اگزوستوز برجستگی استخوانیای است که ممکن است کنار مفصل یا زیر ناخن ایجاد شود. نوع زیرناخنی میتواند ناخن را بالا ببرد، تغییر شکل دهد یا باعث درد موضعی شود. تشخیص به ارزیابی پزشک و معمولاً تصویربرداری نیاز دارد؛ انتخاب درمان نیز بر اساس علائم و محل ضایعه انجام میشود.
نشانههای هشدار؛ مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید
- توده زیرناخنی که بزرگ میشود.
- درد شدید نقطهای که با سرما تشدید میشود.
- خونریزی خودبهخودی یا زخم شدن ضایعه.
- هر رنگدانه تیره همراه با تغییر شکل ناخن.
- قرمزی، گرمی، ترشح چرکی یا تب.
- درد شبانه پیشرونده.
- تغییر شکل ناخن یکطرفه و پیشرونده در هر سنی.
اگزوستوز چیست و کجاها دیده میشود
اگزوستوز به معنای رشد یک برجستگی استخوانی روی سطح استخوان است. در پا چند محل شایع دارد. روی پشت پا، در محل مفاصل میان پا، برجستگی سفتی که به بند کفش میساید و پوست روی آن ضخیم میشود. گوشه بالایی و بیرونی استخوان پاشنه، همان برجستگی هاگلوند که به لبه پشتی کفش میساید. کنار سر استخوان کف پایی پنجم. و مهمتر از همه از نظر مراقبت ناخن، زیر صفحه ناخن در بند انتهایی انگشت. نکته مشترک همه آنها این است: برجستگی استخوانی، از داخل به پوست فشار میآورد و پوست بیرونی، ضخیم شدن و میخچه را بهعنوان دفاع میسازد. تا وقتی برجستگی سر جای خود باشد، ضایعه پوستی برمیگردد.
اگزوستوز زیرناخنی: مهمترین شکل برای مراقبت ناخن
این ضایعه، برجستگی استخوانی خوشخیمی است که روی سطح پشتی بند انتهایی انگشت رشد میکند، بیشتر در انگشت شست و بیشتر در نوجوانان و جوانان. در حدود نیمی از موارد سابقه یک ضربه به انگشت وجود دارد. برجستگی از زیر، صفحه ناخن را بالا میبرد و کنار میزند. آنچه دیده میشود میتواند فریبنده باشد: گاهی یک برآمدگی سفت و صورتی در زیر لبه آزاد ناخن، گاهی فقط بالا آمدن ناخن از بستر، گاهی ناخنی که به شکل انبری جمع شده است و گاهی فقط یک درد نقطهای زیر ناخن که با فشار مستقیم بازتولید میشود. تقریبا همیشه یک انگشت درگیر است و همین یکطرفه بودن، مهمترین سرنخ است. تشخیص با عکس رادیولوژی ساده انگشت، معمولاً در نمای کناری، انجام میشود و درخواست و تفسیر آن با پزشک است.
نشانهها
- درد نقطهای زیر ناخن که با فشار روی یک محل مشخص بازتولید میشود.
- بالا آمدن یا جدا شدن بخشی از ناخن از بستر، معمولاً در نوک.
- تغییر شکل ناخن، از جمله جمع شدن آن به شکل انبری، فقط در یک انگشت.
- برآمدگی سفت و صورتی یا گوشتی در زیر لبه آزاد ناخن.
- درد با کفش بسته و با فشار مستقیم روی نوک انگشت.
- گاهی ضخیم شدن پوست یا ترشح مختصر در همان نقطه.
- در انواع دیگر اگزوستوز: برجستگی سفت روی پشت پا یا پشت پاشنه با پینه یا میخچه دقیقاً روی آن.
با چه چیزهایی اشتباه میشود
- زگیل زیرناخنی و زگیل نوک انگشت: میتوانند ظاهری مشابه داشته باشند و برای تشخیص و درمان به ارزیابی پزشکی نیاز دارند.
- ناخن فرورفته: مشکل در لبه ناخن و شیار کناری است، نه یک برجستگی زیر صفحه.
- ناخن انبری ارثی: دوطرفه و متقارن است؛ نوع مربوط به اگزوستوز یکطرفه است.
- گرانولوم چرکی: توده قرمز، شکننده و خونریزیدهنده که سریع رشد میکند.
- تومور گلوموس: درد بسیار شدید و نقطهای زیر ناخن که با سرما تشدید میشود.
- ملانوم زیرناخنی: هر ضایعه پیگمانته یا هر تغییر یکطرفه پیشرونده باید توسط پزشک بررسی شود.
