میخچه عروقی ضایعهای دردناک و دارای رگهای ظریف است که ممکن است هنگام دستکاری خونریزی کند و با زگیل اشتباه شود. به همین دلیل نباید در خانه تراشیده شود. در افراد مبتلا به دیابت، اختلال گردش خون یا مصرفکننده داروهای ضدانعقاد، بررسی پزشکی پیش از هر اقدام اهمیت بیشتری دارد.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- قطع شدن خطوط پوستی یا نقاط سیاه ریز پیش از برداشت: تشخیص افتراقی زگیل، ارجاع به جای برش.
- خونریزی خودبهخودی بدون هیچ مداخلهای: بازبینی تشخیص، امروز.
- ضایعهای که رشد میکند یا شکل آن تغییر کرده است: ارجاع برای نمونهبرداری.
- ضایعهای که پس از چند جلسه مداخله درست و اصلاح مکانیکی بهتر نشده: ارجاع.
- هر رنگدانه در ضایعه: بدون هیچ برشی، ارجاع به متخصص پوست.
- میخچه عروقی در پای دیابتی، ایسکمیک یا تحت درمان ضدانعقاد: کار فقط با هماهنگی پزشک.
- قرمزی گرم اطراف یا ترشح پس از جلسه: امروز.
چه اتفاقی افتاده است
در یک میخچه قدیمی که سالها تحت فشار مکرر بوده، بافت زیرین به تحریک مزمن پاسخ میدهد. یکی از این پاسخها، رشد زائدههای درمی به سمت بالا و همراه آنها، رشد مویرگها به داخل ساختار کراتینی است. حاصل، میخچهای است که دیگر فقط از کراتین مرده ساخته نشده؛ درون آن رگهای زنده وجود دارد. سه پیامد دارد. اول، خونریزی: با کمترین برداشت، نقاط خونریزی ظاهر میشوند. دوم، درد: وجود عناصر زنده و اعصاب همراه آنها، ضایعه را حساستر میکند. سوم، دشواری برداشتن کامل: هسته را نمیتوان مانند یک میخچه معمول به شکل یکپارچه بیرون آورد. این ضایعه در سالمندان، در ضایعات بسیار قدیمی و در نواحی با فشار مداوم بیشتر دیده میشود.
تفکیک از زگیل کف پا
| خطوط پوستی | مهمترین معیار. در میخچه عروقی، خطوط پوستی از روی ضایعه عبور میکنند و پیوسته میمانند. در زگیل، خطوط قطع میشوند و ضایعه آنها را دور میزند. |
|---|---|
| الگوی درد | میخچه با فشار مستقیم و عمودی درد میدهد؛ زگیل با فشردن از دو طرف بیشتر درد میدهد. این معیار مفید است اما مطلق نیست. |
| نقاط خونریزی | هر دو میتوانند نقاط خونریزی نشان دهند و همین است که تفکیک را سخت میکند. در زگیل، نقاط سیاه ریز مویرگهای ترومبوزهاند و اغلب پیش از هر برداشتی هم دیده میشوند. |
| تعداد و توزیع | زگیل میتواند چندتایی و پراکنده باشد و در الگوی موزاییکی به هم بپیوندد؛ میخچه معمولاً منفرد و دقیقاً روی یک نقطه فشار است. |
| محل | میخچه روی برجستگی استخوانی و نقطه فشار است؛ زگیل در هر جایی، از جمله نواحی غیرباربر. |
| در تردید | برش را ادامه ندهید. زگیل عفونت ویروسی و مسری است و دستکاری آن میتواند آن را پخش کند؛ ضمنا برخی ضایعات مقاوم اصلا هیچ کدام از این دو نیستند. ارجاع، پاسخ درست تردید است. |
مدیریت
- هدف، تسکین درد و کاهش فشار است، نه برداشتن کامل ضایعه در یک جلسه.
- برداشتن محافظهکارانه و لایهای کراتین اطراف، تا نقطهای که درد کم شود و پیش از رسیدن به عناصر عروقی.
