ترک پاشنه معمولاً از ترکیب خشکی، ضخیمشدن پوست و فشار هنگام ایستادن یا راهرفتن ایجاد میشود. ترک سطحی با مراقبت منظم بهتر میشود، اما ترک عمیق، خونریزی، درد یا نشانه عفونت نیاز به بررسی دارد. در افراد مبتلا به دیابت یا مشکلات گردش خون، خوددرمانی ایمن نیست.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- قرمزی گرم و گسترشیابنده اطراف ترک: امروز؛ سلولیت.
- ترشح چرکی یا بوی بد: امروز.
- ترک عمیق در پای دیابتی، نوروپاتیک یا ایسکمیک: گزارش به پزشک معالج.
- ترک در پای متورم یا در لنفادم، به ویژه با نشت مایع: ارجاع.
- خونریزی مکرر یا کنترل نشده، به ویژه در مصرف ضدانعقاد: ارجاع.
- ترکی که با مراقبت درست چند هفتهای بسته نمیشود: بازبینی تشخیص.
- ترک همراه با پلاکهای مشخص، خارش یا پوستهریزی وسیع: ارجاع به متخصص پوست.
- تب یا احساس ناخوشی عمومی همراه با ترک: اورژانس.
مکانیک ترک
در هر قدم، پاشنه وزن بدن را میگیرد و بالشتک چربی زیر آن پهن میشود. پوست باید همراه این پهن شدن کشیده شود. پوست سالم و انعطافپذیر این کار را انجام میدهد. پوست خشک، ضخیم و بیانعطاف نمیتواند؛ به جای کشیده شدن، در نقطهای که بیشترین کشش را تحمل میکند میشکند. این نقطه معمولاً حاشیه پاشنه است، جایی که پوست ضخیم به پوست نازکتر میرسد. ترک ابتدا سطحی است و فقط لایه شاخی را میگیرد. اگر ادامه یابد، به لایههای زنده میرسد و آن وقت درد و خونریزی شروع میشود. یک نکته که مدیریت را تعیین میکند: دو لبه ترک، دیوارههای سخت و بیانعطافی هستند که مانند دو دیوار قائم رفتار میکنند. تا وقتی این دیوارهها سختاند، هر بار که پاشنه بار میگیرد، ترک دوباره باز میشود و ترمیم شکل نمیگیرد. به همین دلیل کاهش کنترلشده ضخامت دیواره ترک، نه یک کار زیبایی، بلکه شرط لازم بسته شدن آن است.
عوامل خطر
- خشکی پوست؛ جزء اول و همیشه حاضر.
- هایپرکراتوز حلقهای دور پاشنه؛ جزء دوم.
- کفش پشت باز، دمپایی و صندل؛ حاشیه پاشنه بدون پشتیبانی، بیشتر پهن میشود.
- ایستادن طولانی، به ویژه روی سطح سخت.
- اضافه وزن.
- افزایش سن و نازک شدن بالشتک چربی.
- دیابت با نوروپاتی خودکار، که تعریق پا را قطع میکند.
- کمکاری تیروئید.
- پسوریازیس، اگزما و قارچ پا در الگوی موکاسنی.
- لنفادم و نارسایی مزمن وریدی، که پوست را ضخیم و شکننده میکنند.
- کمبودهای تغذیهای و برخی داروها از جمله رتینوئیدها.
درجهبندی عملی
| درجه یک | خطوط سطحی روی پوست خشک، بدون درد و بدون خونریزی. مرحلهای که با مراقبت خانگی به تنهایی قابل کنترل است. |
|---|---|
| درجه دو | شقاق واضح در ضخامت لایه شاخی، با احساس کشش یا درد خفیف هنگام برداشتن نخستین قدمهای صبح. |
| درجه سه | ترک عمیق که به لایههای زنده رسیده؛ دردناک است، ممکن است خونریزی کند و راه رفتن را محدود میکند. کاهش دیواره ترک لازم است. |
| درجه چهار | ترک عمیق با علائم التهاب یا عفونت: قرمزی اطراف، گرمی، ترشح یا بوی بد. این یک وضعیت پزشکی است و ارجاع دارد. |
| توجه | در پای دیابتی، نوروپاتیک یا ایسکمیک، این درجهبندی معنای متفاوتی دارد؛ حتی ترک درجه دو باید فعالانه مدیریت و به پزشک معالج گزارش شود. |
مدیریت: ترتیب کارها مهم است
- کاهش کنترلشده ضخامت پوست اطراف و به ویژه دیوارههای سخت ترک، توسط فرد آموزش دیده. بدون این مرحله، مراحل بعد اثر کمی دارند.
- شروع مراقبت مرطوبکننده منظم و مستمر؛ فرآورده حاوی اوره برای بازگرداندن انعطاف، و بالم مخصوص ترک برای پوشش و ترمیم لبهها.