- استئوکندروم: ضایعه استخوانی مشابهی است اما ساختار و منشا متفاوتی دارد و افتراق آن با پزشک است.
درمان: چه کسی و چگونه
درمان قطعی اگزوستوز زیرناخنی، برداشتن جراحی آن است و آن را جراح ارتوپد، جراح پا یا متخصص پوست با تجربه جراحی ناخن انجام میدهد. معمولاً بخشی از صفحه ناخن برداشته میشود تا به برجستگی دسترسی پیدا کنند، سپس برجستگی با پایه آن تراشیده میشود. نکته مهمی که باید از قبل به مراجع گفته شود این است که اگر برداشت کامل نباشد، ضایعه میتواند دوباره رشد کند؛ نرخ عود در منابع گزارش شده و بستگی به کامل بودن برداشت دارد. پس از جراحی، شکل ناخن معمولاً طی ماهها بهتر میشود اما همیشه کاملاً طبیعی نمیشود. برای انواع دیگر اگزوستوز مثل برجستگی پشت پا یا هاگلوند، اولین قدم برداشتن فشار کفش است و جراحی وقتی مطرح میشود که این کار جواب نداده باشد.
نقش پودولوژیست
- شناختن الگو: یکطرفه بودن، درد نقطهای، سن پایین، بالا آمدن ناخن.
- توقف برنامه بریس و ارجاع برای عکس رادیولوژی پیش از هر اصلاح شکل ناخن.
- کاهش محتاطانه ضخامت ناخن و بافت شاخی برای تسکین، بدون فرزکاری روی پوست نازک روی برجستگی.
- بالشتک و محافظ برای برداشتن فشار کفش از روی نقطه.
- توضیح شفاف به مراجع که این یک مسئله استخوانی است و مراقبت ناخن، آن را حل نمیکند.
- ادامه مراقبت ناخن پس از جراحی و پایش شکل ناخن در دوره بازسازی.
- آنچه انجام نمیدهد: تشخیص، درخواست و تفسیر رادیوگرافی، بیحسی، و هر نوع برداشت جراحی.
موارد مشابه؛ چه چیزهایی ممکن است با آن اشتباه شوند؟
- زگیل زیرناخنی: ضایعه ویروسی با ظاهر مشابه اما بدون پایه استخوانی؛ در رادیوگرافی چیزی دیده نمیشود.
- ناخن فرورفته: درگیری لبه و شیار کناری، بدون برجستگی زیر صفحه و بدون درد نقطهای عمقی.
- ناخن انبری ارثی: دوطرفه و متقارن، اغلب با سابقه خانوادگی.
- گرانولوم چرکی: توده قرمز شکننده با خونریزی آسان و رشد سریع.
- تومور گلوموس: درد نقطهای بسیار شدید، تشدید با سرما، اغلب بدون توده قابل مشاهده.
- ملانوم زیرناخنی و سایر تومورها: هر تغییر یکطرفه پیشرونده، به ویژه با پیگمان، باید توسط پزشک بررسی شود.
- استئوکندروم: ضایعه استخوانی با ساختار و منشا متفاوت؛ افتراق آن با تصویربرداری و پاتولوژی است.
- کیست موکوئید نزدیک چین ناخن: توده نرم و شفاف که ناخن را شیاردار میکند.
چه زمانی و به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
اگزوستوز زیرناخنی با رادیوگرافی ساده انگشت تشخیص داده میشود و درخواست و تفسیر آن با پزشک است؛ درمان قطعی، برداشتن جراحی توسط جراح ارتوپد، جراح پا یا متخصص پوست با تجربه جراحی ناخن است. اگر برداشت کامل نباشد، احتمال عود وجود دارد و این باید از پیش به مراجع گفته شود. هر توده زیرناخنی در حال رشد، هر ضایعه پیگمانته و هر درد شدید نقطهای باید بدون تأخیر ارزیابی پزشکی شود، چون تشخیصهای افتراقی شامل ضایعات جدیتر هم هست. پودولوژیست الگو را میشناسد، برنامه بریس را متوقف میکند، فشار را با پدگذاری و کاهش ضخامت کم میکند، مراجع را با یک نامه توصیفی ارجاع میدهد و پس از جراحی مراقبت ناخن را ادامه میدهد، اما تصویربرداری، تشخیص و جراحی انجام نمیدهد.
مراقبت خانگی
- تا زمان ویزیت پزشک، فشار کفش را از روی انگشت بردارید؛ کفش با جلوی باز یا با عمق بیشتر.