- پذیرش اینکه چند جلسه با فاصله، بهتر از یک جلسه با خونریزی و التهاب است.
- برداشتن فشار، که در این ضایعه از هر جای دیگری مهمتر است: ارتز موضعی با فضای خالی روی نقطه، کفش مناسب و کفی.
- کنترل خونریزی با فشار مستقیم و پوشش استریل در صورت وقوع، و ثبت آن در پرونده.
- کاربرد داروهای موضعی سوزاننده مانند نیترات نقره در متون توصیف شده است، اما این یک مداخله دارویی است و در چارچوب کار پودولوژی انجام نمیشود؛ در صورت لزوم، تصمیم و اجرای آن با پزشک است.
- در ضایعه مقاوم، ارجاع به متخصص پوست برای بازبینی تشخیص و در صورت لزوم نمونهبرداری.
- در پای دیابتی، ایسکمیک یا تحت درمان ضدانعقاد، مداخله به حداقل میرسد و برنامه با پزشک هماهنگ میشود.
نقش پودولوژیست
مدیریت محافظهکارانه میخچه عروقی در حوزه پودولوژی است، اما این ضایعهای است که مهارت آن بیشتر در دانستن نقطه توقف است تا در برداشتن. نقش او: تفکیک از زگیل با بررسی خطوط پوستی و الگوی درد، کاهش محافظهکارانه کراتین برای تسکین درد، طراحی ارتز و اصلاح کفش برای برداشتن فشار، کنترل و مستندسازی هر خونریزی، آموزش، و ارجاع در تردید تشخیصی یا در مقاومت به درمان. آنچه انجام نمیدهد: کار روی زگیل، استفاده از داروهای سوزاننده، تلاش برای برداشتن کامل ضایعه در یک جلسه، و کار روی این ضایعه در پای پرخطر بدون هماهنگی پزشکی.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- زگیل کف پا: قطع شدن خطوط پوستی، نقاط سیاه ریز پیش از هر برداشتی، درد بیشتر با فشار جانبی، امکان چند ضایعه و الگوی موزاییکی.
- میخچه سخت معمول: هسته متراکم قابل برداشت به شکل یکپارچه و بدون خونریزی.
- پوروکراتوز کف پایی: هسته کوچک و بسیار سفت با مرز بسیار مشخص و درد شدید، مقاوم به مداخله معمول.
- جسم خارجی فرورفته با واکنش بافتی اطراف.
- گرانولوم پیوژنیک: توده گوشتی قرمز که به سادگی خونریزی میکند و سریع رشد کرده است؛ ارجاع دارد.
- کارسینوم سلول سنگفرشی و شکل زگیلی آن: ضایعهای که رشد میکند، خونریزی خودبهخودی دارد و به مداخله درست پاسخ نمیدهد. نمونهبرداری لازم است.
- ملانوم آملانوتیک: ضایعه مقاوم بدون رنگدانه؛ هر ضایعهای که ماهها پاسخ نداده باید بررسی شود.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
مدیریت محافظهکارانه میخچه عروقی در حوزه پودولوژی است، اما آستانه ارجاع در آن پایین است. در تردید میان میخچه عروقی و زگیل، برش ادامه پیدا نمیکند و مراجع به متخصص پوست ارجاع داده میشود. ضایعهای که پس از چند جلسه مداخله درست و اصلاح مکانیکی پاسخ نمیدهد، رشد میکند، خونریزی خودبهخودی دارد یا شکل غیرمعمول گرفته، باید نزد متخصص پوست برود و در صورت لزوم نمونهبرداری شود؛ کارسینوم سلول سنگفرشی و ملانوم بدون رنگ هر دو میتوانند به شکل یک ضایعه مقاوم کف پا ظاهر شوند. کاربرد داروهای سوزاننده موضعی، اگر مطرح باشد، تصمیم و اجرای پزشک است. در پای دیابتی، ایسکمیک یا تحت درمان ضدانعقاد، برنامه با پزشک معالج هماهنگ میشود.
