کارسینوم سلول سنگفرشی پا
کارسینوم سلول سنگفرشی پا اغلب به شکل زگیل مقاوم یا زخمی که بسته نمیشود ظاهر میشود. قاعده عملی این است: هر ضایعهای که پس از شش هفته مراقبت درست کوچک نشده، یا زگیلی که چند دوره درمان را پاسخ نداده، باید بیوپسی شود.
این عارضه در محدودهٔ کار پودولوژیست نیست. این صفحه توضیح میدهد و شما را به پزشک ارجاع میدهد.
این صفحه آموزشی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمیگیرد.
کارسینوم سلول سنگفرشی روی پا نادر است اما تقریباً همیشه دیر تشخیص داده میشود، چون شبیه زگیل مقاوم، میخچه یا زخم مزمن است. شکل وروکوس آن سالها به عنوان زگیل درمان میشود. هر ضایعهای که با درمان درست بهبود نمییابد، باید بیوپسی شود.
چیست
کارسینوم سلول سنگفرشی سرطانی است که از کراتینوسیتها آغاز میشود؛ همان سلولهایی که بیشتر ضخامت پوست را میسازند. در نواحی در معرض آفتاب، عامل اصلی تابش فرابنفش است. روی پا، که آفتاب کمی میبیند، عوامل دیگری مهم ترند: التهاب مزمن، زخم قدیمی، سوختگی قدیمی، عفونت مزمن ویروس پاپیلومای انسانی و سرکوب ایمنی. به همین دلیل روی پا اغلب در زمینه چیزی رخ میدهد که سالها وجود داشته است: یک زخم که بسته نشده، یک اسکار قدیمی، یا یک زگیل که به هیچ درمانی پاسخ نداده.
کارسینوم وروکوس: زگیلی که زگیل نیست
شکلی از کارسینوم سلول سنگفرشی که روی کف پا رخ میدهد کارسینوم وروکوس نام دارد و به آن اپیتلیوما کونیکولاتوم هم گفته میشود. این ضایعه به شکل یک توده زگیل مانند، سفت، با سطح ناهموار و گاهی با سوراخهای ریز و ترشح بدبو ظاهر میشود. رشد آن بسیار کند است و تهاجم آن بیشتر موضعی است تا دوردست، بنابراین سالها بدون آنکه فرد را به شدت بیمار کند بزرگ میشود. مشکل دقیقاً همین جاست: چون کند است و چون شبیه زگیل است، بارها با کرایوتراپی، اسید و لیزر درمان میشود و هر بار کمی بهتر و دوباره بدتر میشود. هر زگیل کف پایی که پس از چند دوره درمان استاندارد از بین نرفته، باید بیوپسی شود.
نشانههایی که باید توجه را جلب کنند
- ضایعهای که ماهها یا سالها با تشخیص زگیل درمان شده و از بین نرفته است.
- زخمی روی پا که بیش از شش هفته با مراقبت درست بسته نشده است.
- برجستگی گوشتی، سفت و بی درد که به آرامی بزرگ میشود.
- لبههای برجسته و سفت پیرامون یک زخم، به جای لبههای صاف و در حال بسته شدن.
- خونریزی خودبه خودی یا با کمترین تماس.
- ترشح بدبو از یک ضایعه زگیل مانند.
- ضایعهای که روی یک اسکار قدیمی، یک سوختگی قدیمی یا یک زخم مزمن پیدا شده است.
- تغییر شکل یا رنگ یک ضایعه پایدار قدیمی.
- غده لنفاوی قابل لمس در کشاله ران در کنار ضایعه پا.
زمینههایی که خطر را بالا میبرند
- زخم مزمن، به ویژه زخم وریدی ساق که سالها باز مانده است (زخم مارژولین).
- اسکار سوختگی قدیمی و ناحیههای پرتودیده.
- سرکوب ایمنی: پیوند عضو، داروهای سرکوب کننده ایمنی، بیماریهای ایمنی.
- عفونت مزمن با ویروس پاپیلومای انسانی و به ویژه تیپهای پرخطر.
- استعمال طولانی مدت آرسنیک و برخی مواجهههای شغلی.
- بیماریهای ژنتیکی نادر با حساسیت پوستی بالا.
- التهاب مزمن پوست در یک ناحیه ثابت به مدت سالها.
پزشک چه میکند
- معاینه کامل ضایعه، پوست اطراف و غدد لنفاوی ناحیهای.