- بستن مکانیکی: در ترکهای عمیق، نگه داشتن دو لبه در کنار هم به ترمیم کمک میکند. نوار چسب پزشکی یا پوشش مناسب، همان کاری را میکند که دیوارهای باز اجازه نمیدهند.
- پشتیبانی از حاشیه پاشنه: کفش پشت دار، و در موارد مقاوم، کاپ پاشنه که پهن شدن جانبی را محدود میکند.
- کاهش بار: کنترل وزن، کاهش ایستادن طولانی روی سطح سخت، و کفی با ضربهگیری مناسب.
- درمان علت زمینهای در صورت وجود، توسط پزشک.
- پیگیری: بازبینی تا زمان بسته شدن کامل، و سپس یک برنامه نگهدارنده. ترک پاشنه بیماری عودکنندهای است و مدیریت آن مزمن است.
چه زمانی ترک پاشنه یک مسئله پزشکی است
- قرمزی گرم اطراف ترک که در حال گسترش است، با یا بدون تب: امروز؛ سلولیت.
- ترشح چرکی یا بوی بد.
- ترک عمیق در فرد دیابتی، نوروپاتیک یا ایسکمیک: این یک زخم باز روی پای پرخطر است.
- ترک در پای متورم یا در لنفادم: خطر بالای سلولیت و نشت مایع.
- ترکهایی که با مراقبت درست و پس از چند هفته بسته نمیشوند: بازبینی تشخیص.
- ترک همراه با پوستهریزی وسیع، خارش یا پلاکهای مشخص: احتمال قارچ، اگزما یا پسوریازیس.
- ترکهای متعدد در سراسر کف پا همراه با خشکی شدید عمومی: بررسی تیروئید و علل سیستمیک.
- خونریزی مکرر در فرد تحت درمان ضدانعقاد.
نقش پودولوژیست
ترک پاشنه یکی از روشنترین موارد نقش پودولوژی است، چون درمان مؤثر آن دقیقاً مهارت اوست: کاهش کنترلشده ضخامت و دیواره ترک، انتخاب و تنظیم فرآورده مناسب، پوشش و بستن مکانیکی، توصیه کفش و پشتیبانی پاشنه، و پیگیری تا بسته شدن. این نقش در دیابت و در لنفادم اهمیت بیشتری دارد، چون آنجا بستن یک ترک، پیشگیری از عفونت است. آنچه انجام نمیدهد: کار روی ترک عفونی، تجویز آنتیبیوتیک یا داروی ضدقارچ، و درمان بیماری پوستی زمینهای. ترک با علائم عفونت، جلسه را تمام میکند و همان روز به پزشک ارجاع داده میشود.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- قارچ پا در الگوی موکاسنی: پوستهریزی خشک و ظریف روی کف و لبهها همراه با ترک، اغلب نامتقارن و با درگیری ناخن.
- پسوریازیس کف پا: پلاکهای ضخیم با مرز مشخص و شقاقهای دردناک، اغلب با تغییرات ناخن.
- اگزمای مزمن و درماتیت تماسی: خارش غالب، قرمزی، و ترکهای متعدد ریز.
- کراتودرمای ارثی: ضخیم شدن منتشر با ترک، از کودکی و اغلب با سابقه خانوادگی.
- درماتیت کف پای نوجوانان: پوست براق و شیشهای با شقاق در نواحی باربر کودک، با معاف بودن فضاهای بینانگشتی.
- کمکاری تیروئید و علل سیستمیک خشکی: خشکی منتشر در سراسر بدن.
- زخم دیابتی پاشنه: در پای بیحس، عمیقتر از آنچه به نظر میرسد و اغلب بدون درد.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
ترک پاشنه در حوزه پودولوژی مدیریت میشود و درمان مؤثر آن ترکیبی از کاهش کنترلشده دیواره ترک، مراقبت مرطوبکننده و پشتیبانی مکانیکی پاشنه است. ارجاع در چند وضعیت لازم است. هر نشانه عفونت، از جمله قرمزی گرم و گسترشیابنده، ترشح یا بوی بد، همان روز به پزشک میرود. ترک عمیق در پای دیابتی، نوروپاتیک یا ایسکمیک، یک زخم باز روی پای پرخطر است و باید به پزشک معالج گزارش شود. ترکی که به مراقبت درست پاسخ نمیدهد یا همراه با پلاک، خارش یا پوستهریزی وسیع است، به متخصص پوست ارجاع داده میشود تا قارچ، پسوریازیس یا اگزما بررسی و در صورت لزوم دارو تجویز شود. خشکی منتشر تازه، بررسی تیروئید و علل سیستمیک میخواهد. پودولوژیست دارو تجویز نمیکند و روی ترک عفونی کار نمیکند.
مراقبت خانگی
- از مرطوبکننده مناسب بهطور منظم استفاده کنید؛ اگر ترک باز، خونریزی یا بیماری زمینهای دارید، انتخاب فرآورده و دفعات مصرف را با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید.