مراقبت خانگی
- ارتز و کفش تجویزشده را مرتب استفاده کنید؛ در این ضایعه، برداشتن فشار مهمتر از هر مداخله دیگری است.
- خودتان ضایعه را نتراشید؛ خونریزی در آن قابل انتظار است و کنترل آن در خانه دشوار.
- چسب و محلول اسیدی استفاده نکنید.
- پوست اطراف را با مرطوبکننده انعطافپذیر نگه دارید.
- اگر پس از جلسه خونریزی جزئی رخ داد، فشار مستقیم بدهید، پوشش تمیز بگذارید و در صورت ادامه یا در صورت قرمزی و ترشح، تماس بگیرید.
- بازبینیهای کوتاه فاصله را رعایت کنید؛ این ضایعه در چند جلسه مدیریت میشود، نه در یکی.
- هر تغییر در اندازه، شکل یا رنگ ضایعه را گزارش کنید.
پیشگیری
- مدیریت زودهنگام میخچههای معمول، پیش از آنکه به ضایعه قدیمی و عروقی تبدیل شوند.
- اصلاح پایدار فشار با کفش، ارتز و کفی.
- پرهیز از تراشیدن مکرر و ناقص ضایعه، که تحریک مزمن را ادامه میدهد.
- مرطوبسازی منظم پوست اطراف.
- بازبینی منظم به جای مراجعه فقط در زمان درد.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 3 قسمت است: پروتکل جلسه، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
چرا موقع تراشیدن میخچهام خون آمد؟
دو احتمال اصلی وجود دارد. یکی اینکه ضایعه میخچه عروقی باشد؛ یعنی مویرگها به داخل توده کراتینی رشد کردهاند و با کمترین برداشت خونریزی میکند. دیگری اینکه ضایعه اصلا میخچه نباشد و زگیل باشد، که مویرگهای ترومبوزه دارد. تفکیک این دو با بررسی پیوستگی خطوط پوستی و الگوی درد انجام میشود.
میخچه عروقی با زگیل چه فرقی دارد؟
مهمترین معیار، خطوط پوستی است: در میخچه، خطوط از روی ضایعه عبور میکنند و پیوستهاند؛ در زگیل، ضایعه خطوط را قطع میکند. زگیل با فشردن از دو طرف بیشتر درد میدهد و میتواند چندتایی باشد؛ میخچه با فشار مستقیم درد میدهد و روی یک نقطه فشار است. در تردید، برش ادامه نمییابد و ارجاع داده میشود.
میخچه عروقی را میشود کامل برداشت؟
هدف درمان، برداشتن کامل در یک جلسه نیست. تلاش برای این کار معمولاً به خونریزی، التهاب و درد بیشتر ختم میشود. رویکرد درست، کاهش محافظهکارانه در چند جلسه با فاصله، همراه با برداشتن فشار به کمک ارتز و کفش است. اگر پس از چند جلسه پاسخ نداد، تشخیص باید بازبینی شود.
میخچهای که خون میآید خطرناک است؟
خودش معمولاً نه، اما دو نکته اهمیت دارد. اول، در دیابت، پای کمخون یا مصرف داروی ضدانعقاد، همان خونریزی میتواند به زخم برسد و کار باید با هماهنگی پزشک انجام شود. دوم، ضایعهای که خودبهخود خونریزی میکند، رشد میکند یا به مراقبت درست پاسخ نمیدهد، باید نزد پزشک بررسی و در صورت لزوم نمونهبرداری شود.
منابع
- Freeman DB. Corns and calluses resulting from mechanical hyperkeratosis. Am Fam Physician. 2002;65(11):2277-2280.
- Singh D, Bentley G, Trevino SG. Callosities, corns, and calluses. BMJ. 1996;312(7043):1403-1406.
- Lee JY, Kim YC. Dermoscopy of plantar corns and warts: a comparative study. Ann Dermatol. 2019;31(3):271-276.
- Bristow I, de Berker DA, Acland KM, Turner RJ, Bowling J. Clinical guidelines for the recognition of melanoma of the foot and nail unit. J Foot Ankle Res. 2010;3:25.