورودی ویروس است.
- پوشاندن ضایعه موجود با پوشش ضدآب برای جلوگیری از انتقال.
- عدم اشتراک حوله، جوراب، کفش و وسایل مراقبت از پا.
- درمان ترک و شکاف پوست، که نقطه ورود ویروس را میبندند.
- مراجعه به مراکزی که استریلیزاسیون اتوکلاو و ابزار یکبارمصرف دارند.
- بازرسی دورهای کف پا، به ویژه در کودکان و نوجوانان ورزشکار.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 5 قسمت است: پروتکل جلسه، متن ارجاع، کنترل آلودگی، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
زگیل کف پا با میخچه چه فرقی دارد؟
به خطوط پوستی نگاه کنید. در میخچه و پینه، خطوط از روی ضایعه عبور میکنند و پیوسته میمانند؛ در زگیل، ضایعه خطوط را قطع میکند و دور میزند. زگیل اغلب نقاط سیاه ریز دارد، با فشردن از دو طرف بیشتر درد میدهد و میتواند در نواحی غیرباربر و به شکل چندتایی باشد. میخچه روی نقطه فشار و معمولاً منفرد است.
زگیل کف پا خودبهخود خوب میشود؟
در بسیاری از موارد بله. در کودکان، مطالعات نشان دادهاند حدود نیمی از زگیلها ظرف یک سال و بخش بزرگتری ظرف دو سال خودبهخود برطرف میشوند، چون سیستم ایمنی سرانجام ویروس را پاک میکند. در بزرگسالان کندتر است و در افراد با ایمنی سرکوبشده بسیار کندتر. در ضایعه بدون درد، مشاهده یک انتخاب معتبر است.
چرا شما زگیل را درمان نمیکنید؟
سه دلیل. اول، زگیل یک عفونت ویروسی مسری است و دستکاری آن هم میتواند در پای خود فرد پخش شود و هم خطر آلودگی دارد. دوم، روشهای مؤثر درمان آن همگی مداخله پزشکی با نسخه یا تجهیزات پزشکی هستند. سوم و مهمتر، چند ضایعه بدخیم دقیقاً شبیه زگیل مقاوم به نظر میرسند و رد کردن آنها فقط با ارزیابی پزشک ممکن است.
چسب زگیل بر خوب است؟
اسید سالیسیلیک موضعی در مرورهای نظام مند بیشترین شواهد را در میان درمانهای موضعی دارد و اثر آن متوسط است، اما باید با غلظت درست و به شکل پیوسته و طولانیمدت استفاده شود و پوست سالم اطراف محافظت شود. در دیابت، نوروپاتی یا مشکل عروقی، این فرآوردهها ممنوعاند؛ زخم شیمیایی روی پای بیحس، یک مسیر شناختهشده رسیدن به زخم است.
زگیل کف پا مسری است؟
بله. ویروس از راه سطوح مرطوب مشترک منتقل میشود: حمام عمومی، رختکن، کنار استخر و سالن ورزش. برای ورود، به یک شکاف کوچک در پوست و به پوست نرم و ماسره نیاز دارد. دوره نهفتگی طولانی است، بنابراین معمولاً نمیتوان گفت کجا منتقل شده. پوشاندن ضایعه و نپوشیدن پای برهنه در این فضاها، مؤثرترین پیشگیری است.
زگیل من با هیچ درمانی خوب نشده، چه کار کنم؟
این وضعیت باید بازبینی تشخیصی شود، نه اینکه درمان دیگری امتحان شود. ضایعهای که با درمان درست پاسخ نمیدهد، رشد میکند، خونریزی خودبهخودی دارد یا برای نخستین بار در سنین بالاتر ظاهر شده، باید نمونهبرداری شود. کارسینوم سلول سنگفرشی و ملانوم بدون رنگ هر دو سالها بهعنوان زگیل درمان شدهاند.
منابع
- Kwok CS, Gibbs S, Bennett C, Holland R, Abbott R. Topical treatments for cutaneous warts. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(9):CD001781.
- Bruggink SC, Gussekloo J, Berger MY, et al. Cryotherapy with liquid nitrogen versus topical salicylic acid application for cutaneous warts in primary care: randomized controlled trial. CMAJ. 2010;182(15):1624-1630.
- Massing AM, Epstein WL. Natural history of warts: a two-year study. Arch Dermatol. 1963;87:306-310.
- Sterling JC, Gibbs S, Haque Hussain SS, Mohd Mustapa MF, Handfield-Jones SE. British Association of Dermatologists' guidelines for the management of cutaneous warts 2014. Br J Dermatol. 2014;171(4):696-712.
- Bristow I, de Berker DA, Acland KM, Turner RJ, Bowling J. Clinical guidelines for the recognition of melanoma of the foot and nail unit. J Foot Ankle Res. 2010;3:25.
- Riddel C, Rashid R, Thomas V. Ungual and periungual human papillomavirus-associated squamous cell carcinoma: a review. J Am Acad Dermatol. 2011;64(6):1147-1153.
- Sawchuk WS, Weber PJ, Lowy DR, Dzubow LM. Infectious papillomavirus in the vapor of warts treated with carbon dioxide laser or electrocoagulation. J Am Acad Dermatol. 1989;21(1):41-49.