- بیوپسی. این نکته مهم است: در ضایعه وروکوس، بیوپسی سطحی اغلب گمراه کننده است و فقط تغییرات خوش خیم را نشان میدهد، بنابراین نمونه باید عمیق و از محل درست گرفته شود. یک بیوپسی منفی، در برابر تصویر بالینی مشکوک، پرونده را نمیبندد.
- در صورت تأیید: تعیین وسعت و برداشتن جراحی با حاشیه امن، که روش اصلی درمان است.
- در موارد منتخب، جراحی موس برای حفظ حداکثر بافت سالم.
- تصویربرداری در صورت شک به درگیری استخوان زیرین.
- پیگیری منظم پس از درمان، چون عود موضعی در این ضایعه شایع است.
نقش پودولوژیست
در این پرونده هم نقش پودولوژیست دیدن و ارجاع است. اما یک نقش دوم هم دارد که کمتر گفته میشود: نگه داشتن حساب زمان. کسی که یک ضایعه کف پایی دارد ممکن است در چند سال نزد چند درمانگر برود و هر بار داستان از نو شروع شود؛ پودولوژیستی که پرونده منظم دارد، تنها کسی است که میتواند بگوید این ضایعه دو سال است اینجاست و سه دوره درمان زگیل روی آن انجام شده. همین جمله، ارجاع را از یک احتمال به یک ضرورت تبدیل میکند. در این مرکز هیچ ضایعه مقاومی بی تاریخ نمیماند.
نشانههای هشدار — همین امروز به پزشک مراجعه کنید
- ضایعهای که بیش از شش هفته با درمان درست کوچک نشده است.
- زگیل تشخیص داده شده که پس از چند دوره درمان از بین نرفته است.
- زخمی با لبههای برجسته و سفت، به جای لبههای در حال بسته شدن.
- خونریزی خودبه خودی یا با کمترین تماس.
- ترشح بدبو از یک توده زگیل مانند.
- ضایعه روی اسکار قدیمی، سوختگی قدیمی یا زخم چندساله.
- رشد پیوسته یک ضایعه در طول ماهها، هر چند کند.
- غده لنفاوی قابل لمس در کشاله ران.
- هر ضایعه مقاوم در فرد با سرکوب ایمنی یا پیوند عضو.
تشخیص افتراقی — با چه چیزی اشتباه میشود
- زگیل کف پا: خطوط پوستی را قطع میکند و نقطههای خونریزی دهنده دارد؛ اما زگیل مقاوم به درمان، خودش نشانه ارجاع است.
- میخچه سخت: هسته متراکم و شفاف با ادامه یافتن خطوط پوستی؛ با تراش، درد کاهش مییابد و ضایعه کوچک میشود.
- زخم پای دیابتی: در محل تحمل وزن و بدون درد؛ زخمی که با تخلیه فشار درست کوچک نمیشود باید بررسی شود.
- زخم وریدی ساق: در ناحیه گتر و در زمینه نارسایی وریدی؛ زخم بسیار قدیمی باید از نظر تبدیل بدخیم بررسی شود.
- ملانوم آملانوتیک: بدون رنگدانه، به شکل بافت گوشتی یا زخم مقاوم؛ تفکیک فقط با بیوپسی.
- کراتوآکانتوما: رشد سریع تر و گاهی پسرفت خودبه خود، اما در عمل مانند کارسینوم مدیریت میشود.
- عفونت مزمن قارچی عمقی یا سل پوستی: نادر، اما در ضایعه مقاوم باید در نظر باشد.
ارجاع — به چه کسی و چرا
هر ضایعه مقاوم پا که با درمان درست بهبود نیافته، باید نزد متخصص پوست یا جراح ارجاع شود؛ نه برای یک دوره درمان دیگر، بلکه برای بیوپسی. در کارسینوم وروکوس، بیوپسی سطحی اغلب فقط تغییرات خوش خیم را نشان میدهد و بارها باعث تأخیر بیشتر شده است، بنابراین در یادداشت ارجاع بنویسید که نمونه عمقی لازم است و یک نتیجه منفی سطحی، تصویر بالینی را رد نمیکند. درمان اصلی، برداشتن جراحی با حاشیه امن است و در موارد منتخب جراحی موس انجام میشود. پیگیری پس از درمان لازم است چون عود موضعی شایع است. پودولوژیست در این پرونده هیچ نقش تشخیصی یا درمانی ندارد؛ نقش او مستندسازی زمان دار، ارجاع صریح و پیگیری مراجعه است.