- بلافاصله پس از دوش و روی پوست هنوز مرطوب بزنید.
- در ترک عمیق، بالم مخصوص ترک را روی لبهها بگذارید و در صورت توصیه، شبها با پوشش ببندید.
- کفش پشت دار بپوشید، حتی در خانه؛ دمپایی و کفش پشت باز، ترک را برمیگردانند.
- از سنگ پا، سوهان زبر و تیغ استفاده نکنید.
- پا را نخیسانید؛ خیساندن پوست را نرم و سپس شکنندهتر میکند.
- ایستادن طولانی روی سطح سخت را کم کنید و از کفی با ضربهگیری استفاده کنید.
- کاهش وزن در صورت اضافه وزن، اثر مستقیم دارد.
- هر قرمزی، ترشح یا بوی بد را همان روز گزارش کنید.
- پس از بسته شدن ترک، مراقبت را قطع نکنید؛ برنامه نگهدارنده، مانع عود است.
پیشگیری
- مراقبت مرطوبکننده مستمر، نه دورهای.
- کاهش دورهای هایپرکراتوز حلقهای پاشنه، پیش از رسیدن به مرحله ترک.
- کفش پشت دار و پرهیز از دمپایی و صندل بهعنوان کفش روزمره.
- کاپ پاشنه یا کفی مناسب در پای مستعد.
- کنترل وزن.
- درمان بیماری پوستی زمینهای.
- در دیابت، لنفادم و نارسایی وریدی، پیشگیری از ترک بخشی از برنامه پیشگیری از عفونت است.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 3 قسمت است: تکنیک، بیمار دیابتی یا تحت درمان ضدانعقاد، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
چرا پاشنه پام ترک میخورد؟
چون پوست هم خشک شده و هم ضخیم؛ ترکیب این دو، انعطاف را میگیرد. در هر قدم پاشنه پهن میشود و پوست باید کشیده شود؛ پوست بیانعطاف به جای کشیده شدن میشکند. کفش پشت باز، ایستادن طولانی، اضافه وزن، افزایش سن، دیابت و کمکاری تیروئید همگی این وضعیت را بدتر میکنند.
با کرم ترک پاشنه خوب میشود؟
در ترکهای سطحی معمولاً بله. در ترکهای عمیق معمولاً نه، و دلیل آن مکانیکی است: دو لبه ترک دیوارههای سخت و بیانعطافی هستند که در هر قدم دوباره باز میشوند. تا وقتی این دیوارهها کاهش داده نشوند، لبهها به هم نمیرسند. کرم لازم است اما به تنهایی کافی نیست.
ترک پاشنه که خون میآید خطرناک است؟
یک ترک خونریزیدهنده یعنی پوست باز شده و یک در ورودی برای باکتری ساخته شده است. در فرد سالم معمولاً با مدیریت درست بسته میشود. در دیابت، لنفادم، نارسایی وریدی یا مصرف داروی ضدانعقاد، جدی است و باید به پزشک اطلاع داده شود. هر قرمزی گرم اطراف ترک، همان روز مراجعه میخواهد.
برای ترک پاشنه چه کفشی بپوشم؟
کفش پشت دار، حتی در خانه. دمپایی و صندل، حاشیه پاشنه را بدون پشتیبانی میگذارند و اجازه میدهند پاشنه در هر قدم بیشتر پهن شود؛ همین، مستقیمترین عامل عود ترک است. در موارد مقاوم، کاپ پاشنه که پهن شدن جانبی را محدود میکند و کفی با ضربهگیری کمککنندهاند.
ترک پاشنه با سنگ پا برطرف میشود؟
خیر، و معمولاً بدتر میشود. سنگ پا سطح ناهمواری میسازد که پوست را به ضخیم شدن بیشتر تحریک میکند، کنترل عمق ندارد و در پای پرخطر میتواند زخم بسازد. آنچه لازم است، کاهش دقیق دیوارههای ترک با ابزار مناسب است، همراه با مراقبت مرطوبکننده و اصلاح کفش.
منابع
- Parker J, Scharfbillig R, Jones S. Moisturisers for the treatment of foot xerosis: a systematic review. J Foot Ankle Res. 2017;10:9.
- Bristow I. Emollients in the care of the diabetic foot. Diabetic Foot J. 2013;16(2):63-66.
- Federici A, Federici G, Milani M. Use of a urea, arginine and carnosine cream versus a standard emollient glycerol cream for treatment of severe xerosis of the feet in patients with type 2 diabetes. BMC Dermatol. 2015;15:9.
- Sivamani RK, Goodarzi H, Garcia MS, et al. Biologic therapies in the treatment of psoriasis. Clin Rev Allergy Immunol. 2013;44(2):121-140.
- International Working Group on the Diabetic Foot. IWGDF Guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease. 2023.