- ناخن را کوتاه و صاف نگه دارید و به لبهای که روی برجستگی است فشار نیاورید.
- خودتان زیر ناخن را نتراشید و با ابزار تیز کاوش نکنید.
- هر تغییر رنگ، رشد سریع یا خونریزی را همان هفته گزارش کنید.
- اگر عکس رادیولوژی برایتان درخواست شده، آن را به تعویق نیندازید؛ بدون آن، برنامه اصلاح ناخن معنا ندارد.
- پس از جراحی، دستور جراح درباره پانسمان و زمان شروع مراقبت ناخن را دقیق رعایت کنید.
پیشگیری
- پیشگیری از خود ضایعه ممکن نیست، اما پیشگیری از اتلاف وقت و هزینه ممکن است: تصویربرداری پیش از شروع بریس در موارد مشکوک.
- محافظت از انگشتان در ورزش و کار، چون سابقه ضربه در بخشی از موارد وجود دارد.
- کفش با عمق کافی برای کاهش فشار روی نوک انگشت.
- پیگیری منظم پس از جراحی برای تشخیص زودهنگام عود.
- در برجستگیهای پشت پا و پشت پاشنه، اصلاح کفش پیش از آنکه ضایعه پوستی به مرحله زخم برسد.
این بخش برای اعضا نوشته شده و شامل 4 قسمت است: غربالگری پیش از بریس، کار مجاز و کار ممنوع، پس از جراحی، نقطه توقف.
دسترسی هنرجویان مطابق شرایط دوره فعال میشود.پرسشهای پرتکرار
زیر ناخن شستم یک برجستگی سفت است و ناخن بالا آمده، چیست؟
یکی از احتمالها اگزوستوز زیرناخنی است؛ یک برجستگی استخوانی خوشخیم روی بند انتهایی انگشت که ناخن را از پایین بالا میبرد. بیشتر در جوانان و در یک انگشت دیده میشود و اغلب درد نقطهای دارد. تشخیص با عکس رادیولوژی ساده است. احتمالهای دیگری هم وجود دارد، پس باید توسط پزشک بررسی شود.
با بریس ناخن میشود ناخنی که روی استخوان اضافه است را درست کرد؟
خیر. بریس با کشش ملایم روی صفحه ناخن کار میکند، اما وقتی منبع فشار از پایین و از استخوان است، بریس در برابر استخوان میکشد. نتیجه، ماهها انتظار بدون نتیجه و گاهی درد بیشتر است. به همین دلیل در ناخن تغییر شکل یافته یکطرفه، پیش از شروع بریس باید عکس رادیولوژی گرفته شود.
استخوان اضافه پا حتما باید عمل شود؟
بستگی به محل و علائم دارد. برای برجستگیهای پشت پا یا پشت پاشنه، اولین قدم برداشتن فشار کفش است و جراحی وقتی مطرح میشود که این کار جواب نداده باشد. برای اگزوستوز زیرناخنی که ناخن را بالا برده و درد میدهد، درمان قطعی برداشتن جراحی است. تصمیم با جراح است.
بعد از عمل استخوان اضافه زیر ناخن، ناخن دوباره طبیعی میشود؟
معمولاً شکل ناخن طی چند ماه بهتر میشود، اما همیشه کاملاً طبیعی نمیشود، به ویژه اگر بستر ناخن مدت طولانی تحت فشار بوده باشد. اگر برداشت کامل نباشد، احتمال عود وجود دارد و درد نقطهای برمیگردد. مراقبت ناخن در دوره رشد مجدد، به هدایت شکل صفحه کمک میکند.
منابع
- DaCambra MP, Gupta SK, Ferri-de-Barros F. Subungual exostosis of the toes: a systematic review. Clin Orthop Relat Res. 2014;472(4):1251-1259.
- Suga H, Mukouda M. Subungual exostosis: a review of 16 cases focusing on postoperative deformity of the nail. Ann Plast Surg. 2005;55(3):272-275.
- Lokiec F, Ezra E, Krasin E, Keret D, Wientroub S. A simple and efficient surgical technique for subungual exostosis. J Pediatr Orthop. 2001;21(1):76-79.
- Piccolo V, Argenziano G, Alessandrini AM, Russo T, Starace M, Piraccini BM. Dermoscopy of subungual exostosis: a retrospective study of 10 patients. Dermatology. 2017;233(1):80-85.
- Baran R, Haneke E, Richert B. Pincer nails: definition and surgical treatment. Dermatol Surg. 2001;27(3):261-266.