مراقبت خانگی
- هر ضایعهای را که بیش از یک ماه است سر جایش باقی مانده به پزشک نشان دهید، حتی اگر درد ندارد.
- از ضایعه با موبایل و کنار خط کش عکس بگیرید و تاریخ را نگه دارید؛ مقایسه، مهم تر از توصیف حافظه است.
- درمانهای خانگی مکرر روی یک ضایعه مقاوم را ادامه ندهید؛ هر دوره بی نتیجه، ماهها تأخیر است.
- سابقه درمانهای انجام شده و تاریخ آنها را بنویسید و همراه خود به پزشک ببرید.
- اگر پیوند عضو دارید یا داروی سرکوب ایمنی مصرف میکنید، هر ضایعه پوستی تازه را زودتر و جدی تر پیگیری کنید.
پیشگیری
- بستن زخمهای مزمن. زخمی که سالها باز میماند، خطر تبدیل بدخیم دارد و درمان تخصصی زخم، پیشگیری واقعی است.
- مراقبت و پیگیری اسکارهای قدیمی و نواحی سوختگی.
- درمان به موقع و پیگیری زگیلهای مقاوم توسط پزشک، به جای دورههای مکرر خانگی.
- پیگیری پوستی منظم در افراد با سرکوب ایمنی و گیرندگان پیوند.
- ثبت و پیگیری هر ضایعه پایدار، با عکس و تاریخ.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 5 قسمت است: قاعده شش هفته، مستندسازی، ممنوعیتها، یادداشت ارجاع، نقطه توقف.
برای دانشآموختگان دوره رایگان است.پرسشهای پرتکرار
زگیل کف پای من با هیچ درمانی خوب نمیشود. باید نگران باشم؟
بیشتر زگیلهای مقاوم واقعاً زگیل اند و فقط سرسخت. اما زگیلی که چند دوره درمان استاندارد را پشت سر گذاشته و از بین نرفته، باید توسط پزشک بررسی و در صورت لزوم بیوپسی شود. کارسینوم وروکوس دقیقاً به همین شکل ظاهر میشود و سالها به عنوان زگیل درمان میشود. یک بیوپسی، این پرونده را میبندد.
این ضایعه درد ندارد. یعنی خطرناک نیست؟
نه. بی دردی هیچ اطمینانی نمیدهد. بسیاری از ضایعههای بدخیم پوست در مراحل اولیه بدون درد اند، و در پای نوروپاتیک اصلاً حس درد وجود ندارد. معیار درست، ماندگاری و تغییر است نه درد: هر ضایعهای که ماهها سر جایش باقی مانده یا در حال رشد است، باید دیده شود.
زخم قدیمی ساق پایم میتواند سرطانی شود؟
بله، هرچند نادر است. زخم مزمنی که سالها باز مانده — به ویژه زخم وریدی — میتواند به کارسینوم سلول سنگفرشی تبدیل شود؛ به این حالت زخم مارژولین گفته میشود. نشانههای هشدار: لبههای برجسته و سفت، بافت گوشتی که بیرون میزند، خونریزی آسان و بویی که تغییر کرده. اگر زخم شما چند سال است باز است، این را با پزشک در میان بگذارید.
پودولوژیست میتواند این ضایعه را بردارد؟
نه، و نباید. برداشتن یا تراشیدن یک ضایعه مشکوک، تصویر بالینی را خراب میکند و تشخیص را سخت تر. کاری که در این مرکز انجام میشود ثبت دقیق ضایعه با اندازه و عکس، نوشتن سابقه درمانهای قبلی با تاریخ، و ارجاع صریح است. همان سابقه تاریخ دار، اغلب مهم ترین چیزی است که پزشک برای تصمیمگیری لازم دارد.
- تاریخ انتشار
- آخرین بهروزرسانی
- آخرین بازنگری
- — مهشید حسینی
منابع
- Kwon SY, Kwon YS, Kim EJ, et al. Verrucous carcinoma of the foot misdiagnosed as verruca vulgaris. Annals of Dermatology 2011;23(Suppl 2):S212-215.
- Alkalay R, Alcalay J, Shiri J. Plantar verrucous carcinoma treated with Mohs micrographic surgery. Dermatologic Surgery 2006;32(5):749-751.
- Baldursson B, Sigurgeirsson B, Lindelöf B. Venous leg ulcers and squamous cell carcinoma: a large-scale epidemiological study. British Journal of Dermatology 1995;133(4):571-574.
- National Comprehensive Cancer Network (NCCN). Clinical Practice Guidelines in Oncology: Squamous Cell Skin Cancer.