پروتکل مراقبت پای دیابتی
در دیابت، مراقبت پا با ارزیابی حس محافظتی و نبض آغاز میشود و به پیرایش سطحی بافت شاخی، کوتاه کردن صاف ناخن و بررسی نقاط فشار محدود میماند. هیچ برش، بی حسی یا کراتولیتیک اسیدی انجام نمیشود و هر زخم یا قرمزی گسترش یابنده همان روز ارجاع داده میشود.
تشخیص و درمان دارویی بر عهدهٔ پزشک است؛ بخش مکانیکی مراقبت کار پودولوژیست است.
این صفحه آموزشی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمیگیرد.
در دیابت، مراقبت منظم پا پیشگیری از زخم است و نه خدمتی زیبایی. این صفحه ارزیابی خطر، حدود صریح آنچه در مرکز پودولوژی انجام میشود و آنچه هرگز انجام نمیشود، فاصله مراجعه بر اساس طبقه خطر و مسیر ارجاع فوری را برای اعضا شرح میدهد.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 6 قسمت است: ارزیابی الزامی در هر جلسه، پیرایش در پای دیابتی، طبقهبندی خطر و اقدام، نشانههایی که جلسه را متوقف میکنند، ارتباط با تیم درمان، مستندسازی.
برای دانشآموختگان دوره رایگان است.نشانههای هشدار — همین امروز به پزشک مراجعه کنید
- هر زخم باز، در هر اندازه.
- نقطه سیاه یا نرمی زیر پینه.
- پای گرم، متورم و قرمز در فرد نوروپاتیک.
- درد استراحت یا پوست سرد و رنگ پریده.
- تب، لرز یا افزایش ناگهانی قند خون بدون علت.
- بوی بد یا ترشح از لای انگشتان یا زیر ناخن.
تشخیص افتراقی — با چه چیزی اشتباه میشود
- پدیکور معمولی: ارزیابی خطر ندارد و در دیابت میتواند نقطه شروع زخم باشد.
- مراقبت زخم: کار تیم پزشکی است و در جلسه پودولوژی انجام نمیشود.
- شارکو حاد: پای گرم و متورم بدون درد، که اغلب با سلولیت اشتباه میشود و فوریت دارد.
- بیماری شریان محیطی: کاهش خون رسانی که برنامه مراقبت را کاملاً تغییر میدهد.
ارجاع — به چه کسی و چرا
زخم فعال، عفونت و ظن شارکو حاد فوریت هستند و همان روز به تیم پای دیابتی یا پزشک معالج ارجاع میشوند؛ در شارکو، تاخیر چند هفتهای میتواند به تغییر شکل دائمی پا منجر شود. نبض غیرقابل لمس یا درد استراحت به جراح عروق ارجاع میشود و تا پیش از آن هیچ پیرایش انتخابی انجام نمیشود. مراقبت پودولوژی در دیابت همیشه بخشی از یک مراقبت مشترک است: پزشک صاحب تشخیص و درمان است و مرکز پودولوژی مسئول بخش مکانیکی پیشگیری.
مراقبت خانگی
- هر روز کف و لای انگشتان را نگاه کنید؛ در صورت لزوم با آینه.
- پا را با آب ولرم بشویید و لای انگشتان را کاملاً خشک کنید.
- کرم مرطوب کننده روی کف و پاشنه، نه لای انگشتان.
- هرگز پابرهنه راه نروید، حتی در خانه.
- داخل کفش را پیش از پوشیدن با دست بررسی کنید.
- چسب میخچه، تیغ و ابزار برنده خانگی هرگز.
- کیسه آب گرم و بخاری نزدیک پا ممنوع؛ پای بی حس، سوختگی را حس نمیکند.
پیشگیری
- کنترل قند خون، که پایه هر پیشگیری دیگری است.
- ترک دخانیات، که مستقیم روی خون رسانی پا اثر دارد.
- کفش مناسب با فضای کافی و بدون درز داخلی.
- مراجعه منظم مطابق طبقه خطر، حتی وقتی هیچ دردی وجود ندارد.
- معاینه سالانه پا توسط تیم درمان.
پرسشهای پرتکرار
من دیابت دارم؛ آیا میتوانم پدیکور انجام دهم
بله، و مراقبت منظم پا برای شما پیشگیری از زخم است. اما پروتکل تغییر میکند: پیش از هر کاری حس محافظتی و نبض پا بررسی و ثبت میشود، هیچ برشی انجام نمیشود، از فرآورده کراتولیتیک اسیدی و چسب میخچه استفاده نمیشود و فاصله مراجعه بر اساس طبقه خطر شما تعیین میشود. اگر زخم باز یا قرمزی دارید، جلسه انجام نمیشود و همان روز ارجاع داده میشوید.
هر چند وقت باید پایم را کنترل کنم
خودتان هر روز، و در مرکز بر اساس طبقه خطر. اگر حس و نبض شما سالم است، هر ۶ تا ۱۲ ماه کافی است. با کاهش حس یا کاهش خون رسانی، فاصله به ۳ تا ۶ ماه میرسد و اگر سابقه زخم یا قطع عضو دارید، هر ۱ تا ۳ ماه. فاصله دقیق در پایان هر جلسه تعیین و در پرونده ثبت میشود.
پینه پای من دردی ندارد؛ باید برداشته شود
بله، و درست به این دلیل که درد ندارد. در پای بی حس، پینه یک جسم سخت است که به بافت زیرین فشار میآورد و شما هشدار آن را دریافت نمیکنید. زخم پای دیابتی اغلب زیر همان پینه شروع میشود. پیرایش منظم و سطحی آن، یکی از موثرترین اقدامات پیشگیرانه است.
چرا نمیتوانم از چسب میخچه استفاده کنم
چون این چسبها اسید سالیسیلیک را روی پوست سالم اطراف هم میگذارند. در پایی که حس آن کم شده و خون رسانی آن ممکن است کاهش یافته باشد، نتیجه یک زخم شیمیایی است که شما دردش را حس نمیکنید و ممکن است روزها بعد آن را ببینید. این یکی از شایع ترین شروعهای زخم پای دیابتی است.
پایم گرم و متورم شده ولی درد ندارد؛ مهم است
بله، و فوری است. پای گرم، متورم و قرمز بدون درد در فردی که نوروپاتی دارد، تا اثبات خلاف آن پای شارکو حاد در نظر گرفته میشود. این وضعیت با تصویربرداری تشخیص داده میشود و نیازمند تخلیه فوری بار از پا است. تاخیر چند هفتهای میتواند به تغییر شکل دائمی پا منجر شود. همان روز به پزشک مراجعه کنید.
- تاریخ انتشار
- آخرین بهروزرسانی
- آخرین بازنگری
- — مهشید حسینی
منابع
- International Working Group on the Diabetic Foot (IWGDF) Guidelines, 2023
- NICE guideline NG19, Diabetic foot problems: prevention and management
- American Diabetes Association, Standards of Medical Care in Diabetes — Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care